Praca dyplomowa nie jest jednolitym tekstem pisanym od pierwszej do ostatniej strony w taki sam sposób. Składa się z kilku części, z których każda pełni odmienną funkcję i powinna być przygotowana zgodnie z określonymi zasadami. Inaczej konstruuje się wstęp, inaczej rozdział teoretyczny, jeszcze inaczej część badawczą i zakończenie. W pracy z bankowości dochodzi do tego konieczność właściwego przedstawiania danych finansowych, wyników analiz, tabel, wykresów oraz materiałów pochodzących z banków i instytucji finansowych.
Wymagania dotyczące poszczególnych części pracy mogą różnić się w zależności od uczelni, kierunku studiów i promotora. Dlatego przed rozpoczęciem pisania należy zawsze sprawdzić oficjalne wytyczne dotyczące prac dyplomowych. Istnieje jednak pewien ogólny schemat, który powtarza się w zdecydowanej większości prac licencjackich i magisterskich. Znajomość tego schematu ułatwia nie tylko poprawne przygotowanie tekstu, lecz również zaplanowanie całego procesu pisania.
Strona tytułowa
Strona tytułowa jest pierwszym elementem pracy i powinna zostać przygotowana dokładnie według wzoru obowiązującego na uczelni. Nie jest to miejsce na własne rozwiązania graficzne czy dowolne rozmieszczanie tekstu. Zwykle uczelnia określa nie tylko zakres informacji, które mają się tam znaleźć, ale również sposób ich rozmieszczenia.
Na stronie tytułowej najczęściej zamieszcza się nazwę uczelni, wydziału lub instytutu, kierunek studiów, imię i nazwisko autora, numer albumu, tytuł pracy, informację o rodzaju pracy, dane promotora oraz miejsce i rok przygotowania pracy. W przypadku pracy magisterskiej lub licencjackiej powinno być również jasno zaznaczone, jakiego rodzaju jest to opracowanie.
Najważniejsza jest pełna zgodność z obowiązującym wzorem. Nawet drobne różnice, takie jak nieprawidłowa kolejność informacji czy inny zapis stopnia naukowego promotora, mogą wymagać późniejszej korekty. Strony tytułowej nie powinno się więc tworzyć na podstawie przypadkowego wzoru znalezionego w Internecie, jeżeli uczelnia udostępnia własny szablon.
Spis treści
Spis treści powinien odzwierciedlać rzeczywistą strukturę pracy. Muszą się w nim znaleźć wszystkie rozdziały i podrozdziały wraz z numerami stron. Jeżeli praca zawiera trzy rozdziały, a każdy z nich po kilka podrozdziałów, wszystkie te elementy powinny zostać ujęte w spisie.
Ważna jest zgodność tytułów. Jeżeli w spisie treści znajduje się podrozdział „Ryzyko kredytowe w działalności banku”, dokładnie taki sam tytuł powinien pojawić się w treści pracy. Nie należy stosować skrótów ani zmieniać sformułowań w samym tekście.
Spis treści najlepiej generować automatycznie za pomocą stylów nagłówków. Pozwala to uniknąć błędów w numeracji stron i znacznie ułatwia nanoszenie poprawek. W dłuższej pracy ręczne aktualizowanie spisu po każdej zmianie byłoby nie tylko czasochłonne, ale również obarczone dużym ryzykiem pomyłki.
Wstęp
Wstęp jest jedną z najważniejszych części pracy, ponieważ wprowadza czytelnika w temat i wyjaśnia, czego będzie dotyczyło całe opracowanie. Nie powinien jednak być ogólnym esejem na temat bankowości ani rozbudowanym wykładem teoretycznym. Jego zadaniem jest przedstawienie problemu, uzasadnienie wyboru tematu oraz zaprezentowanie sposobu realizacji pracy.
We wstępie należy przede wszystkim określić temat i znaczenie analizowanego zagadnienia. W pracy dotyczącej na przykład kredytów hipotecznych warto wyjaśnić, dlaczego temat ten jest istotny z punktu widzenia banków, klientów i rynku finansowego. Jeżeli praca poświęcona jest bankowości mobilnej, należy wskazać znaczenie rozwoju kanałów cyfrowych dla współczesnej bankowości.
Kolejnym elementem jest cel pracy. Powinien być sformułowany konkretnie i odpowiadać temu, co rzeczywiście zostanie przeanalizowane w dalszej części. Można również wskazać cele szczegółowe, pytania badawcze albo hipotezy, jeżeli charakter pracy tego wymaga.
We wstępie często przedstawia się również zastosowane metody badawcze. Jeżeli autor przeprowadził analizę sprawozdań finansowych banku, ankietę wśród klientów, analizę porównawczą ofert czy badanie wskaźników ekonomicznych, należy o tym krótko poinformować. Nie trzeba jednak w tym miejscu szczegółowo opisywać całej metodologii.
Ostatnim elementem wstępu jest zwykle krótka charakterystyka struktury pracy. Wystarczy wskazać, czego dotyczą poszczególne rozdziały i jaką pełnią funkcję. Taki opis powinien być zwięzły i rzeczowy.
Rozdział teoretyczny
Pierwszy rozdział bardzo często ma charakter teoretyczny. Jego zadaniem jest przedstawienie podstawowych pojęć, definicji, klasyfikacji i zagadnień niezbędnych do zrozumienia dalszej części pracy. W pracy z bankowości może on dotyczyć na przykład systemu bankowego, funkcji banków, rodzajów kredytów, ryzyka bankowego, płynności finansowej czy usług bankowych.
Najważniejsze jest, aby teoria była powiązana z tematem pracy. Nie należy rozbudowywać rozdziału o informacje, które nie będą później wykorzystane. Jeżeli praca dotyczy ryzyka kredytowego, szczegółowy opis całej historii bankowości od starożytności do współczesności nie będzie miał większego znaczenia dla realizacji celu pracy.
W rozdziale teoretycznym należy korzystać przede wszystkim z literatury naukowej, podręczników akademickich, artykułów naukowych i wiarygodnych publikacji instytucjonalnych. W przypadku zagadnień z bankowości przydatne są również raporty instytucji finansowych i dokumenty dotyczące funkcjonowania sektora bankowego.
Teoria nie powinna polegać na przepisywaniu kolejnych definicji. Warto porównywać stanowiska autorów, wskazywać różnice w podejściu do danego pojęcia i porządkować przedstawiane informacje. Dzięki temu rozdział nie staje się jedynie zbiorem cytatów, lecz rzeczywiście tworzy podstawę do dalszej analizy.
Rozdział poświęcony przedmiotowi badań
W wielu pracach z bankowości drugi rozdział ma charakter pośredni między teorią a badaniami. Może przedstawiać konkretną instytucję, produkt bankowy, segment rynku albo bardziej szczegółowe zagadnienie związane z tematem.
Jeżeli praca dotyczy konkretnego banku, w tej części można przedstawić jego historię, strukturę organizacyjną, zakres działalności, podstawowe produkty, pozycję na rynku oraz najważniejsze dane finansowe. Nie należy jednak zamieniać rozdziału w materiał reklamowy. Opis banku powinien być rzeczowy i podporządkowany celowi pracy.
Jeżeli przedmiotem analizy jest kredyt hipoteczny, drugi rozdział może koncentrować się na zasadach jego udzielania, warunkach oceny zdolności kredytowej, zabezpieczeniach, kosztach oraz procedurach bankowych. W pracy dotyczącej bankowości mobilnej można natomiast przedstawić rozwój aplikacji bankowych, zakres dostępnych usług, rozwiązania bezpieczeństwa i sposób korzystania z kanałów elektronicznych.
Ta część pracy ma zwykle przygotować czytelnika do rozdziału badawczego. Powinna dostarczać wszystkich informacji potrzebnych do zrozumienia późniejszych wyników i analiz.
Metodologia badań
Jeżeli praca zawiera część empiryczną, powinna również zawierać opis metodologii. Może być ona przedstawiona w osobnym podrozdziale albo stanowić początek rozdziału badawczego.
W metodologii należy wskazać przedmiot i cel badań, zastosowane metody, źródła danych oraz zakres badania. Jeżeli wykorzystano ankietę, trzeba opisać grupę respondentów, sposób doboru próby, liczbę osób uczestniczących w badaniu i sposób przeprowadzenia ankiety. Jeżeli analizowano sprawozdania finansowe banku, należy określić, jakie dokumenty wykorzystano i jaki okres objęto analizą.
W pracach z bankowości często stosuje się analizę wskaźnikową, analizę porównawczą, analizę dokumentów, badania ankietowe oraz analizę danych statystycznych. Każda metoda powinna być dobrana do problemu badawczego, a nie stosowana tylko dlatego, że pojawia się w innych pracach.
Ważne jest również uzasadnienie sposobu przeprowadzenia badań. Jeśli porównuje się trzy banki, dobrze jest wskazać, dlaczego wybrano właśnie te instytucje. Jeżeli analizowany jest okres pięciu lat, należy wyjaśnić, dlaczego taki przedział czasowy jest wystarczający do oceny badanego zjawiska.
Rozdział badawczy
Rozdział badawczy jest najważniejszą częścią pracy empirycznej. To tutaj autor przedstawia wyniki własnej analizy, interpretuje dane i odpowiada na postawione wcześniej pytania badawcze.
W pracy z bankowości część ta może zawierać analizę rentowności banku, strukturę kredytów i depozytów, wyniki ankiety wśród klientów, porównanie ofert kilku banków czy ocenę zmian określonych wskaźników finansowych.
Wyniki powinny być prezentowane w sposób uporządkowany. Jeżeli wykorzystywane są tabele i wykresy, każdemu z nich powinien towarzyszyć komentarz. Nie wystarczy wstawić zestawienie i pozostawić je bez omówienia.
Analiza powinna polegać na interpretacji, a nie tylko na przepisywaniu liczb. Jeżeli zysk netto banku wzrósł z roku na rok, należy wskazać skalę zmiany i jej możliwe przyczyny. Jeżeli w ankiecie większość respondentów wybiera bankowość mobilną zamiast wizyty w oddziale, trzeba wyjaśnić, co taki wynik oznacza w kontekście całej pracy.
Ważne jest również zachowanie obiektywizmu. Jeżeli wyniki nie potwierdzają pierwotnych założeń, nie należy ich sztucznie interpretować tak, aby pasowały do hipotezy. Wartość pracy polega właśnie na rzetelnym przedstawieniu rezultatów.
Zakończenie
Zakończenie nie powinno być prostym powtórzeniem wstępu ani streszczeniem kolejnych rozdziałów. Jego najważniejszym zadaniem jest przedstawienie wniosków wynikających z całej pracy.
Na początku można krótko przypomnieć cel opracowania i najważniejsze zagadnienia. Następnie należy odnieść się do wyników badań oraz odpowiedzieć na pytania badawcze. Jeżeli postawiono hipotezy, należy wskazać, czy zostały potwierdzone, czy odrzucone.
W pracy z bankowości zakończenie może zawierać między innymi ocenę sytuacji finansowej badanego banku, wskazanie najważniejszych czynników wpływających na decyzje klientów, ocenę atrakcyjności określonych produktów finansowych czy wnioski dotyczące rozwoju usług bankowych.
Dobre zakończenie powinno wynikać bezpośrednio z przeprowadzonych analiz. Nie należy wprowadzać w nim nowych danych, tabel ani zagadnień, które wcześniej nie pojawiły się w pracy.
Bibliografia
Bibliografia zawiera wykaz źródeł wykorzystanych podczas przygotowywania pracy. Powinna obejmować publikacje rzeczywiście użyte w tekście, a nie przypadkowe książki dodane jedynie po to, aby zwiększyć jej objętość.
W pracach z bankowości bibliografia może być bardzo zróżnicowana. Oprócz książek i artykułów naukowych mogą znaleźć się w niej raporty banków, raporty roczne, sprawozdania finansowe, dokumenty instytucji nadzorczych, akty prawne i wiarygodne źródła internetowe.
Najważniejsza jest konsekwencja w sposobie zapisu. Wszystkie pozycje bibliograficzne powinny być opisane według jednego schematu. Nie powinno się mieszać różnych stylów zapisu.
Spisy tabel, wykresów i rysunków
Jeżeli praca zawiera większą liczbę tabel, wykresów lub rysunków, często wymagane jest przygotowanie osobnych spisów. Powinny one zawierać numer każdego elementu, jego tytuł oraz numer strony.
Spisy najlepiej generować automatycznie. W pracy z bankowości jest to szczególnie przydatne, ponieważ tabela lub wykres może pojawiać się praktycznie w każdym podrozdziale analitycznym.
Należy również sprawdzić, czy numeracja wszystkich elementów jest ciągła i czy tytuły w spisie są identyczne z tytułami znajdującymi się w tekście.
Aneksy i załączniki
Niektóre materiały są potrzebne do udokumentowania badań, ale nie powinny znajdować się w głównej części pracy. Można wtedy przenieść je do aneksu lub załączników.
W pracy z bankowości mogą to być na przykład formularze ankiet, rozbudowane zestawienia finansowe, dodatkowe tabele, fragmenty dokumentów lub szczegółowe wyniki obliczeń.
Załączniki powinny być numerowane i opisane. Jeżeli w treści pracy autor odwołuje się do ankiety, dobrze jest wskazać, że jej pełny formularz znajduje się w odpowiednim załączniku.
Nie należy jednak przenosić do aneksu materiałów tylko po to, aby sztucznie zwiększyć objętość pracy. Każdy załącznik powinien mieć rzeczywiste znaczenie dla dokumentacji przeprowadzonych badań.
Najważniejsza jest spójność wszystkich części
Poprawnie przygotowana praca dyplomowa nie polega na napisaniu kilku niezależnych rozdziałów. Wszystkie jej części powinny tworzyć jedną logiczną całość. Wstęp określa problem i cel, teoria dostarcza podstaw do analizy, metodologia wyjaśnia sposób przeprowadzenia badań, część empiryczna przedstawia wyniki, a zakończenie formułuje wnioski.
W pracy z bankowości szczególne znaczenie ma zachowanie związku między częścią teoretyczną a praktyczną. Jeżeli autor analizuje kredyty przedsiębiorstw, teoria powinna obejmować te zagadnienia, które później zostaną wykorzystane przy interpretowaniu danych. Jeśli bada kondycję finansową banku, wcześniejsze rozdziały powinny wyjaśnić stosowane wskaźniki i zasady ich interpretacji.
Najczęstszym błędem jest pisanie każdego rozdziału osobno, bez zastanowienia się nad tym, jak łączy się on z resztą pracy. Prowadzi to do sytuacji, w której rozdział teoretyczny dotyczy jednego problemu, analiza praktyczna innego, a zakończenie nie odpowiada na pytania postawione we wstępie.
Dlatego wymagania dotyczące poszczególnych części pracy należy rozumieć nie tylko jako zestaw zasad technicznych. Każda część ma własne zadanie i powinna prowadzić do realizacji wspólnego celu. Jeżeli struktura jest logiczna, a poszczególne elementy wzajemnie się uzupełniają, praca jest łatwiejsza do napisania, bardziej przejrzysta i znacznie lepiej oceniana podczas obrony.