Rodzaje operacji kredytowych

rozdział z pracy licencjackiej

Banki komercyjne przeprowadzają różnorodne operacje kredytowe, które są przystosowane do indywidualnych potrzeb klientów, a tryb udzielania, wykorzystania i spłaty kredytów uzależniony jest od rodzaju kredytu.

Podziału kredytów można dokonać przy zastosowaniu różnych kryteriów, wśród których należy wymienić[1]: okres kredytowania, czyli zwrotność kredytu w określonym terminie. Polskie banki rozróżniają kredyty krótkoterminowe udzielane na rok, kredyty średnioterminowe z terminem spłaty od 1 roku do 3 lat oraz kredyty długoterminowe z terminem spłaty powyżej 3 lat. Kolejnym kryterium jest metoda udzielania kredytu. Kredyty mogą być udzielane w rachunku bieżącym lub rachunku kredytowym. Technika kredytowania w rachunku bieżącym polega na tym, że bank na dobro tego rachunku zapisuje wpływy danej jednostki gospodarczej, a w jego ciężar – wydatki. Rachunek ten może mieć saldo debetowe, które oznacza zadłużenie banku albo kredytowe, oznaczające nadwyżkę środków własnych klienta. Następnym jest przeznaczenie, czyli cel kredytu. W zależności od celu kredytu występują kredyty obrotowe, które są najczęściej krótkoterminowe, oraz inwestycyjne udzielane na dłuższy okres czasu. Kredyty inwestycyjne najczęściej udzielane są w rachunku kredytowym. Kredyty obrotowe zaś mogą być udzielane zarówno w rachunku bieżącym jak i kredytowym i są to kredyty przeznaczane na bieżące potrzeby związane z codzienną działalnością eksploatacyjną kredytobiorcy. Ostatnim już kryterium podziału kredytów jest waluta kredytu. Waluty mogą być udzielane w złotych lub w dewizach.

W okresie kredytowania bank monitoruje, czy kredytobiorca wykorzystuje kredyt zgodnie z umową i zachowuje zdolność kredytową. Jako podstawę badań w tym celu bank otrzymuje standardowe sprawozdania finansowe kredytobiorcy. Umowa może również upoważniać bank do badania w siedzibie przedsiębiorstwa. W okresie trwania stosunku kredytowego może wystąpić potrzeba renegocjacji warunków umowy.

Spłata kredytu może nastąpić jednorazowo lub w ratach, terminy i formy spłaty określa umowa kredytowa. Bank może jednak wypowiedzieć kredyt przed terminem płatności, jeśli kredytobiorca nie dochował warunków zawartych w umowie kredytowej lub w regulaminie kredytowym danego banku. Jeżeli kredytobiorca nie spłaci kredytu w terminie płatności, bank z reguły przenosi nie spłaconą kwotę na rachunek wyżej oprocentowanego kredytu przeterminowanego. Następnie spłaca to zadłużenie z wpływów na rachunek bieżący kredytobiorcy i z innych rachunków bankowych. W dalszych działaniach, bank dążąc do odzyskania wierzytelności, może zawrzeć porozumienie z kredytobiorcą i prolongować termin spłaty kredytu albo realizować prawne formy zabezpieczenia kredytu. Kiedy żadne z tych działań nie wywołuje pożądanych skutków, bank kieruje sprawę do przymusowej egzekucji. Postępowanie egzekucyjne banków jest uproszczone, ponieważ wszystkie wyciągi z ksiąg banków oraz inne dokumenty, które stwierdzają zobowiązania na rzecz tych banków zaopatrzone w oświadczenie, że oparte na nich roszczenia są wymagalne z tym, że banki muszą występować do sądu o nadanie im klauzuli wymagalności.

Wniosek banku o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje w ciągu trzech dni od daty złożenia. Bankowy tytuł egzekucyjny powinien być opatrzony pieczęcią banku i podpisany przez osoby upoważnione do działania w jego imieniu.[2]

Przebieg operacji kredytowych i towarzyszących im rozliczeń może być różny, zależy to od rodzaju kredytu, metody jego udzielania, przeznaczenia czy waluty. Do podstawowych rodzajów operacji kredytowych można zaliczyć:

– kredyt w rachunku bieżącym,

– kredyt dyskontowy – weksel,

– kredyt akceptacyjny i bankowe awale,

– kredyt lombardowy,

– kredyt konsorcjalny,

– kredyty konsumpcyjne,

– faktoring,

Kredyt w rachunku bieżącym

Kredyt w rachunku bieżącym, czyli otwartym jest to kredyt, którego wykorzystanie następuje poprzez przekroczenie salda na rachunku bieżącym kredytobiorcy o kwotę ustaloną w umowie.[3]

Rachunek ten może mieć albo saldo debetowe, albo saldo kredytowe, oznacza to odpowiednio bądź zadłużenie w banku, bądź nadwyżkę środków klienta. Kredytobiorca korzysta z tego kredytu w miarę potrzeb. Spłata kredytu następuje automatycznie z wpływów na rachunek bieżący. Kredyt na rachunku bieżącym nie jest powiązany z określonym celem, służy on jedynie utrzymaniu bieżącej płynności. Dlatego zaliczany jest do kredytów o podwyższonym ryzyku i może być wyżej oprocentowany od kredytów celowych.[4]

Kredyt w rachunku bieżącym ma formalnie charakter odnawialnego kredytu krótkoterminowego o limitowanej wysokości. Oddzielna umowa na ten temat jest zawierana na okres do 12 miesięcy, ale przedłużanie umowy na kolejny rok nadaje kredytowi charakter średnioterminowy. Zgodnie z umową kredytobiorca upoważniony jest do wydawania zleceń płatniczych, które bank wykonuje do wysokości przyznanego kredytu. rachunku bieżącego. W umowie kredytowej banki najczęściej zastrzegają sobie podwyższone oprocentowanie od ewentualnego przekroczenia przyznanego limitu kredytowego oraz prowizję od przyznanego kredytu niezależną od jego wykorzystania.

Przy kredytowaniu w rachunku bieżącym występuje termin „wolna marża”. Oznacza on różnicę między kwotą przyznanego kredytu a kwotą faktycznego zadłużenia, czyli salda debetowego rachunku. Na ogół bank wykonuje dyspozycje płatnicze klienta tylko w granicach wolnej marży kredytu. Banki dopuszczają przekroczenie limitu przyznanego kredytu, gdyż zostanie to wyrównane najbliższymi wpływami na rachunek bieżący, a bank pobiera wyższe odsetki.[5]

Kredyt dyskontowy – weksel

Weksel jest papierem wartościowym zobowiązującym wystawcę lub wskazaną przez niego osobę do bezwarunkowego zapłacenia określonej kwoty w oznaczonym terminie.[6]

Weksel służy m.in. do regulowania zobowiązań. Jest on wykorzystywany w szczególności w transakcjach kupna i sprzedaży, gdy nabywca reguluje należności z opóźnieniem, korzystając z kredytu towarowego. Sprzedający może użyć otrzymany weksel do zapłaty swemu dostawcy, który także może nim uregulować swoje zobowiązania lub zdyskontować go w banku, bank zaś może się refinansować w banku centralnym. Weksel w obrotach gospodarczych pełni wiele funkcji. W opisanej powyżej transakcji kupna na kredyt weksel pełni zarówno funkcję płatniczą jak i obiegową, gdyż jest on odstępowany kolejnym osobom. Weksel jednocześnie zabezpiecza zapłatę, za co odpowiedzialne materialnie są osoby na nim podpisane. Stąd też weksel pełni funkcję gwarancyjną.

Rozróżnia się weksel własny i weksel ciągniony tzw. trasowany.

W wekslu własnym wystawca zobowiązuje się do zapłaty. Występują w nim dwie osoby, a wystawca jest płatnikiem na rzecz remitenta.

W wekslu trasowanym, wystawca zleca wskazanej w wekslu osobie zapłacenie określonej kwoty. Weksel ten jest poleceniem ciągnionym przez wystawcę weksla (trasanta) na płatnika (trasata), który ma zapłacić remitentowi kwotę wymienioną w tracie. Zobowiązanie trasata powstaje dopiero po wyrażeniu przez niego akceptu polecenia zapłaty. W wekslu ciagnionym występują więc co najmniej trzy osoby.[7]

Weksel charakteryzuje się tym, iż można przenosić płynące z niego prawa w drodze indosu. Indos polega na umieszczeniu na odwrocie weksla odpowiedniej formuły oraz podpisu indosanta. Indos, będący kwalifikowaną cesja, umożliwia szybkie przeniesienie praw z weksla na inne osoby, przy solidarnej odpowiedzialności za zobowiązanie wekslowe osób podpisanych na tym dokumencie. Dodatkową formą zabezpieczenia zapłaty jest poręczenie osoby trzeciej, zwanej awalem. W poręczeniu tym umieszcza się na przedniej stronie weksla podpisu i wyrazu „poręczam” lub równoznacznego zwrotu, a poręczyciel odpowiada solidarnie za zobowiązanie wekslowe. Szczególnym sposobem wykorzystania weksla w funkcji gwarancyjnej jest weksel in blanco, zawiera on co najmniej podpis wystawcy, bez wypełniania treści formularza wekslowego.[8]

Z pojęciem weksla ścisły związek ma pojęcie dyskonta. Operacja bankowego dyskonta weksla polega na zakupie weksla przed upływem terminu jego płatności, z potraceniem przez bank oprocentowania, czyli dyskonta. W operacji dyskonta weksel, który reprezentuje kredyt kupiecki, zostaje przekształcony przez kredyt bankowy na pieniądz w formie zapisu na rachunku bankowym kredytobiorcy. Weksel może zdyskontować zarówno jego wystawca, jak i każdy następny posiadacz. Bank nabywający weksel może go przedstawić do redyskonta w innym banku lub ostatecznie w banku centralnym. Bank dyskontujący weksel nie płaci jego nominalnej sumy, lecz potrąca z góry określoną kwotę, która nosi nazwę dyskonta. Wysokość potrąconej sumy zależy od wysokości stopy dyskontowej wyrażanej w procentach, oraz od ilości dni liczonych od daty zdyskontowania weksla do dnia jego płatności.

Banki przyjmują do dyskonta przede wszystkim weksle handlowe, wynikające z działalności gospodarczej. Przeciwieństwem weksla handlowego jest weksel finansowy, wynika on np. z udzielonej pożyczki pieniężnej. Banki komercyjne mogą oczywiście dyskontować także weksle finansowe, ale zazwyczaj nie są one redyskontowane przez bank centralny.[9]

Każdy dyskontowany weksel jest sprawdzany przez bank pod względem formalnym i oceniany merytorycznie. Ocena merytoryczna polega na ustaleniu stopnia ryzyka, czy weksel będzie wykupiony w terminie. Obejmuje ona nie tylko ocenę zdolności kredytowej trasata, ale także pozostałych osób, które złożyły swój podpis na wekslu. Ocena weksli przez bank jest także formą ich selekcjonowania, ponieważ jednostki, które są niewypłacalne nie mają dostępu do kredytu dyskontowego.

Udzielenie kredytu dyskontowego następuje na podstawie umowy o linię dyskontową lub w formie doraźnej transakcji nabycia wierzytelności wekslowych. Linia dyskontowa to limit kredytowy, przyznawany stałym klientom banku, do wysokości którego przyjmuje on weksle do dyskonta. Umowy o linię dyskontową zawierane są na okres od trzech do dwunastu miesiecy.

Kredytobiorca składa weksel przy liście dyskontowej a ich oceny dokonuje komitet dyskontowy. O udzielenie kredytu dyskontowego klienta powiadamia oddział dyskontujący. W przypadku, gdy następuje odmowa przyjęcia określonego weksla decyzję taką odnotowuje się na egzemplarzu listy dyskontowej, a weksel, który nie został przyjęty do dyskonta bank zwraca podawcy. Od weksli, które zostały złożone przy liście dyskontowej banki pobierają prowizję i to nie zależnie od tego czy zostały one przyjęte do dyskonta czy nie.

Obok operacji dyskontowania weksli występują również operacje redyskontowania weksli. Redyskonta dokonują oddziały okręgowe NBP, które przyjmują weksle zdyskontowane przez oddziały banków komercyjnych. NBP, jako bank centralny, wykorzystuje redyskonto weksli jako instrument ekonomicznego oddziaływania na banki komercyjne. Wpływa on na ekonomiczną treść dyskonta, ustalając wysokość stopy redyskontowej i warunki, jakim powinny odpowiadać weksle przedstawione przez banki komercyjne do redyskonta dla otrzymania w NBP kredytu redyskontowego. Nie ogranicza to jednak ich decyzji w przyjmowaniu do dyskonta weksli, które nie spełniają tych warunków, ale mogą to czynić tylko na własny rachunek, bo nie otrzymają kredytu redyskontowego. W terminie płatności okręgowy oddział NBP przedstawia zredyskontowany weksel dłużnikowi wekslowemu za pośrednictwem oddziału banku, w którym jest on płatny.[10]

Ekonomiczna ocena weksla wymaga znajomości stanu majątkowego uczestników operacji wekslowych. W tym celu banki wymieniają między sobą informacje o zdolności kredytowej klientów. Oddziały okręgowe NBP prowadza imienne kartoteki tzw. niesolidnych płatników, wykorzystywane do oceny redyskontowanych weksli.

Kredy akceptacyjny i bankowe awale

Kredyt akceptacyjny związany jest z wekslami. Banki oferują akceptowanie weksli swych klientów, co jest połączone z udzielaniem kredytu akceptacyjnego. Zatem operacja udzielania kredytu akceptacyjnego polega na tym, że klient zleca bankowi akceptowanie weksli, a zawierąjacy umowę oddział banku przyjmuje zlecenie akceptowania weksli ciągnionych na niego przez klienta. Równocześnie bank zobowiązuje się, że w razie potrzeby udzieli mu w tym celi kredytu akceptacyjnego na wykupienie weksla. Banki akceptują ciągnione na siebie weksle tylko wtedy gdy termin ich płatności nie przekracza sześciu miesięcy, a kwota wystawionych weksli mieści się w granicach przyznanego kredytu akceptacyjnego. Sam weksel powinien odpowiadać warunkom wymaganym od weksli dyskontowych, a ponadto powinien wskazywać trasata oraz miejsce płatności, oddział banku zawierający umowę. Banki mogą również stawiać akceptowanym wekslom dodatkowe wymagania. Terminy płatności weksli powinny być dostosowane do czasu jaki jest potrzebny na przeprowadzenie transakcji, która jest finansowana kredytem akceptacyjnym, ale nie powinny przekraczać sześciu miesięcy.

Kredyt akceptacyjny może być udzielany w bieżących transakcjach lub w postaci linii kredytu akceptacyjnego. Linia kredytu akceptacyjego jest limitem kredytowym, przyznanym kredytobiorcy, do wysokości którego mogą być ciągnione na bank weksle. Może on być udzielany jako kredyt odnawialny lub nieodnawialny. Kredyt odnawialny wtedy, gdy po każdym wykupieniu weksla kredyt odnawia się do pierwotnej wysokości, może więc być wykorzystywany wielokrotnie. Przy kredycie nieodnawialnym każdy wykupiony weksel zmniejsza wysokość przyznanego kredytu. Bank akceptując weksel, przyjmuje odpowiedzialność za jego wykupienie w terminie płatności, niezależnie od tego czy wystawca dostarczy na czas środki. W razie ich braku zostaje udzielony klientowi kredyt akceptacyjny w wysokości równej kwocie weksla.

Innym rodzajem operacji jest awalizowanie weksli. Polega to na przyjęciu przez bank ryzyka i jest podobna do gwarancji bankowych. Różni się tym, że wynika z prawa wekslowego ze wszystkimi tego konsekwencjami. Za akceptowanie weksli[11] i udzielanie awali banki pobierają prowizję. Zagraniczni eksporterzy często domagają się, aby traty ciągnione przez nich na polskich importerów były awalizowane przez banki.

Kredyt lombardowy

Kredyt lombardowy jest kredytem krótkoterminowym, którego cechą charakterystyczna jest to, że bank jest w posiadaniu przedmiotu zastawu. Udzielany jest pod zastaw papierów wartościowych, towarów, przedmiotów wartościowych i należności, lecz nie do pełnej ich wartości. Banki najchętniej przyjmują pod zastaw łatwe do zbycia papiery wartościowe, akcje, obligacje notowane na giełdzie, czy weksle odpowiadające warunkom dyskonta.

Kredyt lombardowy jest także udzielany pod zastaw towarów, mimo iż banki przeważnie nie dysponują magazynami do przechowywania zastawionych towarów. Zastaw towarów jest reprezentowany tytułem własności przez warranty, są one szczególnym rodzajem dowodów składowych.

Warrant może być przedmiotem zastawu. Bank przyjmując w tej formie zastaw towarowy musi się liczyć z ryzykiem związanym z towarem, w postaci spadku ceny, obniżenia jakości itp. Dlatego kwota udzielonego kredytu lombardowego jest z reguły niższa od wartości zastawu. Podobnie przedmiotem kredytu lombardowego mogą być towary w drodze, a zastawem może być konosament. Jest to dokument potwierdzający przyjęcie określonego ładunku do przewozu, zobowiązującym przewoźnika do wydania go posiadaczowi konsamentu. Konsament reprezentuje tytuł własności załadowanego towaru i może być indosowany.[12]

Banki oferują także pożyczki lombardowe udzielane na okres od 7 dni do 3 miesięcy. Ich zabezpieczeniem mogą być bony, książeczki oszczędnościowe, blokada środków pieniężnych na rachunkach złotowych i walutowych, a także kosztowności (wyrobów ze złota i platyny), sztabek złota i złotych monet. Oferowane oprocentowanie jest konkurencyjne wobec lombardów, czyli zakładów zastawniczych, które tak jak banki mają uprawnienia do udzielania pożyczek o przeznaczeniu konsumpcyjnym.

Kredyt konsorcjonalny

W polskim prawie bankowym występuje pojęcie kredytu konsorcjalnego. Banki mogą miedzy sobą zawierać umowę w sprawie wspólnego udzielania kredytu przez powołanie konsorcjum bankowego.

Bank inicjujący zawarcie umowy konsorcjonalnej reprezentuje wobec kredytobiorcy wspólnie działające banki. Kredyty konsorcjonalne są zazwyczaj udzielane w wysokich kwotach na wielkie przedsięwzięcia gospodarcze. Zgromadzenie wielkich kapitałów wymaga współdziałania kilku banków. Konsorcja bankowe tworzy się zatem w celu niedopuszczenia do nadmiernej koncentracji kredytu w jednym banku oraz rozłożenia ryzyka kredytowego na więcej banków.[13]

Kredyty konsorcjonalne udzielane są na ogólnych zasadach przewidzianych w prawie bankowym i ustalonych szczegółowo w umowie kredytowej; mogą to być kredyty hipoteczne i kredyty obrotowe. Umowę kredytową zawiera z kredytobiorcą bank inicjujący powołanie konsorcjum, który reprezentuje wobec niego wspólnie działające banki. Bank inicjujący uzgadnia uprzednio z bankami warunki udzielania kredytu oraz zasady rozliczeń między bankami.[14]

Kredyty konsumpcyjne

Kredyty konsumpcyjne to kredyty udzielane osobom fizycznym nie prowadzącym działalności gospodarczej. Służą finansowaniu osobistych potrzeb kredytobiorców.[15]

Obustronne zainteresowanie kredytowaniem zakupów konsumpcyjnych przez banki wpływa na stosowanie różnych sposobów udzielania, spłaty zabezpieczenia zwrotności kredytów konsumpcyjnych.

Polskie banki udzielają krótko- i średnioterminowych kredytów konsumpcyjnych[16]:

– gotówkowych, gdy kredytobiorca otrzymuje gotówkę bezpośrednio lub za pośrednictwem swego rachunku bankowego;

– bezgotówkowych, które są przekazywane określonemu sprzedawcy na opłacenie zakupywanych przez kredytobiorcę towarów.

Jeśli za kryterium podziału przyjmiemy warunki spłaty, to możemy rozróżnić:

– kredyty spłacane jednorazowo,

– kredyty spłacane ratami.

Kredyty gotówkowe są zazwyczaj wyżej oprocentowane, a kredytobiorca najczęściej nie deklaruje przeznaczenia kredytu. Banki domagają się przy tej formie kredytowania pewniejszego zabezpieczenia zwrotności kredytu. Często jest on udzielany pod zastawa papierów wartościowych. Wypłata kredytu gotówkowego następuje bezpośrednio po podpisaniu umowy, bez obowiązku przelania go na rachunek bankowy kredytobiorcy. Bank potrąca z wypłaconego kredytu prowizję, a odsetki pobiera ratalnie, łącznie z ratami spłaty kredytu. od każdej nie zapłaconej terminowo raty bank pobiera podwyższone odsetki, a w razie niespłacenia dwóch kolejnych rat cała niespłacona należność staje się wymagalna a w ostateczności przymusowo egzekwowana.

Konsumpcyjne kredyty bezgotówkowe mogą być udzielane w różnej formie, przy różnych sposobach zabezpieczenia zwrotności kredytu. Często stosowany jest tryb kredytowania sprzedaży ratalnej artykułów konsumpcyjnych trwałego użytku.

Kredyty ratalne są udzielane na sfinansowanie zakupu towarów u tych sprzedawców, z którymi bank zawarł odpowiednią umowę. Kredytobiorcą może być osoba fizyczna mająca stałe dochody i stałe zameldowanie. Zawarcie umowy o kredyt następuje w punkcie sprzedaży, a jedynie w przypadku większych kredytów kupujący zawiera umowę w siedzibie banku. Umowa o kredyt zawiera niezbędne informacje o kredytobiorcy i ewentualnych poręczycielach, opis transakcji, warunki kredytowania. Zabezpieczeniem zwrotności przy tego rodzaju kredytach może być przewłaszczenie przedmiotu, na który udziela się kredytu. W razie zaprzestania spłaty umownych rat mogą być one użytkownikowi przymusowo odebrane. Po zaakceptowaniu przez bank umowy, którą zawarł sprzedawca, bank przekazuje pieniądze na rachunek bieżący sprzedawcy. d tego momentu sprzedawca odpowiada na ogólnych zasadach jedynie za wady sprzedawanych towarów. Natomiast stosunki wynikające z umowy kredytowej łączą kredytobiorcę z bankiem.[17]

Innym rodzajem kredytów konsumpcyjnych są kredyty i pożyczki studenckie udzielane przez banki na warunkach preferencyjnych.. Mogą z nich korzystać osoby, które rozpoczęły studia przed ukończeniem 25. roku życia. Są one udzielane na okres nie dłuższy niż okres studiów, przy czym nie może on przekraczać łącznie 6 lat. Raty kredytu studenckiego wypłacane są miesięcznie nie dłużej niż przez 10 miesięcy w roku. Oprocentowanie tych kredytów jest preferencyjne i wynosi nie mniej niż połowa stopy redyskontowej NBP.[18]

Rozpoczęcie spłat kredytu studenckiego następuje nie później niż po upływie roku od zakończenia i trwa nie krócej niż dwukrotność okresu, na jaki został udzielony. Wysokość spłaty raty kredytu studenckiego nie może przekroczyć 20% miesięcznego dochodu kredytobiorcy. Istnieje możliwość umorzenia części lub całości kredytu, w przypadku trudnej sytuacji finansowej kredytobiorcy, a także ukończenia studiów z dobrymi wynikami. W momencie, kiedy kredytobiorca nie zaliczy kolejnego semestru bank jest obowiązany zaprzestać wypłacania kredytu.

Kredyty i pożyczki studenckie udzielane są na podstawie umowy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego, w którym utworzono Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich ze środków budżetu państwa. Fundusz ten przeznaczany jest również na pokrywanie bankom skutków finansowych umorzeń kredytów, a także na stosowania obniżonej stopy procentowej.

Faktoring

Fakltoring jest formą krótkoterminowego finansowania przedsiębiorstwa (faktoranta) przez nabycie przez faktora jego wierzytelności. Faktorem może być bank, także pośrednik (instytucja) finansowa.

Bank jako faktor spełnia na rzecz klienta (faktoranta) trzy funkcje:

– funkcję finansowania,

– przyjęcie ryzyka (del cradere),

– funkcję usługową.[19]

Najczęściej faktoring przyjmuje dwie postacie:

1) Faktor nabywa wierzytelności (należności faktoranta) wobec dłużnikiem przed terminem wymagalności roszczeń, płacąc kwotę pomniejszoną o 10-20% w stosunku do nominalnej kwoty zafakturowanych należności. Nabywający wierzytelności faktor nie zachowuje prawa regresu wobec faktoranta, jest to faktoring właściwy (pełny). W przypadku tym faktor przyjmuje na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika, a faktorant odpowiada jedynie za faktyczne istnienie wierzytelności.

2) Faktor zaliczkuje wierzytelność cedowaną na niego przez faktoranta, zachowując prawo regresu, gdyby dłużnik nie wywiązał się ze zobowiązania. Tu faktor może żądać od faktoranta zwrotu udzielonej zaliczki, jeżeli dłużnik nie ureguluje zobowiązania.

W obu powyższych sytuacjach bank (faktor) wykonuje techniczne czynności inkasowania należności. Poza tą czynnością faktor często przyjmuje obowiązek prowadzenia ich ewidencji, a także przymusowego dochodzenia należności od niewypłacalnych dłużników.

Faktoring może być jawny (dłużnicy są powiadamiani o przejęciu należności faktoranta przez bank) lub cichy (dłużnicy nie są powiadamiani o tej umowie).

Umowy faktoringu zawierane są najczęściej na dłuższy okres, mogą być wypowiedziane przez obie strony. Umowa ustala zasady i procedury wypłacanych przez bank kwot pieniężnych w stosunku do nominalnej wartości wierzytelności faktoranta przejmowanych przez bank, ustala wysokość prowizji, a także inne obowiązki faktora. Umowa może określać wyższy lub szerszy zakres obowiązków banku w pełnieniu wymienionych wyżej funkcji, a jej szczegółowe postanowienia przystosowują treść faktoringu do konkretnych potrzeb.[20]

W celu ograniczenia ryzyka ściągnięcia faktorowanych należności faktor może ubezpieczyć się w zakładzie ubezpieczeniowym. W faktoringu właściwym faktor przyjmuje ryzyko, co zabezpiecza faktoranta przed ryzykiem niewypłacalności dłużnika. Natomiast faktor może przenieść całość lub część przyjętego ryzyka na zakład ubezpieczeniowy, zawierając z nim umowę ubezpieczenia należności faktoringowych. Może ona mieć charakter umowy generalnej, dotyczącej umów zawieranych przez faktora z wszystkimi faktorantami, lub umowy jednostkowej, dotyczącej określonej umowy faktoringu.[21]

Większość polskich banków komercyjnych oferuje faktoring z regresem. Banki korzystają z prawa regresu, które pozwala na natychmiastowe żądanie od faktoranta zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy dłużnik zwleka z płatnością. Bank ma także prawo wstrzymać nabywane wierzytelności, jeżeli odbiorca spóźnia się z zapłatą lub odmawia jej dokonania, albo jego sytuacja finansowa budzi wątpliwości spłaty wierzytelności. Wraz z nabywanymi wierzytelnościami na bank przechodzą wszelkie prawa z nimi związane.

Dla zabezpieczenia ewentualnych roszczeń w faktoringu banki często żądaja od faktoranta złożenia weksla in blanco, a dodatkowo także innych zabezpieczeń.

Za nabywanie należności faktoranta banki wypłacają od 70 do 100%, z tytułu nabytych wierzytelności bank potrąca odsetki za cykl rozliczeniowy (dyskonto) oraz umowną (zróżnicowaną) prowizję.[22]

Stopę dyskonta nabywanych nalezności lub inne formy oprocentowania banki najczęściej liczą w relacji do stawek WIBOR (oferowana stopa oprocentowania kredytów na międzynarodowym rynku pieniężnym w Warszawie). Łączy to koszty operacji faktoringu ze stopą procentową kształtującą się na międzybankowym rynku pieniężnym.[23]

Odmianą faktoringu jest forfaiting, który jest używany raczej w obrotach zagranicznych.

---

[1] I. Heropolitańska, „Zabezpieczenie wierzytelności banku”, Warszawa 1999, s. 21.

[2] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 276.

[3] I. Heropolitańska, E. Jagodzińska-Serafin, J. Kruglak, S. Ryżewska, „Kredyt, pożyczki i gwarancje bankowe”, Warszawa 1999, s. 42.

[4] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[5] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[6] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[7] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 279.

[8] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 279.

[9] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 280.

[10] M. Jakubek, „Prawo bankowe”, Lublin 1999, s. 567.

[11] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 282.

[12] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[13] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[14] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[15] W. Schaer, „Kredyt bankowy”, Warszawa 1994, s. 9.

[16] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 284.

[17] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[18] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[19] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[20] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 286.

[21] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 286.

[22] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 287.

[23] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 288.