2.1.4. Etapy wprowadzania euro
Wprowadzenie jednej waluty w kilkunastu krajach Europy dokonuje się właściwie z dnia na dzień. Tym niemniej cały proces przechodzenia od wielu walut narodowych do jednej wspólnej jest rozłożony w czasie. Za przyjęciem takiego scenariusza przemawiało wiele argumentów. Przede wszystkim czasu wymagało przeprowadzenie prac przygotowawczych w krajach EMU. Każdy z przyszłych członków musi dokonać niezbędnych zmian w swoim systemie prawa i osiągnąć wymagany poziom kryteriów kwalifikacyjnych. Pozostawienie każdemu wyboru momentu przejścia w rozliczeniach na euro ma też niebagatelny aspekt psychologiczny, zważywszy na trudności, jakie rodzi rezygnacja z własnej, tożsamej z państwem waluty i zaakceptowanie jednej wspólnej dla wielu tak przecież różnych organizmów narodowych. Dlatego też twórcy EMU podzielili cały proces na trzy etapy.
W 1998 roku rozpoczął się etap przygotowawczy. W maju ogłoszono listę krajów zakwalifikowanych do EMU. W czerwcu powołano do życia Europejski Bank Centralny (ECB) i Europejski System Banków Centralnych (ESCB). 31 grudnia ogłoszono kursy wymiany walut „jedenastki” w stosunku do EURO35.
1 stycznia 1999 r. rozpoczął się etap przejściowy, w trakcie którego będą obowiązywać równolegle waluty dotychczasowe i euro. Zgodnie z fundamentalną zasadą Unii „bez nakazów – bez zakazów”, każdy kraj, przedsiębiorstwo czy osoba fizyczna może sama zdecydować, kiedy przejść z rozliczania się w „starych” walutach na rozliczenia w euro, innymi słowy: kiedy otwierać rachunki w euro, kiedy zlecać płatności w tej walucie, płacić pensje i emerytury w euro itp. Przez cały okres przejściowy ceny towarów są podawane zarówno w walucie narodowej, jak też w euro. Banki działające w krajach EMU począwszy od 1 stycznia 1999 rozliczają się między sobą wyłącznie w euro, natomiast klienci banków mogą zlecać i otrzymywać płatności w walutach „jedenastki” bądź w euro. Zleceniodawca płaci w wybranej przez siebie walucie, a beneficjent otrzymuje taką walutę, w jakiej ma prowadzony rachunek.
1 stycznia 2002 r. rozpocznie się etap wdrożeniowy. Wprowadzone zostaną do obiegu banknoty i monety Euro. Przez okres nie przekraczający 6 miesięcy w obiegu będą pozostawać również narodowe jednostki walutowe, które po tym okresie (lipiec 2002 r.) zostaną wycofane, a jedynym uznawanym w EMU prawnym środkiem płatniczym – pieniądzem obiegowym – zostanie euro.
Poniższe zestawienie prezentuje przebieg procesu wprowadzania euro w poszczególnych etapach.
Etapy wprowadzania euro36
1998r. – Etap przygotowawczy:
-
Powołanie ECB;
-
Członkowie;
-
Wstępne kursy wymiany;
-
Rozpoczęcie produkcji banknotów i monet Euro
1999r. – 2001r. – Etap przejściowy:
-
Równoległe funkcjonowanie walut narodowych i Euro;
-
Rozpoczęcie działalności ECB;
-
Europejska polityka w Euro;
-
Stałe kursy wymiany;
-
Wymiana 1 ECU na 1 Euro.
2002r. – Etap wdrożeniowy :
-
Wprowadzenie banknotów i monet Euro;
-
Wycofanie walut narodowych.
2.1.5. Prawne aspekty wprowadzenia euro
Podstawowym dokumentem zawierającym regulacje dotyczące wprowadzenia jednolitej waluty jest Traktat z Maastricht. Szczegółowe zapisy prawne są zawarte w wydanych przez Radę Europy regulaminach wprowadzania euro. Określają one definicję euro jako waluty wprowadzanej do krajów Unii Europejskiej, które uczestniczą w EMU, zasady wycofania ECU i zastąpienia jej przez euro w stosunku l:l, warunki koegzystencji „starych”, narodowych jednostek walutowych i euro w okresie przejściowym i wreszcie warunki wprowadzenia euro jako pieniądza obiegowego od 2002 roku.
Szczególne znaczenie ma zapis, który stanowi, że kursy wymiany, według których waluty krajów członkowskich będą przeliczane na euro, raz ogłoszone – pozostaną niezmienne. Oznacza to zmianę jakościową w stosunku do ECU, gdzie kursy wymiany były płynne. ECU była sztuczną jednostką, stanowiącą dodatkową formę wyrażania wartości zawieranych kontraktów czy transakcji realizowanych w walutach narodowych.
Natomiast euro stało się nową prawdziwą walutą, która do końca roku 2001 będzie miała swoje odzwierciedlenie w walutach narodowych.
Jest oczywiste, że zamiana każdej z walut wchodzących do EMU, jak też akceptacja kursu jej wymiany musi mieć swoje odzwierciedlenie w przepisach prawa walutowego danego kraju. Państwo, które zamienia swoją dotychczas obowiązującą walutę na inną, potwierdza, że wszelkie kontrakty opiewające na starą walutę nadal zachowują swoją ważność i są kontynuowane w nowej walucie. Nie wyklucza się natomiast możliwości podpisywania aneksów do zawartych umów, gdzie strony ustalają bliższe szczegóły zamiany dotychczasowej waluty kontraktu na euro. Jest to tak zwana „zasada ciągłości umów”. Jest ona realizowana nie tylko we wszystkich krajach członkowskich EMU, ale także w wielu krajach spoza Unii37.
Ponieważ nie można całkowicie wykluczyć możliwości pojawiania się – w związku z wprowadzeniem euro – trudności w krajach nie należących do EMU, kraje te, w ramach przygotowania do zmiany waluty, wprowadzają szczegółowe rozwiązania prawne, mające ułatwić proces zastąpienia 11 walut EMU walutą euro.
2.1.6. Kursy konwersji. Sposób przeliczania.
Europejski Bank Centralny określił kursy konwersji poszczególnych walut EMU na Euro. Zostały one ustalone jako dwustronne stałe stopy zamiany, indywidualne dla każdej waluty i będą obowiązywać w takiej samej wysokości przez cały okres przejściowy, czyli do ostatecznego wycofania walut narodowych członków EMU. Podany dla każdej waluty kurs składa się z „sześciu istotnych cyfr”, czyli licząc od lewej strony do prawej, każdy kurs musi zawierać sześć cyfr bez względu na to, ile z nich mieści się przed, a ile po przecinku.
Jeżeli pierwszą cyfrą przed przecinkiem jest zero, wówczas nie jest ono brane pod uwagę, a w takim wypadku kurs waluty jest podany z dokładnością do sześciu miejsc po przecinku. Do konwersji walut mogą być używane wyłącznie oficjalne kursy. Żadne inne, szczególnie kursy skrócone o kilka miejsc czy tak zwane kursy odwrócone nie będą dozwolone. Kursy wymiany pomiędzy różnymi walutami uczestniczącymi w EMU, tak zwane „kursy krzyżowe” będą także zabronione. Przeliczanie kwot z jednej waluty narodowej EMU na inną może dokonywać się jedynie w dwu następujących krokach: przeliczenie pierwszej waluty narodowej na euro, a następnie z euro na drugą walutę. Przestrzeganie ustalonych zasad konwersji pozwala zredukować ryzyko wystąpienia różnic wynikających z różnych zaokrągleń. Aby przeliczyć kwotę podaną w euro na walutę narodową, sumę w euro mnożymy przez kurs wymiany. Kiedy chcemy przeliczyć kwotę w walucie narodowej na euro, wówczas kwotę waluty dzielimy przez obowiązujący kurs wymiany. Otrzymany wynik trzeba zaokrąglić do dwóch miejsc po przecinku (obowiązują powszechnie przyjęte zasady zaokrąglania: końcówki 1-4 w dół, 5-9 w górę)38.
2.1.7. Parytety walut krajów EMU do 1 Euro
1 EURO =
-
DEM 1,95583
-
FRF 6,55957
-
ATS 13,7603
-
ITL 1936,27
-
ESP 166,386
-
NLG 2,20371
-
BEF 40,3399
-
FIM 5,94573
-
PTE 200,482
-
LUF 40,3399
-
IEP 0,787564
1 EURO dzieli się na 100 eurocentów. Monety będą produkowane w nominałach: 1, 2, 5, 10, 20 i 50 centów oraz 1 i 2 Euro. Awersy monet będą ujednolicone, podczas gdy wygląd rewersów będzie różny w różnych państwach członkowskich EMU.
Wydrukowanych zostanie także 7 rodzajów banknotów o nominałach: 5 (kolor szary), 10 (czerwony), 20 (niebieski), 50 (pomarańczowy), 100 (zielony), 200 (żółty) i 500 (amarantowy) euro. Banknoty będą wyglądały identycznie we wszystkich krajach uczestniczących w EMU .
Produkcja banknotów i monet euro rozpoczęła się w 1998 roku. Do obiegu będą one wprowadzone od 1 stycznia 2002 roku. Szczegóły techniczne nie zostały jeszcze ostatecznie dopracowane. Wiadomo natomiast, że dopuszczalny okres półrocznego współistnienia monet i banknotów euro obok „starych” pieniędzy będzie w niektórych krajach EMU skracany, np. w Niemczech. Ale za to po ostatecznym wycofaniu marki z obiegu, utrzyma ona swoją wartość i będzie mogła być wymieniona w Bundesbanku na euro39.
Dlaczego przejście na euro wymagało etapów i stałych kursów
Podział procesu na etapy pozwalał rozdzielić zmianę jednostki rozliczeniowej od fizycznej wymiany pieniądza. Najpierw należało dostosować prawo, umowy, księgowość, systemy bankowe i mechanizmy płatnicze, a dopiero później wprowadzić banknoty oraz monety. Okres równoległego funkcjonowania walut dawał instytucjom i klientom czas na sprawdzenie procedur bez nagłego przerywania rozliczeń. Tak skonstruowany harmonogram ułatwiał również podział odpowiedzialności: ustawodawca zapewniał podstawę prawną, banki wdrażały mechanizmy rozliczeń, przedsiębiorstwa aktualizowały kontrakty, a klienci stopniowo uczyli się nowej miary wartości.
Nieodwracalne kursy konwersji pełniły rolę technicznej i prawnej kotwicy. Usuwały niepewność co do wartości zobowiązań, chroniły ciągłość umów i umożliwiały jednakowe przeliczanie kwot przez wszystkie banki. Jednocześnie wymuszały precyzyjne zasady zaokrąglania oraz zachowanie śladu obliczeń, szczególnie przy płatnościach między dwiema dawnymi walutami narodowymi. Dzięki temu ta sama należność nie mogła zależeć od wybranego pośrednika ani chwilowego kursu rynkowego. Etapowość ograniczała więc ryzyko operacyjne, a stałość kursów zabezpieczała pewność obrotu gospodarczego.