Dystrybucja produktu bankowego
Warunkiem osiągnięcia celów ustalonych w strategii marketingowej jest to, aby produkt został zaoferowany klientowi zgodnie z jego potrzebami, czyli w odpowiedniej formie, miejscu i czasie. Realizowane jest to poprzez określone działania, które składają się na politykę dystrybucyjną. Instrumentem tej polityki są kanały dystrybucyjne, do których należą wszystkie organizacje oraz wszyscy ludzie zaangażowani w proces dystrybucji.[1] Dystrybucja stanowi bardzo ważny element marketingu-mix, gdyż z punktu widzenia klienta jest to komfort zakupu, a sposób i czas nabycia przez niego usługi są głównym kryterium podjęcia decyzji w procesie zakupu. Dystrybucja usług nie może być więc jednolita dla wszystkich klientów, lecz powinna być dostosowana do segmentu rynku oraz skoordynowana z pozostałymi elementami marketingu-mix.
Na wybór kanałów dystrybucji wpływ mają różne czynniki. Należą do nich:
Segment klientów, do których adresowany jest produkt. Należy tu zanalizować: liczebność segmentu, częstotliwość zakupów, dochody, sposób podejmowania decyzji zakupu, miejsce pracy, strukturę wykształcenia i zawodów itp.
Rodzaj usługi: im bardziej skomplikowana jest usługa finansowa, tym istnieje większa potrzeba osobistego kontaktu z kompetentnym personelem banku.
Cena produktu: im wyższa cena produktu, tym bardziej bezpośredni jest kanał jego dystrybucji.
System dystrybucji firm konkurencyjnych: ma o istotne znaczenie dla określenia liczby własnych punktów sprzedaży, wyboru stopnia intensywności dystrybucji, czyli dla doboru odpowiedniej strategii dystrybucyjnej w zależności od sytuacji.
Możliwości finansowe, techniczne i personalne banku: od możliwości finansowych banku zależy ilość, wielkość i nowoczesność oddziałów, baza techniczna oraz zasoby kadrowe decydują o tym, w jaki sposób produkt będzie oferowany klientom, czy należy korzystać z pośredników lub zrezygnować z oferowania niektórych rodzajów produktów – brak personelu o wysokich kwalifikacjach może uniemożliwić dokonywanie operacji giełdowych przez bank, finansowanie przez niego operacji zagranicznych.
Zebrane i opracowane informacje winny służyć do określenia stopnia bezpośredniości kanału, jego długości, wykorzystania kanałów pomocniczych oraz sposobu przedstawienia oferty banku.
Kanały dystrybucyjne banku to głównie kanały bezpośrednie, tworzone przez bank i jego klientelę. Za wyborem bezpośrednich kanałów dystrybucji produktów banku przemawia przede wszystkim to, że ich zaoferowanie i sprzedaż wymaga personelu o wysokich kwalifikacjach zawodowych. Decyduje o tym ponadto charakter produktów i ich funkcje, np. funkcja podstawowa oferty oszczędnościowej banku wymaga dużego zaufania klienta do banku i wysokiego stopnia poufności wkładów – istnienie pośrednika między bankiem a klientem mogłoby poważnie naruszyć ten wymóg.
Produkty banku mogą być oferowane w stacjonarnych punktach sprzedaży (oddziałach banku) lub w punktach niestałych. Sprzedaż stacjonarna może przyjmować formę sprzedaży scentralizowanej lub zdecentralizowanej. Oferowanie produktów banku za pośrednictwem niestałych punktów sprzedaży może natomiast odbywać się w dwóch formach: albo przez sprzedaż bezpośrednią w siedzibie klienta, albo przez ruchome (samochodowe) punkty sprzedaży. Ta ostatnia forma stosowana jest głównie na obszarach o niskim stopniu zaludnienia, gdzie odległość skupisk ludności od najbliższych miast jest duża.
Dodatkową formą sprzedaży stacjonarnej jest sprzedaż usług bankowych przez telefon i za pośrednictwem poczty. W przypadku pierwszej formy pracownicy banku kontaktują się telefonicznie z klientami, oferując im różne usługi, bądź klienci telefonicznie mogą zlecać różne usługi swojemu bankowi. Przy sprzedaży drogą pocztową pod adresem potencjalnych klientów przesyła się ulotki reklamujące daną usługę, które zazwyczaj zawierają wniosek zakupu. W ten sposób zapewnia się możliwość bezpośredniej reakcji odbiorcy na ofertę firmy. Wypełniony wniosek klient wysyła do banku, skąd otrzymuje potwierdzenie zawarcia transakcji. Dominującą formą sprzedaży produktów banku jest sprzedaż stacjonarna.
Sprzedaż scentralizowana odnosi się głównie do bardziej złożonych produktów banku. Wymaga ona zaangażowania personelu o wysokich kwalifikacjach i podejmowania szybkich decyzji. Warunki te mogą być spełnione głównie w centralach banków albo bardzo dużych oddziałach. W pozostałych oddziałach odbywa się przede wszystkim sprzedaż produktów standardowych. Klienci, którzy pragną np. otrzymać kredyt na innych warunkach niż standardowe, umawiani są na spotkania w centrali banku.
Stacjonarne punkty sprzedaży nie są jedyną formą oferowania produktów bankowych. Gdy klient nie ma możliwości złożenia wizyty w banku albo życzy sobie bezpośredniego spotkania z pracownikiem banku poza jego siedzibą, wówczas sprzedaż ma charakter bezpośredni, najczęściej w siedzibie (domu) klienta.[2] Usługa ta jest zalecana do obsługi ważniejszych klientów – również w bankowości rządzi prawo Pareta, które mówi, że 20% klientów tworzy 80% sprzedaży.
Ważnym elementem strategii dystrybucji banku jest lokalizacja. Obejmuje ona zdefiniowanie terytorialnego zakresu działania banku, wybór jego lokalizacji i ustalenie nakładów niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności.
Otwarcie nowego oddziału determinowane jest czynnikami zewnętrznymi: potencjałem ludnościowym danego regionu, dochodami ludności, zatrudnieniem, potencjałem gospodarczym, sytuacją konkurencji oraz infrastrukturą danego regionu. Ważne są też czynniki wewnętrzne: typ banku, personel oraz środki, którymi dysponuje bank na założenie oddziału[3]. Otwieranie oddziału pociąga za sobą duże koszty. W związku z tym powinno się najpierw zadbać o lepsze wykorzystanie posiadanej sieci, a dopiero potem ją rozszerzać.
Dostępność usługi z perspektywy całej wizyty
Wybór kanału dystrybucji można rozpatrywać jako ciąg czynności wykonywanych przez klienta. Dotarcie do placówki jest tylko jego początkiem. Później trzeba uzyskać informację, przedstawić potrzebne dokumenty, złożyć dyspozycję i otrzymać potwierdzenie. Kanał, który wygląda na dogodny ze względu na położenie, może okazać się uciążliwy, jeśli większość spraw wymaga ponownej wizyty. Odwrotna sytuacja również jest możliwa: nieco dalsza placówka może zapewniać zakończenie sprawy podczas jednego spotkania. Analiza samej odległości nie wystarcza zatem do wyjaśnienia, dlaczego klienci wybierają określony sposób kontaktu.
W tym ujęciu warto opisywać punkty przerwania obsługi. Jeżeli klient rozpoczyna czynność telefonicznie, lecz do jej dokończenia musi udać się do oddziału, doświadcza jednego procesu złożonego z kilku etapów. Dla banku mogą to być zadania różnych komórek, dla klienta pozostają jedną sprawą. Trudność powstaje wtedy, gdy na każdym etapie musi od początku wyjaśniać swoją sytuację. Przedmiotem badania dystrybucji staje się wówczas także przekazywanie informacji wewnątrz organizacji. Dostępność oznacza możliwość sprawnego przejścia od potrzeby do wykonania usługi, a nie jedynie istnienie wielu sposobów rozpoczęcia kontaktu.
Obciążenie placówki i charakter obsługiwanych spraw
Liczba odwiedzających nie mówi jeszcze, jakiego zaplecza potrzebuje punkt obsługi. Krótka wpłata, wyjaśnienie niezgodności i rozmowa o finansowaniu wymagają innego czasu oraz innych kompetencji. Dwie placówki z podobną liczbą wizyt mogą mieć zupełnie odmienne obciążenie pracą. W opisie badanego obszaru przydatny jest więc podział spraw według ich charakteru, a także wskazanie godzin największego natężenia ruchu. Nie trzeba przy tym zakładać, że jeden typ wizyty jest zawsze ważniejszy. Chodzi o zgodność organizacji punktu z rzeczywistym zapotrzebowaniem, a nie o prosty ranking obsługiwanych klientów.
Przy ocenie lokalizacji można ponadto uwzględnić bariery, których nie widać na mapie. Należą do nich trudność odnalezienia wejścia, nieczytelne oznaczenie stanowisk, brak miejsca na spokojną rozmowę lub niepewność co do wymaganych dokumentów. Ich rozpoznanie pozwala wyjaśnić sytuację, w której punkt formalnie istnieje blisko odbiorcy, ale jest przez niego rzadko wykorzystywany. Takie obserwacje powinny być opatrzone datą i zakresem badania. Pojedyncza wizyta nie wystarcza do oceny całej sieci, może jednak wskazać pytania, które warto sprawdzić w większej liczbie przypadków.
Opisany w źródle podział na sprzedaż scentralizowaną i zdecentralizowaną można z kolei odnieść do uprawnień pracowników. Klientowi trudno ocenić strukturę organizacyjną banku, łatwo natomiast zauważy, czy osoba obsługująca potrafi doprowadzić jego sprawę do końca. Jeżeli decyzja wymaga uzgodnienia z inną jednostką, istotny staje się sposób wyjaśnienia dalszych kroków i terminu odpowiedzi. Nie każda kompetencja musi znajdować się w każdym punkcie, ale przebieg obsługi powinien być dla odbiorcy zrozumiały. Historyczne przykłady poczty, telefonu i ruchomych punktów pokazują różnorodność rozwiązań przyjmowanych w opisywanym okresie.
Przywołanego w pracy stosunku osiemdziesięciu do dwudziestu nie należy natomiast traktować jako wyniku pomiaru klientów badanej agencji. W dokumencie pełni funkcję ogólnego argumentu o koncentracji sprzedaży. Ustalenie rzeczywistego rozkładu wymagałoby zestawienia danych o klientach i jednoznacznego określenia, czy badamy obrót, przychód, wynik czy liczbę transakcji. Każda z tych miar może wskazać inną grupę odbiorców.
Dobrym uzupełnieniem obserwacji jest odnotowanie spraw niedokończonych. Liczba osób, które dotarły do punktu, nie pokazuje klientów odchodzących przed uzyskaniem odpowiedzi ani konieczności ponownego zgłoszenia tej samej potrzeby. Taki zapis pozwala lepiej opisać rzeczywistą dostępność kanału i wskazać, na którym etapie powstaje trudność organizacyjna.