Dystrybucja produktu bankowego i wybór miejsca obsługi

Oceń tę pracę

Dystrybucja produktu bankowego

Warunkiem osiągnięcia celów ustalonych w strategii marketingowej jest to, aby produkt został zaoferowany klientowi zgodnie z jego potrzebami, czyli w odpowiedniej formie, miejscu i czasie. Realizowane jest to poprzez określone działania, które składają się na politykę dystrybucyjną. Instrumentem tej polityki są kanały dystrybucyjne, do których należą wszystkie organizacje oraz wszyscy ludzie zaangażowani w proces dystrybucji.[1] Dystrybucja stanowi bardzo ważny element marketingu-mix, gdyż z punktu widzenia klienta jest to komfort zakupu, a sposób i czas nabycia przez niego usługi są głównym kryterium podjęcia decyzji w procesie zakupu. Dystrybucja usług nie może być więc jednolita dla wszystkich klientów, lecz powinna być dostosowana do segmentu rynku oraz skoordynowana z pozostałymi elementami marketingu-mix.

Na wybór kanałów dystrybucji wpływ mają różne czynniki. Należą do nich:

Segment klientów, do których adresowany jest produkt. Należy tu zanalizować: liczebność segmentu, częstotliwość zakupów, dochody, sposób podejmowania decyzji zakupu, miejsce pracy, strukturę wykształcenia i zawodów itp.

Rodzaj usługi: im bardziej skomplikowana jest usługa finansowa, tym istnieje większa potrzeba osobistego kontaktu z kompetentnym personelem banku.

Cena produktu: im wyższa cena produktu, tym bardziej bezpośredni jest kanał jego dystrybucji.

System dystrybucji firm konkurencyjnych: ma o istotne znaczenie dla określenia liczby własnych punktów sprzedaży, wyboru stopnia intensywności dystrybucji, czyli dla doboru odpowiedniej strategii dystrybucyjnej w zależności od sytuacji.

Możliwości finansowe, techniczne i personalne banku: od możliwości finansowych banku zależy ilość, wielkość i nowoczesność oddziałów, baza techniczna oraz zasoby kadrowe decydują o tym, w jaki sposób produkt będzie oferowany klientom, czy należy korzystać z pośredników lub zrezygnować z oferowania niektórych rodzajów produktów – brak personelu o wysokich kwalifikacjach może uniemożliwić dokonywanie operacji giełdowych przez bank, finansowanie przez niego operacji zagranicznych.

Zebrane i opracowane informacje winny służyć do określenia stopnia bezpośredniości kanału, jego długości, wykorzystania kanałów pomocniczych oraz sposobu przedstawienia oferty banku.

Kanały dystrybucyjne banku to głównie kanały bezpośrednie, tworzone przez bank i jego klientelę. Za wyborem bezpośrednich kanałów dystrybucji produktów banku przemawia przede wszystkim to, że ich zaoferowanie i sprzedaż wymaga personelu o wysokich kwalifikacjach zawodowych. Decyduje o tym ponadto charakter produktów i ich funkcje, np. funkcja podstawowa oferty oszczędnościowej banku wymaga dużego zaufania klienta do banku i wysokiego stopnia poufności wkładów – istnienie pośrednika między bankiem a klientem mogłoby poważnie naruszyć ten wymóg.

Produkty banku mogą być oferowane w stacjonarnych punktach sprzedaży (oddziałach banku) lub w punktach niestałych. Sprzedaż stacjonarna może przyjmować formę sprzedaży scentralizowanej lub zdecentralizowanej. Oferowanie produktów banku za pośrednictwem niestałych punktów sprzedaży może natomiast odbywać się w dwóch formach: albo przez sprzedaż bezpośrednią w siedzibie klienta, albo przez ruchome (samochodowe) punkty sprzedaży. Ta ostatnia forma stosowana jest głównie na obszarach o niskim stopniu zaludnienia, gdzie odległość skupisk ludności od najbliższych miast jest duża.

Dodatkową formą sprzedaży stacjonarnej jest sprzedaż usług bankowych przez telefon i za pośrednictwem poczty. W przypadku pierwszej formy pracownicy banku kontaktują się telefonicznie z klientami, oferując im różne usługi, bądź klienci telefonicznie mogą zlecać różne usługi swojemu bankowi. Przy sprzedaży drogą pocztową pod adresem potencjalnych klientów przesyła się ulotki reklamujące daną usługę, które zazwyczaj zawierają wniosek zakupu. W ten sposób zapewnia się możliwość bezpośredniej reakcji odbiorcy na ofertę firmy. Wypełniony wniosek klient wysyła do banku, skąd otrzymuje potwierdzenie zawarcia transakcji. Dominującą formą sprzedaży produktów banku jest sprzedaż stacjonarna.

Sprzedaż scentralizowana odnosi się głównie do bardziej złożonych produktów banku. Wymaga ona zaangażowania personelu o wysokich kwalifikacjach i podejmowania szybkich decyzji. Warunki te mogą być spełnione głównie w centralach banków albo bardzo dużych oddziałach. W pozostałych oddziałach odbywa się przede wszystkim sprzedaż produktów standardowych. Klienci, którzy pragną np. otrzymać kredyt na innych warunkach niż standardowe, umawiani są na spotkania w centrali banku.

Stacjonarne punkty sprzedaży nie są jedyną formą oferowania produktów bankowych. Gdy klient nie ma możliwości złożenia wizyty w banku albo życzy sobie bezpośredniego spotkania z pracownikiem banku poza jego siedzibą, wówczas sprzedaż ma charakter bezpośredni, najczęściej w siedzibie (domu) klienta.[2] Usługa ta jest zalecana do obsługi ważniejszych klientów – również w bankowości rządzi prawo Pareta, które mówi, że 20% klientów tworzy 80% sprzedaży.

Ważnym elementem strategii dystrybucji banku jest lokalizacja. Obejmuje ona zdefiniowanie terytorialnego zakresu działania banku, wybór jego lokalizacji i ustalenie nakładów niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności.

Otwarcie nowego oddziału determinowane jest czynnikami zewnętrznymi: potencjałem ludnościowym danego regionu, dochodami ludności, zatrudnieniem, potencjałem gospodarczym, sytuacją konkurencji oraz infrastrukturą danego regionu. Ważne są też czynniki wewnętrzne: typ banku, personel oraz środki, którymi dysponuje bank na założenie oddziału[3]. Otwieranie oddziału pociąga za sobą duże koszty. W związku z tym powinno się najpierw zadbać o lepsze wykorzystanie posiadanej sieci, a dopiero potem ją rozszerzać.

Dostępność usługi z perspektywy całej wizyty

Wybór kanału dystrybucji można rozpatrywać jako ciąg czynności wykonywanych przez klienta. Dotarcie do placówki jest tylko jego początkiem. Później trzeba uzyskać informację, przedstawić potrzebne dokumenty, złożyć dyspozycję i otrzymać potwierdzenie. Kanał, który wygląda na dogodny ze względu na położenie, może okazać się uciążliwy, jeśli większość spraw wymaga ponownej wizyty. Odwrotna sytuacja również jest możliwa: nieco dalsza placówka może zapewniać zakończenie sprawy podczas jednego spotkania. Analiza samej odległości nie wystarcza zatem do wyjaśnienia, dlaczego klienci wybierają określony sposób kontaktu.

W tym ujęciu warto opisywać punkty przerwania obsługi. Jeżeli klient rozpoczyna czynność telefonicznie, lecz do jej dokończenia musi udać się do oddziału, doświadcza jednego procesu złożonego z kilku etapów. Dla banku mogą to być zadania różnych komórek, dla klienta pozostają jedną sprawą. Trudność powstaje wtedy, gdy na każdym etapie musi od początku wyjaśniać swoją sytuację. Przedmiotem badania dystrybucji staje się wówczas także przekazywanie informacji wewnątrz organizacji. Dostępność oznacza możliwość sprawnego przejścia od potrzeby do wykonania usługi, a nie jedynie istnienie wielu sposobów rozpoczęcia kontaktu.

Obciążenie placówki i charakter obsługiwanych spraw

Liczba odwiedzających nie mówi jeszcze, jakiego zaplecza potrzebuje punkt obsługi. Krótka wpłata, wyjaśnienie niezgodności i rozmowa o finansowaniu wymagają innego czasu oraz innych kompetencji. Dwie placówki z podobną liczbą wizyt mogą mieć zupełnie odmienne obciążenie pracą. W opisie badanego obszaru przydatny jest więc podział spraw według ich charakteru, a także wskazanie godzin największego natężenia ruchu. Nie trzeba przy tym zakładać, że jeden typ wizyty jest zawsze ważniejszy. Chodzi o zgodność organizacji punktu z rzeczywistym zapotrzebowaniem, a nie o prosty ranking obsługiwanych klientów.

Przy ocenie lokalizacji można ponadto uwzględnić bariery, których nie widać na mapie. Należą do nich trudność odnalezienia wejścia, nieczytelne oznaczenie stanowisk, brak miejsca na spokojną rozmowę lub niepewność co do wymaganych dokumentów. Ich rozpoznanie pozwala wyjaśnić sytuację, w której punkt formalnie istnieje blisko odbiorcy, ale jest przez niego rzadko wykorzystywany. Takie obserwacje powinny być opatrzone datą i zakresem badania. Pojedyncza wizyta nie wystarcza do oceny całej sieci, może jednak wskazać pytania, które warto sprawdzić w większej liczbie przypadków.

Opisany w źródle podział na sprzedaż scentralizowaną i zdecentralizowaną można z kolei odnieść do uprawnień pracowników. Klientowi trudno ocenić strukturę organizacyjną banku, łatwo natomiast zauważy, czy osoba obsługująca potrafi doprowadzić jego sprawę do końca. Jeżeli decyzja wymaga uzgodnienia z inną jednostką, istotny staje się sposób wyjaśnienia dalszych kroków i terminu odpowiedzi. Nie każda kompetencja musi znajdować się w każdym punkcie, ale przebieg obsługi powinien być dla odbiorcy zrozumiały. Historyczne przykłady poczty, telefonu i ruchomych punktów pokazują różnorodność rozwiązań przyjmowanych w opisywanym okresie.

Przywołanego w pracy stosunku osiemdziesięciu do dwudziestu nie należy natomiast traktować jako wyniku pomiaru klientów badanej agencji. W dokumencie pełni funkcję ogólnego argumentu o koncentracji sprzedaży. Ustalenie rzeczywistego rozkładu wymagałoby zestawienia danych o klientach i jednoznacznego określenia, czy badamy obrót, przychód, wynik czy liczbę transakcji. Każda z tych miar może wskazać inną grupę odbiorców.

Dobrym uzupełnieniem obserwacji jest odnotowanie spraw niedokończonych. Liczba osób, które dotarły do punktu, nie pokazuje klientów odchodzących przed uzyskaniem odpowiedzi ani konieczności ponownego zgłoszenia tej samej potrzeby. Taki zapis pozwala lepiej opisać rzeczywistą dostępność kanału i wskazać, na którym etapie powstaje trudność organizacyjna.

Przypisy

  1. J. R. Evans, B. Berman: Marketing, Macmillan Publishing Company, New York 1987, s. 324. ↩
  2. W. Grzegorczyk: Strategie…,op. cit., s. 96. ↩
  3. Por. K. Opolski: Podstawy marketingu bankowego, Bank i Kredyt Nr 5/1995. ↩

Wprowadzenie euro – etapy, prawo i kursy konwersji

Oceń tę pracę

2.1.4. Etapy wprowadzania euro

Wprowadzenie jednej waluty w kilkunastu krajach Europy dokonuje się właściwie z dnia na dzień. Tym niemniej cały proces przechodzenia od wielu walut narodowych do jednej wspólnej jest rozłożony w czasie. Za przyjęciem takiego scenariusza przemawiało wiele argumentów. Przede wszystkim czasu wymagało przeprowadzenie prac przygotowawczych w krajach EMU. Każdy z przyszłych członków musi dokonać niezbędnych zmian w swoim systemie prawa i osiągnąć wymagany poziom kryteriów kwalifikacyjnych. Pozostawienie każdemu wyboru momentu przejścia w rozliczeniach na euro ma też niebagatelny aspekt psychologiczny, zważywszy na trudności, jakie rodzi rezygnacja z własnej, tożsamej z państwem waluty i zaakceptowanie jednej wspólnej dla wielu tak przecież różnych organizmów narodowych. Dlatego też twórcy EMU podzielili cały proces na trzy etapy.

W 1998 roku rozpoczął się etap przygotowawczy. W maju ogłoszono listę krajów zakwalifikowanych do EMU. W czerwcu powołano do życia Europejski Bank Centralny (ECB) i Europejski System Banków Centralnych (ESCB). 31 grudnia ogłoszono kursy wymiany walut „jedenastki” w stosunku do EURO35.

1 stycznia 1999 r. rozpoczął się etap przejściowy, w trakcie którego będą obowiązywać równolegle waluty dotychczasowe i euro. Zgodnie z fundamentalną zasadą Unii „bez nakazów – bez zakazów”, każdy kraj, przedsiębiorstwo czy osoba fizyczna może sama zdecydować, kiedy przejść z rozliczania się w „starych” walutach na rozliczenia w euro, innymi słowy: kiedy otwierać rachunki w euro, kiedy zlecać płatności w tej walucie, płacić pensje i emerytury w euro itp. Przez cały okres przejściowy ceny towarów są podawane zarówno w walucie narodowej, jak też w euro. Banki działające w krajach EMU począwszy od 1 stycznia 1999 rozliczają się między sobą wyłącznie w euro, natomiast klienci banków mogą zlecać i otrzymywać płatności w walutach „jedenastki” bądź w euro. Zleceniodawca płaci w wybranej przez siebie walucie, a beneficjent otrzymuje taką walutę, w jakiej ma prowadzony rachunek.

1 stycznia 2002 r. rozpocznie się etap wdrożeniowy. Wprowadzone zostaną do obiegu banknoty i monety Euro. Przez okres nie przekraczający 6 miesięcy w obiegu będą pozostawać również narodowe jednostki walutowe, które po tym okresie (lipiec 2002 r.) zostaną wycofane, a jedynym uznawanym w EMU prawnym środkiem płatniczym – pieniądzem obiegowym – zostanie euro.

Poniższe zestawienie prezentuje przebieg procesu wprowadzania euro w poszczególnych etapach.

Etapy wprowadzania euro36

1998r. – Etap przygotowawczy:

  • Powołanie ECB;

  • Członkowie;

  • Wstępne kursy wymiany;

  • Rozpoczęcie produkcji banknotów i monet Euro

1999r. – 2001r. – Etap przejściowy:

  • Równoległe funkcjonowanie walut narodowych i Euro;

  • Rozpoczęcie działalności ECB;

  • Europejska polityka w Euro;

  • Stałe kursy wymiany;

  • Wymiana 1 ECU na 1 Euro.

2002r. – Etap wdrożeniowy :

  • Wprowadzenie banknotów i monet Euro;

  • Wycofanie walut narodowych.

2.1.5. Prawne aspekty wprowadzenia euro

Podstawowym dokumentem zawierającym regulacje dotyczące wprowadzenia jednolitej waluty jest Traktat z Maastricht. Szczegółowe zapisy prawne są zawarte w wydanych przez Radę Europy regulaminach wprowadzania euro. Określają one definicję euro jako waluty wprowadzanej do krajów Unii Europejskiej, które uczestniczą w EMU, zasady wycofania ECU i zastąpienia jej przez euro w stosunku l:l, warunki koegzystencji „starych”, narodowych jednostek walutowych i euro w okresie przejściowym i wreszcie warunki wprowadzenia euro jako pieniądza obiegowego od 2002 roku.

Szczególne znaczenie ma zapis, który stanowi, że kursy wymiany, według których waluty krajów członkowskich będą przeliczane na euro, raz ogłoszone – pozostaną niezmienne. Oznacza to zmianę jakościową w stosunku do ECU, gdzie kursy wymiany były płynne. ECU była sztuczną jednostką, stanowiącą dodatkową formę wyrażania wartości zawieranych kontraktów czy transakcji realizowanych w walutach narodowych.

Natomiast euro stało się nową prawdziwą walutą, która do końca roku 2001 będzie miała swoje odzwierciedlenie w walutach narodowych.

Jest oczywiste, że zamiana każdej z walut wchodzących do EMU, jak też akceptacja kursu jej wymiany musi mieć swoje odzwierciedlenie w przepisach prawa walutowego danego kraju. Państwo, które zamienia swoją dotychczas obowiązującą walutę na inną, potwierdza, że wszelkie kontrakty opiewające na starą walutę nadal zachowują swoją ważność i są kontynuowane w nowej walucie. Nie wyklucza się natomiast możliwości podpisywania aneksów do zawartych umów, gdzie strony ustalają bliższe szczegóły zamiany dotychczasowej waluty kontraktu na euro. Jest to tak zwana „zasada ciągłości umów”. Jest ona realizowana nie tylko we wszystkich krajach członkowskich EMU, ale także w wielu krajach spoza Unii37.

Ponieważ nie można całkowicie wykluczyć możliwości pojawiania się – w związku z wprowadzeniem euro – trudności w krajach nie należących do EMU, kraje te, w ramach przygotowania do zmiany waluty, wprowadzają szczegółowe rozwiązania prawne, mające ułatwić proces zastąpienia 11 walut EMU walutą euro.

2.1.6. Kursy konwersji. Sposób przeliczania.

Europejski Bank Centralny określił kursy konwersji poszczególnych walut EMU na Euro. Zostały one ustalone jako dwustronne stałe stopy zamiany, indywidualne dla każdej waluty i będą obowiązywać w takiej samej wysokości przez cały okres przejściowy, czyli do ostatecznego wycofania walut narodowych członków EMU. Podany dla każdej waluty kurs składa się z „sześciu istotnych cyfr”, czyli licząc od lewej strony do prawej, każdy kurs musi zawierać sześć cyfr bez względu na to, ile z nich mieści się przed, a ile po przecinku.

Jeżeli pierwszą cyfrą przed przecinkiem jest zero, wówczas nie jest ono brane pod uwagę, a w takim wypadku kurs waluty jest podany z dokładnością do sześciu miejsc po przecinku. Do konwersji walut mogą być używane wyłącznie oficjalne kursy. Żadne inne, szczególnie kursy skrócone o kilka miejsc czy tak zwane kursy odwrócone nie będą dozwolone. Kursy wymiany pomiędzy różnymi walutami uczestniczącymi w EMU, tak zwane „kursy krzyżowe” będą także zabronione. Przeliczanie kwot z jednej waluty narodowej EMU na inną może dokonywać się jedynie w dwu następujących krokach: przeliczenie pierwszej waluty narodowej na euro, a następnie z euro na drugą walutę. Przestrzeganie ustalonych zasad konwersji pozwala zredukować ryzyko wystąpienia różnic wynikających z różnych zaokrągleń. Aby przeliczyć kwotę podaną w euro na walutę narodową, sumę w euro mnożymy przez kurs wymiany. Kiedy chcemy przeliczyć kwotę w walucie narodowej na euro, wówczas kwotę waluty dzielimy przez obowiązujący kurs wymiany. Otrzymany wynik trzeba zaokrąglić do dwóch miejsc po przecinku (obowiązują powszechnie przyjęte zasady zaokrąglania: końcówki 1-4 w dół, 5-9 w górę)38.

2.1.7. Parytety walut krajów EMU do 1 Euro

1 EURO =

  1. DEM 1,95583

  2. FRF 6,55957

  3. ATS 13,7603

  4. ITL 1936,27

  5. ESP 166,386

  6. NLG 2,20371

  7. BEF 40,3399

  8. FIM 5,94573

  9. PTE 200,482

  10. LUF 40,3399

  11. IEP 0,787564

1 EURO dzieli się na 100 eurocentów. Monety będą produkowane w nominałach: 1, 2, 5, 10, 20 i 50 centów oraz 1 i 2 Euro. Awersy monet będą ujednolicone, podczas gdy wygląd rewersów będzie różny w różnych państwach członkowskich EMU.

Wydrukowanych zostanie także 7 rodzajów banknotów o nominałach: 5 (kolor szary), 10 (czerwony), 20 (niebieski), 50 (pomarańczowy), 100 (zielony), 200 (żółty) i 500 (amarantowy) euro. Banknoty będą wyglądały identycznie we wszystkich krajach uczestniczących w EMU .

Produkcja banknotów i monet euro rozpoczęła się w 1998 roku. Do obiegu będą one wprowadzone od 1 stycznia 2002 roku. Szczegóły techniczne nie zostały jeszcze ostatecznie dopracowane. Wiadomo natomiast, że dopuszczalny okres półrocznego współistnienia monet i banknotów euro obok „starych” pieniędzy będzie w niektórych krajach EMU skracany, np. w Niemczech. Ale za to po ostatecznym wycofaniu marki z obiegu, utrzyma ona swoją wartość i będzie mogła być wymieniona w Bundesbanku na euro39.

Dlaczego przejście na euro wymagało etapów i stałych kursów

Podział procesu na etapy pozwalał rozdzielić zmianę jednostki rozliczeniowej od fizycznej wymiany pieniądza. Najpierw należało dostosować prawo, umowy, księgowość, systemy bankowe i mechanizmy płatnicze, a dopiero później wprowadzić banknoty oraz monety. Okres równoległego funkcjonowania walut dawał instytucjom i klientom czas na sprawdzenie procedur bez nagłego przerywania rozliczeń. Tak skonstruowany harmonogram ułatwiał również podział odpowiedzialności: ustawodawca zapewniał podstawę prawną, banki wdrażały mechanizmy rozliczeń, przedsiębiorstwa aktualizowały kontrakty, a klienci stopniowo uczyli się nowej miary wartości.

Nieodwracalne kursy konwersji pełniły rolę technicznej i prawnej kotwicy. Usuwały niepewność co do wartości zobowiązań, chroniły ciągłość umów i umożliwiały jednakowe przeliczanie kwot przez wszystkie banki. Jednocześnie wymuszały precyzyjne zasady zaokrąglania oraz zachowanie śladu obliczeń, szczególnie przy płatnościach między dwiema dawnymi walutami narodowymi. Dzięki temu ta sama należność nie mogła zależeć od wybranego pośrednika ani chwilowego kursu rynkowego. Etapowość ograniczała więc ryzyko operacyjne, a stałość kursów zabezpieczała pewność obrotu gospodarczego.

Przypisy

  1. Ibidem, s. 79. ↩

  2. L. Oręziak, Nowy pieniądz, PWN, Warszawa 1999, s. 48. ↩

  3. P. Kowalewski, Euro a międzynarodowy system walutowy, NBP, Warszawa 2001, s. 79. ↩

  4. Ibidem, s. 87. ↩

  5. www.feibb.org.pl ↩

Polityka cenowa banku – koszty popyt i konkurencja

5/5 - (1 vote)

Polityka cenowa banku

Do elementów marketingowej strategii działania banku zaliczamy również ustalanie cen produktów i ich zmian. Decyzja o wysokości ceny wpływa bezpośrednio na wielkość osiąganego dochodu z realizacji produktu na rynku, podczas gdy wykorzystanie innych instrumentów wymaga uprzedniego podniesienia kosztów (np. reklama). Celem polityki cenowej winno być więc ustalenie takiego poziomu cen, aby zagwarantowały one zaspokojenie strategicznych celów banku.

Wyznaczając cenę w bankowości, bierzemy pod uwagę trzy elementy:

  • koszty,
  • popyt,
  • konkurencje.

Przy ustalaniu cen na podstawie kosztów bank uwzględnia m.in. takie czynniki jak koszt pozyskiwania funduszy, poziom kosztów operacyjnych, wynagrodzenie banku za ryzyko, marża zysku, udział w kosztach ogólnych banku oraz planowany zysk z każdej usługi. Ustalanie cen wyłącznie na podstawie kosztów ich oferowania przez bank oznacza, że ceny zależą głównie od czynników wewnętrznych. Istnieje więc niebezpieczeństwo, że nie będą one odpowiadać popytowi. Z tego powodu koszty zazwyczaj określają jedynie minimalny poziom ceny.

Wyznaczanie ceny zgodnie z popytem na dane produkty opiera się na założeniu, że istnieje zależność między cenami a popytem na oferowane przez bank produkty. Stąd wynika konieczność określenia wielkości popytu i przewidywania jego zmian w czasie. Niezbędne jest więc zebranie i opracowanie informacji o liczbie klientów i ich rodzajach, dochodach, obrotach, przewidywanych nakładach inwestycyjnych, skłonności do oszczędzania, elastyczności dochodowej i cenowej popytu, sprzedaży podobnych produktów i ich cenach. Wielkość powinna określić maksymalny poziom cen (przekroczenie tego poziomu spowoduje gwałtowny spadek popytu). Na rynku usług finansowych występują trudności przy szacowaniu popytu tak jak i przy ustalaniu kosztów stałych bezpośrednich i kosztów pośrednich.

Pokonanie tych trudności daje możliwość wyznaczenia punktu opłacalności. Jest to wielkość sprzedaży, która powinna być osiągnięta, aby produkt przyniósł zyski (przychody ze sprzedaży są większe od kosztu całkowitego zaoferowania go na rynku).[1] Wyznaczając cenę nie można pominąć analizy poziomu cen konkurentów. W zależności od pozycji banku na rynku i rodzaju produktu można ceny różnicować w stosunku do cen konkurencyjnych albo ustalać na takim samym poziomie.

Największa szansą na odniesienie sukcesu jest umiejętność połączenia przy tworzeniu ceny trzech omówionych czynników: punktu opłacalności, popytu i konkurencji. Punktu opłacalności możemy szukać przy wielu wariantach. W praktyce jednak musimy się liczyć z cenami konkurencji, wyznaczającymi przedział możliwego manewru przy ustalaniu ceny. Podobnie jest z oszacowanym popytem na daną usługę finansową. Na rysunku 2 zaznaczono taką sytuację, w której pole naszego wyboru ceny i wielkości sprzedaży zostało ograniczone przez konkurencję i popyt do pola cdef. Najniższa opłacalna cena znajduje się w punkcie f, dając w efekcie punkt opłacalności II z określoną wielkością sprzedaży. Najwyższa możliwa cena znajduje się w przeciwległym miejscu tego pola (d), wyznaczając punkt opłacalności I. Wybór jest więc ograniczony do przestrzeni między tymi punktami[2].

Rys.1. Wyznaczanie ceny przy uwzględnieniu punktu opłacalności, popytu i konkurencji

Schemat lub wykres z pracy źródłowej o marketingu bankowym

Źródło: B. Żurawik, W. Żurawik, “Marketing bankowy”, PWE , Warszawa 1995, str. 27

Przy ustalaniu ceny należy także wziąć pod uwagę jej psychologiczny aspekt, zwany inaczej paradoksem cenowym. Otóż wyznaczenie na poziomie znacznie niższym lub wyższym niż poziom akceptowany może spowodować negatywne reakcje konsumentów. Cena znacznie niższa może być kojarzona z niską jakością produktu, a cena za wysoka spowoduje istotny spadek sprzedaży. Np. bardzo wysokie oprocentowanie wkładów zaowocuje dużym ich napływem, jednak może również wzbudzić wątpliwości co do możliwości wypłacenia przez bank wkładów wraz z ich odsetkami w terminie.

Cena produktów oferowanych przez bank to nie tylko wysokość oprocentowania wkładów, kredytów czy opłaty za czynności bankowe. Pozostałe elementy to m.in.: prowizje za czynności bankowe związane np. z udzieleniem kredytu albo przyjęciem weksli do dyskonta, terminy spłat rat i odsetek od kredytu, rabaty, bonifikaty, bezpłatne dodatkowe usługi oferowane wraz z produktem podstawowym (np. bezpłatne ubezpieczenie od wypadków dla osób otwierających po raz pierwszy rachunek bankowy w danym banku.[3]

Banki mogą stosować, w zależności od sytuacji w jakiej się znalazły, wiele strategii cenowych. Można zaliczyć do nich[4]:

  • strategia zbierania śmietanki, która polega na ustaleniu wysokiej ceny przy wprowadzaniu na rynek nowej usługi, kiedy konkurencja jest jeszcze niewielka lub nie występuje;
  • strategia penetracji rynku, polegająca na wyznaczaniu ceny na niskim poziomie po to, aby zdobyć jak największy udział w rynku;
  • strategia ceny konkurencyjnej, gdzie cena znajduje się na poziomie kosztów plus niewielki zysk; stosujemy ją, gdy chcemy zgromadzić doświadczenia na temat funkcjonowania na rynku specyficznej usługi;
  • strategia ceny rynkowej, polegająca na ustaleniu ceny na poziomie obowiązującym na danym rynku; działanie defensywne chroniące własny rynek;
  • strategia ceny nieopłacalnej, która ma przyciągnąć klientów do bardziej zyskownych usług;
  • strategia segmentacji – stosowanie odrębnej strategii cenowej dla różnych segmentów, np. dla grup wysokodochodowych;
  • strategia ceny według wartości postrzeganej przez klienta, w której klient każdą usługę ocenia sam, stosując własny system preferencji, np. jeśli według klienta standard usług jest wysoki, to akceptuje on wysoki poziom opłat.

Cena pojedynczej czynności i koszt całej relacji

Przedstawiony model można rozwinąć przez rozróżnienie opłaty widocznej na początku i kosztów pojawiających się w toku korzystania z usługi. Hipotetyczny rachunek z niską opłatą za prowadzenie może wymagać dodatkowych wydatków przy czynnościach, z których określony klient korzysta regularnie. Rachunek droższy w podstawowym wariancie może natomiast obejmować te czynności w pakiecie. Porównanie samych nazw opłat nie pokaże wtedy różnicy ekonomicznej. Do analizy marketingowej potrzebny jest opis sposobu użytkowania produktu, ponieważ identyczna taryfa może oznaczać różne obciążenie dla różnych odbiorców. Przykład służy objaśnieniu mechanizmu i nie przedstawia warunków żadnej oferty bankowej.

Takie spojrzenie zmienia sposób interpretowania reakcji na cenę. Odejście klienta po podwyżce nie musi oznaczać, że zakwestionował on każdą opłatę. Mógł uznać, że nowy koszt nie znajduje uzasadnienia w dostępnych korzyściach, albo że sposób poinformowania o zmianie był niejasny. Z kolei pozostanie w banku nie dowodzi automatycznie akceptacji ceny: powodem może być kłopot związany ze zmianą obsługi. W badaniu warto więc osobno rozpatrywać znajomość taryfy, ocenę jej zrozumiałości i postrzeganą adekwatność. Są to odrębne kwestie, choć wszystkie ujawniają się w tej samej relacji z bankiem.

Próg opłacalności wymaga jasno opisanych założeń

Schemat z pracy porządkuje związki między kosztami, popytem i konkurencją, ale nie podaje gotowej odpowiedzi dla dowolnego produktu. Próg zależy od tego, które koszty przypisano usłudze, jaki okres przyjęto oraz co uznano za jednostkę sprzedaży. Może nią być rachunek, wykonana operacja albo obsługiwana relacja. Nie należy ich zamieniać bez wyjaśnienia. Sto otwartych rachunków i sto przelewów to różne podstawy obliczeń. Także koszty przygotowania produktu mogą być poniesione wcześniej niż przychody z jego użytkowania. Zestawienie musi uwzględniać tę różnicę czasu, aby nie przypisać całego efektu miesiącowi uruchomienia usługi.

Dodatkowego namysłu wymaga rozdzielenie kosztów wspólnych. Ta sama sala, system informacyjny i pracownik mogą obsługiwać kilka rodzajów produktów. Przyjęty klucz podziału wydatków wpływa na obraz ich opłacalności. Nie oznacza to dowolności rachunku, lecz potrzebę ujawnienia jego zasad. W analizie można pokazać, czy wniosek utrzymuje się po zmianie uzasadnionego sposobu przypisania kosztów. Jeżeli rentowność produktu znika wyłącznie wskutek innego rozłożenia wydatków wspólnych, potrzebne jest ostrożniejsze sformułowanie oceny niż stwierdzenie, że klient płaci za mało.

Ostatnim elementem jest czas obowiązywania warunków. Krótka akcja promocyjna i trwała taryfa służą różnym celom, dlatego ich skuteczność wymaga innych okresów obserwacji. W przypadku promocji istotne może być dalsze korzystanie z produktu po zakończeniu preferencji. W przypadku stałej ceny ważniejsza będzie powtarzalność wpływów i kosztów. Historyczny opis strategii cenowych zyskuje dzięki temu użyteczne rozwinięcie: oceniany jest przebieg relacji, a nie pojedynczy moment zakupu. Wykres i nazwy strategii pozostają materiałem z pracy; dopisane objaśnienia wskazują, jak czytać przyjęte w nim uproszczenia.

W dokumentowaniu polityki cenowej przydatne jest także rozdzielenie ceny ogłoszonej i faktycznie zastosowanej. Jeżeli część odbiorców korzysta z odmiennych warunków, sama podstawowa taryfa nie odtwarza rzeczywistego przebiegu sprzedaży. Do oceny potrzebna byłaby informacja o zakresie takich różnic i przyjętych kryteriach, bez ujawniania danych poszczególnych osób. Pozwala to sprawdzić, czy wynik przypisany określonej strategii rzeczywiście powstał przy opisywanym poziomie cen, czy przy innych warunkach stosowanych w praktyce. Jest to odrębne pytanie od porównania cenników konkurujących instytucji.

Przypisy

  1. Por. A. Payne: Marketing usług, op. cit., s. 99-117. 45 B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing bankowy, op. cit., s. 222. ↩
  2. Przypis w dokumencie źródłowym jest pusty. Opisu źródła nie podano. ↩
  3. Por. W. Grzegorczyk: Produkt i cena jako elementy marketingowej strategii działania banku, Bank i Kredyt Nr 7-8/ 1991. ↩
  4. Por. B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing bankowy, op. cit., s.228-229. ↩

Od ECU do euro – historia, kryteria i zasięg unii walutowej

5/5 - (1 vote)

2.1. Europejska jednostka walutowa – EURO

Rok 1999 jest początkiem nowej ery w życiu gospodarczym Unii Europejskiej. 1 stycznia 1999 roku weszła w życie Unia Gospodarcza i Walutowa (Economic and Monetary Union – EMU), w ramach której wprowadzono nową, wspólną dla wszystkich członków EMU, walutę – EURO. Docelowo zastąpi ona waluty narodowe krajów członkowskich Unii. To wydarzenie będzie miało wpływ na wszystkie firmy prowadzące jakiekolwiek rozliczenia w dowolnej walucie narodowej EMU, a także na wszystkie banki, które prowadzą rozliczenia międzynarodowe.

Wprowadzenie stabilnej wspólnej waluty i stworzenie tym samym ogromnego, konkurencyjnego w skali światowej, rynku finansowego umocni gospodarczo Europę i zwiększy jej zdolność konkurowania z USA i Japonią.

2.1.1. Rys historyczny

Dążenie krajów Europy Zachodniej do tworzenia wspólnoty gospodarczej datuje się od bardzo dawna. Już w 1951 roku na mocy Traktatu Paryskiego powołano Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, ustanawiając ponadnarodową kontrolę nad dwoma najważniejszym i materiałami wojennymi. Sygnatariusze: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy postanowiły „skończyć krwawe konflikty, które nas podzieliły” dwukrotnie w pierwszej połowie stulecia.

W 1957 roku, na mocy Traktatu Rzymskiego, te same sześć państw powołało do życia Europejską Wspólnotę Gospodarczą, przekształconą w 1967 roku we Wspólnotę Europejską. W 1973 roku do Wspólnoty przystąpiła Wielka Brytania.

W 1979 roku EWG powołała do życia Europejski System Walutowy i wprowadziła europejską jednostkę walutową ECU (European Currency Unit), opracowując jednocześnie centralny kurs walut w stosunku do ECU32.

W 1992 roku podpisano Traktat w Maastricht, na mocy którego Wspólnota Gospodarcza stała się Unią Europejską. Wówczas też postanowiono, że w Europie powstanie EMU, a w jej ramach będzie obowiązywać jedna, wspólna dla wszystkich członków, waluta nazwana EURO.

W Maastricht ustalono także kryteria, jakie musi spełniać kraj chcący przystąpić do EMU. W 1995 roku na szczycie w Madrycie opracowano trzy etapy wprowadzania euro. I tak w 1999 roku EMU staje się faktem dla 11 spośród 15 członków Unii Europejskiej.

2.1.2. Kryteria przystąpienia do EMU

Polityka monetarna w ramach EMU jest ustalana i prowadzona przez niezależną instytucję zwaną Europejskim Systemem Banków Centralnych (ang.: European System of Central Banks – ESCB). Wymagania stawiane krajom wchodzącym do EMU są wypadkową ogólnych warunków gospodarczych w państwach członkowskich Unii Europejskiej i regulacji prawnych tworzonych przez narodowe banki centralne tych państw, które są zbieżne ze Statutem ESCB. Realizacją polityki finansowej EMU zajmuje się Europejski Bank Centralny.

Warunkiem przyjęcia do EMU każdego ubiegającego się o to kandydata jest osiągnięcie przez niego wymaganego poziomu pięciu podstawowych wskaźników finansowych, określanych mianem kryteriów przystąpienia33:

  • Inflacja nie może przekroczyć poziomu 1,5% ponad wskaźnik inflacji notowany u trzech członków EMU, u których jest ona najniższa.

  • Stały kurs waluty narodowej kraju-kandydata przez co najmniej 2 lata przed przystąpieniem do EMU (nie może być dewaluacji danej waluty w stosunku do którejkolwiek waluty innego członka EMU).

  • Długoterminowe stopy procentowe obligacji skarbowych nie mogą przekroczyć poziomu 2% ponad średnie stopy procentowe w trzech krajach EMU, które mają najniższy wskaźnik inflacji. Analizuje się okres 1 roku przed przystąpieniem do EMU .

  • Deficyt budżetowy nie może przekroczyć 3% Produktu Krajowego Brutto. Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne wówczas, gdy przekroczenie podanego poziomu jest wyjątkowe i ma charakter przejściowy, a poziom deficytu nie odbiega daleko od obowiązującej wartości.

  • Dług publiczny nie może przekroczyć 60% PKB. Dopuszcza się poziom wyższy pod warunkiem, że jest on stale obniżany i zbliża się do poziomu obowiązującego w zadowalającym tempie.

Postanowienia Traktatu z Maastricht dopuszczają dużą elastyczność w ocenie wyników finansowych tych krajów, które nie spełniają wszystkich pięciu kryteriów w pełni. Jeżeli obserwuje się stałą poprawę stanu gospodarki i zbliżanie się do założonego poziomu wskaźników, może to być wystarczające do przyjęcia danego kraju do EMU .

Oczywiście możliwość przystąpienia do EMU mają na razie jedynie członkowie Unii Europejskiej. W przyszłości nie wyklucza się możliwości przyjęcia do EMU także innych krajów. Kraj, który został raz przyjęty do EMU nie może być z niej wyłączony nawet wówczas, gdy nie spełnia podanych kryteriów. Przewidziane są mechanizmy zapobiegające znacznemu pogorszeniu się sytuacji gospodarczej poszczególnych członków EMU. Kraj, który przekracza dopuszczalny poziom deficytu budżetowego i nie podejmuje działań w celu jego zmniejszenia, jest zobowiązany do odprowadzenia 0,5% PKB jako nieoprocentowanego depozytu do Europejskiego Banku Centralnego. Jeżeli deficyt nie zostanie zmniejszony w ciągu kolejnych 2 lat, wówczas depozyt jest traktowany jako kara, nie wraca do kraju, który go złożył, lecz jest przekazywany innym krajom. Poniższa tabela ilustruje poziom wskaźników ocenianych przed przyjęciem do EMU, jaki osiągnęły poszczególne kraje Unii Europejskiej.

Tabela 8. Sytuacja finansowa w krajach Unii Europejskiej w 1997 i 1998 roku

Kraj

Inflacja

Deficyt budżetowy

Dług państwa

Stopy procentowe

1997

1997

1998*

1997

1997

Belgia

1,4

2,1

1,7

122,2

5,7

Dania

1,9

-0,7

-1,1

65,1

6,2

Niemcy

1,4

2,7

2,5

61,3

5,6

Grecja

5,2

4,0

2,2

108,7

9,8

Hiszpania

1,8

2,6

2,2

68,8

6,3

Francja

1,2

3,0

2,9

58,0

5,5

Irlandia

1,2

-0,9

-1,0

66,3

6,2

Włochy

1,8

2,7

2,5

121,6

6,7

Luksemburg

1,4

-1,7

-1,0

6,7

5,6

Holandia

1,8

1,4

1,6

72,1

5,5

Austria

1,1

2,5

2,3

66,1

5,6

Portugalia

1,8

2,5

2,2

62,0

6,2

Finlandia

1,3

0,9

0,3

55,8

5,9

Szwecja

1,9

0,8

0,5

76,6

6,5

W. Brytania

1,8

1,9

0,6

53,4

7,0

Źródło : Komisja Europejska

*minus oznacza nadwyżkę budżetu

2.1.3. Zasięg EMU

W maju 1998 roku Rada Europy ogłosiła listę państw wchodzących do EMU od 1 stycznia 1999 r.

Tabela 9. Państwa wchodzące w do Emu i ich waluty oraz kody walut

Kraj

Nazwa waluty

Kod waluty

Austria

Szyling austriacki

ATS

Belgia

Frank belgijski

BEF

Finlandia

Marka fińska

FIM

Francja

Frank francuski

FRF

Hiszpania

Peseta hiszpańska

ESP

Holandia

Gulden holenderski

NLG

Irlandia

Funt irlandzki

IEP

Luksemburg

Frank luksemburski

LUF

Niemcy

Marka niemiecka

DEM

Portugalia

Escudo portugalskie

PTE

Włochy

Lir włoski

ITL

Źródło: Komisja Europejska

U stanowienie jednej waluty dla tak dużego rynku oznacza, że euro będzie używane do rozliczania około 1/3 wszystkich transakcji handlu światowego już na początku swego istnienia. Euro staje się zatem drugą co do znaczenia walutą na świecie z możliwością przejęcia pozycji zajmowanej obecnie przez dolara amerykańskiego, chociaż ekonomiści nie są zgodni co do prawdopodobnego tempa zmian. Przewiduje się wystąpienie tendencji do większego używania euro w handlu zagranicznym chociażby ze względu na koszt uzyskania dolara amerykańskiego34.

Tabela 10. ilustruje potencjał, jakim będzie dysponować EMU operując jedną silną walutą.

Tabela 10. Struktura finansowa krajów UE, USA i Japonii

Rok

15 członków UE

USA

Japonia

Ludność (w mln)

1995

370

263

125

Udział w PKB krajów OECD

1996

38,3

32,5

20,5

Udział w światowym handlu (%)

1996

20,9

19,6

10,5

Stosunek eksportu do PKB (%)

1996

10,2

8,2

9,0

Rezerwy walutowe (mln USD)

1995

349,8

49,1

172,4

Źródło: Komisja Europejska

Kryteria konwergencji jako warunek trwałej wspólnej waluty

Kryteria konwergencji nie były wyłącznie zestawem progów otwierających drogę do unii walutowej. Ich funkcją było ograniczenie ryzyka, że wspólną politykę pieniężną będą prowadzić państwa znajdujące się w skrajnie różnych fazach stabilizacji gospodarczej. Zbliżona inflacja i długoterminowe stopy procentowe miały potwierdzać trwałość oczekiwań dotyczących wartości pieniądza. Stabilny kurs sprawdzał, czy gospodarka potrafi funkcjonować bez częstych dewaluacji, natomiast limity deficytu i długu wskazywały, czy finanse publiczne nie będą wywierały nadmiernej presji na pozostałych uczestników.

Znaczenie tych warunków staje się wyraźne po rezygnacji z waluty narodowej. Państwo przestaje samodzielnie ustalać stopy procentowe i nie może poprawiać konkurencyjności przez zmianę kursu. Większego znaczenia nabierają wtedy polityka budżetowa, elastyczność gospodarki oraz zdolność reagowania na wstrząsy innymi metodami. Konwergencja nominalna miała więc przygotować wspólny punkt startu, choć sama nie usuwała różnic w produktywności, zatrudnieniu czy strukturze gospodarki. Dlatego ocena gotowości nie mogła kończyć się na jednorazowym odczycie wskaźników: istotne były także kierunek zmian, wiarygodność polityki oraz zdolność utrzymania wyników po wejściu do unii.

Integracja walutowa przynosiła zarazem korzyści praktyczne: znikało ryzyko kursowe w rozliczeniach wewnątrz obszaru, łatwiejsze stawało się porównywanie cen, a przedsiębiorstwa mogły planować płatności i inwestycje w jednej jednostce. Wspólna waluta wzmacniała zatem jednolity rynek, ale wymagała wiarygodnych reguł, ponieważ koszty nierównowagi jednego uczestnika mogły oddziaływać szerzej niż wcześniej.

Przypisy

  1. L. Oręziak, Nowy pieniądz, PWN, Warszawa 1999, s. 35. ↩

  2. Ibidem, s. 54. ↩

  3. P. Kowalewski, Euro a międzynarodowy system walutowy, NBP, Warszawa 2001, s. 74. ↩

Rynek kontroli banków – strategia rozwoju i macierz BCG

5/5 - (1 vote)

Już na początku należy podkreślić, ze tak jak sam proces łączenia się banków – również ich aspekt strategiczny posiada wiele „płaszczyzn”, których poznanie wydaje się niezbędne do zrozumienia istoty tego procesu. Płaszczyzny owe zawrzeć można w przedziale, w którym górną granicę wyznacza strategia banku (bank strategy) – czyli metoda realizacji określonej misji i celów organizacji, natomiast dolną granicę wyznacza strategia samej transakcji (bid strategy, tender offer strategy) – czyli – fuzja czy połączenie, transakcja wroga (hostile takeover) czy przyjazna (friendly takeover).

Niniejsza praca ma na celu „umiejscowienie” fuzji i przejęć w strategii banków. W zależności od swojej bieżącej pozycji dokonują one wyboru:

  • strategii stabilności,

  • strategii rozwoju,

  • strategii redukcji.

Opracowanie i wdrożenie odpowiedniej strategii jest dla każdego banku kluczowym czynnikiem gwarantującym jego funkcjonowanie w dłuższym czasie. Dlatego też, posiadanie odpowiednich doświadczeń w tej materii, przyczyniających się do sukcesu firmy stanowi pilnie strzeżoną tajemnicę służbową. O ile jednak w krajach o bogatej historii gospodarczej i rozwiniętych rynkach, banki są bardziej uległe do dzielenia swoimi doświadczeniami z przeszłości, to w przypadku polskich podmiotów gospodarczych spokojnie można mówić wręcz o obsesji poufności.

Bezpośrednim celem fuzji i przejęć jest oczywiście wzrost banku dokonującego takich transakcji, zwiększenie jego sprzedaży oraz udziału w całym rynku. Należy jednak pamiętać, że jest to jedynie cel pośredni. Celem głównym, a właściwie można by rzec – sensem istnienia zdecydowanej większości przedsiębiorstw jest powiększanie bogactwa swoich właścicieli. Należy zauważyć, że cel ten może zostać wypaczony poprzez dążenie menedżerów do odniesienia własnych korzyści. Zgodnie z teorią użyteczności menedżera transakcje przejęć mogą być podejmowane w celu zaspokojenia ambicji menedżerskich, żądzy władzy, dążenia do zbudowania imperium lub z innych powodów.

Niezależnie od motywów, jakimi kierują się menedżerowie dokonujący przejęcia, każda transakcja musi stanowić element ogólnej strategii działalności (business strategy) danego banku. Określenie strategii działalności oraz strategii banku służy stworzeniu trwałej przewagi konkurencyjnej. Przewaga ta może wynikać z korzyści skali, zakresu siły rynkowej lub z pozyskania wyjątkowych atutów, jakie posiada przejmowany bank.

Bank przejmujący często może dążyć do wprowadzenia w przejmowanej spółce swoich własnych, „lepszych” metod zarządzania, by w ten sposób przyczynić się do wzrostu wartości przejmowanego banku. W takim przypadku dodatkowa wartość może być wytworzona również i wtedy, gdy spółka-cel jest samodzielnym podmiotem gospodarczym, niezależnie od jakichkolwiek efektów synergii pomiędzy firmą przejmowaną i przejmującą. Firma-oferent stosuje strategię podnoszenia wartości aktywów przez poprawę efektywności spółki celu.

Analiza fachowej literatury dotyczącej tematu zwraca uwagę na fakt, iż dokładniejsze próby zdefiniowania zjawiska łączenia się banków praktycznie podejmują jedynie specjaliści od rachunkowości. W konsekwencji rodzaj przeprowadzanej transakcji, według podawanych przez nich definicji, jest determinowany przez stosowane metody rachunkowe.

Niestety w kontekście strategii banków takie „techniczne” podejście do tego tematu jest całkowicie nieprzydatne i wymaga podania nowych definicji uwzględniających aspekt strategii i polityki banków.

Przejęcie innej firmy to środek do osiągnięcia określonego celu, którym zazwyczaj jest realizacja strategii rozwojowej banku. Cele te mogą być dość zróżnicowane i obejmują zarówno wzrost banku, uzyskanie przewagi konkurencyjnej na istniejących rynkach, poszerzenie rynku lub asortymentu produktów, ewentualnie obniżenie ryzyka prowadzonej działalności. Podobnie jak w przypadku wszystkich decyzji o charakterze strategicznym, przejęciu innego banku powinno towarzyszyć spełnienie kryterium dodatkowej wartości. Gdy menedżerowie podejmują decyzje uwzględniając tylko swoje własne cele, dodatkowa wartość może zostać określona przez nich ze szkodą dla akcjonariuszy. Natomiast wtedy, gdy działają oni w interesie udziałowców, wzrost wartości zostanie odzwierciedlony w przyroście bogactwa akcjonariuszy.

Dla określonych rodzajów strategii, takich jak poszerzenie rynku, przejęcie innego banku może być jedną z wielu dróg prowadzących do osiągnięcia tego samego celu. Inne możliwości obejmują wzrost wewnętrzny, oraz alianse strategiczne. Decyzję o dokonaniu przejęcia i odrzuceniu pozostałych możliwości powinno uzasadniać porównanie korzyści i kosztów w poszczególnych przypadkach.

Strategia banku to organizowanie działań firmy jako całości pod katem osiągnięcia pewnych ustalonych z góry celów na poziomie firmy. Cele te obejmują stopniową reorganizację działań firmy, transfer nadwyżek finansowych z jednej działalności do innej, wykorzystywanie współzależności pomiędzy obecnymi lub przyszłymi segmentami działalności w ramach portfela firmy oraz obniżanie ryzyka.

Oprócz roli związanej z zarządzaniem portfelem segmentów działalności, strategia banku służy rozwijaniu licznych charakterystycznych zdolności lub umiejętności, które następnie firma potrafi przełożyć na wykształcenie trwałej przewagi konkurencyjnej oraz wytworzenie większej wartości dodanej. Te charakterystyczne dla banku zdolności obejmują architekturę firmy, jej reputację i innowacyjność. Architektura firmy obejmuje z kolei wewnętrzne relacje pomiędzy firmą i jej dostawcami lub klientami, a także współpracę pomiędzy firmami. Styl zarządzania właściwy prowadzeniu wydzielonych w ramach firmy segmentów działalności (business units) jest również częścią architektury firmy.

Strategia działalności (business strategy) skupia się na poprawianiu pozycji konkurencyjnej poszczególnych segmentów działalności firmy pod kątem maksymalizowania wkładu poszczególnych segmentów do wykorzystywania aktywów strategicznych akumulowanych w określonej działalności. Strategię banku różni od strategii działalności poziom, na jakim w firmie formułowane są i wdrażane cele, a także zakres działań. Strategia banku skupia się na perspektywie obejmującej całą firmę i na współzależnościach pomiędzy składającymi się na nią różnymi segmentami działalności, podczas gdy strategia działalności uwzględnia tylko wąski zakres rynków. W celu zdobycia przewagi konkurencyjnej w różnych segmentach działalności można wykorzystać szczególne zdolności rozwinięte na poziomie przedsiębiorstwa.

Modelem najwcześniejszym i najprostszym wykorzystywanym w tego typu analizie jest macierz opracowana przez Boston Consulting Group, czyli macierz BCG. Zbudowana jest ona wokół dwóch zmiennych strategicznych:

  • stopy wzrostu rynku analizowanej działalności,

  • relatywnego udziału badanego przedsiębiorstwa w rynku.

Stosując model BCG, dąży się do określenia:

  • problemów wzrostu, tzn. potrzeb w zakresie płynności (nakłady inwestycyjne, zapotrzebowanie na środki obrotowe)7 generowanych przez poszczególne segmenty;

  • problemów relatywnego udziału w rynku, tzn. poziomu rentowności (pozycji na krzywej doświadczenia – patrz dalej), czyli tym samym wielkość środków generowanych poprzez poszczególne segmenty.

Macierz BCG powstaje ze skrzyżowania wymiaru „stopa wzrostu segmentu działalności” z wymiarem „relatywny udział przedsiębiorstwa w rynku”.

Rysunek 1. Macierz BCG

Macierz BCG przedstawiająca pozycje segmentów działalności

Gotówkowa krowa (cash cow) – firma o bardzo dobrej sytuacji finansowej spowodowanej objęciem przez nią pozycji lidera na powoli rozwijającym się rynku. Przedsiębiorstwo tego typu wymaga z reguły niewielkich inwestycji w aktywa trwałe czy kapitał obrotowy, a jego wysokie zyski dają bardzo korzystny przepływ gotówki. W teorii BCG gotówkę pochodzącą z takiej firmy można wykorzystać do wsparcia innych obszarów działalności, związanych z szybko rozwijającymi się rynkami, na których zajmuje się pozycję lidera lub może się ją zająć, a także tych dziedzin, w których trzeba angażować gotówkę w celu poprawienia lub utrzymania udziału w rynku.

Pies (dog) – ten obszar działalności firmy, który charakteryzuje się niskim względnym udziałem w rynku tzn. nie odgrywa w nim wiodącej roli, na dodatek zaś rynek wzrasta powoli. Psy dają niewielkie szanse na to, że będą przynosić solidne pieniądze lub znajdą się w czołówce rynku, toteż należy je sprzedawać lub zamykać. Ponieważ większość obszarów działalności większości zalicza się do tej właśnie kategorii, zalecenie do było dość drakońskie, toteż zostało później złagodzone.

Znak zapytania (question mark) – segment działalności na rynku charakteryzującym się szybkim wzrostem, lecz przy względnym udziale w rynku mniejszym od 1,0x. W przeciwieństwie do gotówkowych krów i psów bardzo trafnie nazwana.

Gwiazda (star) – najatrakcyjniejsza chyba z czterech pozycji macierzy BCG. Chodzi tu o działalność, w której firma jest liderem na rynku (tj. ma w nim największy udział), a rynek szybko się rozwija. Jeśli da się utrzymać pozycję lidera, działalność typy gwiazdy jest niezwykle cenna, ponieważ wzrost rynku utrwala jeszcze tę pozycję i można się spodziewać bardzo wysokiej rentowności dzięki wyższym niż u mniejszych konkurentów cenom lub niższym kosztom.

Macierz portfelowa jako punkt wyjścia

Macierz BCG nie wskazuje automatycznie, którą firmę należy kupić. Porządkuje natomiast pytania o przepływ gotówki, tempo wzrostu rynku i pozycję konkurencyjną poszczególnych obszarów działalności. Dopiero po tej diagnozie można rozważyć, czy brakujące zasoby lepiej stworzyć wewnątrz banku, pozyskać w ramach współpracy, czy zdobyć przez przejęcie. W ten sposób narzędzie portfelowe staje się początkiem decyzji, a nie jej gotowym uzasadnieniem.

Przypisy

  1. Oczywiste nawiązanie do wolnych przepływów gotówkowych (FCF – free cash flows), które są niezmiernie istotne w finansowych aspektach fuzji i przejęć. ↩