Prace dyplomowe – bankowość

W odpowiednim terminie posiadacz weksla trasowanego powinien przedstawić go do wykupu trasatowi, a weksla własnego — wystawcy. Powinno to nastąpić w dniu wymagalności (dacie płatności), bądź nie później niż w jednym z dwóch następnych dni powszednich, tj. nie licząc dni ustawowo wolnych od pracy. W tym celu konieczne jest zgłoszenie się z wekslem do wymienionych wyżej osób lub do domicyliata, w miejscu wskazanym w dokumencie jako miejsce płatności (nawet gdyby w między­czasie trasat lub wystawca zmienili swoje siedziby). Przedstawienie weksla w innym miejscu powoduje utratę prawa regresu.

Żądać zapłaty weksla może jedynie ten jego posiadacz, który legitymuje się ciągłością indosów, a dłużnik zobowiązany jest sprawdzić przed uregulowaniem należności czy ciągłość ta została zachowana. W przeciwnym razie może narazić się na zarzut wypłacenia należności osobie nieupoważnionej.

Regulując należność wekslową dłużnik ma prawo domagać się jej pokwitowania na odwrocie weksla lub w formie odrębnego dokumentu. Może jednak poprzestać na odebraniu wykupionego weksla, chroniąc się przed jego wykorzystaniem przez niepowołane osoby, przez zniszczenie dokumentu lub uszkodzeniu go w sposób pozbawiający ważności (np. wydarcie części podpisu, przekreślenie weksla). Jeżeli dłużnik pragnie uregulować tylko część należności, wierzyciel nie może odmówić jej przyjęcia, wystawiając odpowiednie pokwitowania i zatrzymując nadal weksel, na którym powinna być adnotacja o wysokości wypłaconej kwoty.

W razie odmowy przyjęcia weksla trasowanego (tj. jego akceptu przez trasata), albo odmowy zapłaty weksla akceptowanego lub własnego konieczne jest formalne stwierdzenie tego stanu w formie urzędowego protestu sporządzonego przez notariu­sza. Powinno ono być jednak poprzedzone ponownym przedstawieniem weksla do zapłaty przez notariusza, który w tym celu powinien udać się do dłużnika. Jeżeli dłużnik ureguluje należność, to notariusz przyjmuje zapłatę, doliczając koszty związane z protestem i wydając pokwitowanie. Wówczas sporządzenie protestu w formie pisemnej staje się zbędne. Jeżeli natomiast dłużnik odmówił zapłaty, nie był obecny w siedzibie lub nie odnaleziono go w miejscu wskazanym w wekslu, to notariusz sporządza oficjalny protest na odwrocie weksla lub na odrębnej karcie trwale z tym dokumentem połączonej w sposób uniemożliwiający dokonywanie poprzedzających zapisów. Treść podpisu określona jest przez prawo, tj. powinien on zawierać:

• nazwisko osoby, żądającej protestu i osoby, przeciwko której ma on być skierowany,
• wynik protestu (np. potwierdzenie odmowy zapłaty, nieobecności zobowiąza­nego),
• miejsce i dzień wezwania do zapłaty,
• ile i jakie egzemplarze weksla wystawiono (weksle trasowane są niekiedy wystawiane w więcej niż jednym egzemplarzu z odpowiednimi oznaczeniami),
• podpis organu sporządzającego protest.

Dochodzenie nie zapłaconej sumy w terminie powinno następować szybko, a zatem protest trzeba sporządzić w krótkim czasie. W przypadku odmowy przyjęcia weksla przez trasata do akceptacji protest powinien być sporządzony w okresie, w którym należy przedstawić weksel do akceptacji, a jeśli to nastąpiło w ostatnim dniu tego okresu, to możliwe jest dokonanie protestu w następnym dniu, jeśli dłużnik poprosi o jeden dzień do namysłu. Natomiast protest z powodu odmowy zapłaty weksla należy sporządzić nie później niż w ciągu 2 dni powszednich po dacie wymagalności, a jeśli weksel był płatny za okazaniem, to przed upływem roku lub okresu wyznaczonego przez indosatariusza.

W razie niezachowania tych ustawowo określonych dla sporządzenia protestu terminów posiadacz weksla trasowanego traci regres do indosantów, a jeśli weksel został zaakceptowany przez trasata, to od zobowiązania wekslowego uwolniony jest także trasant i jego poręczyciel. Odpowiedzialność wekslowa ograniczona jest wówczas do akceptanta i ewentualnych jego poręczycieli. Podobna sytuacja wy­stępuje w przypadku nie zapłaconych w terminie i nie oprotestowanych we właściwym czasie weksli własnych, gdyż zwalnia to od odpowiedzialności regresowej wszystkich z wyjątkiem wystawcy oraz jego ewentualnych poręczycieli. Natomiast prawidłowe oprotestowanie weksla umożliwia jego posiadaczowi domaganie się zapłaty wraz z kosztami od dowolnie wybranej, podpisanej przed nim na dokumencie osoby (regres wyrywkowy) z wyjątkiem osób, które dysponowały wekslem na podstawie indosu pełnomocniczego. Ze względu bowiem na solidarną odpowiedzialność za zobowiązanie wekslowe w stosunku do właściciela dokumentu wierzyciel ma prawo dochodzić zapłaty weksla, jeśli stwierdzono w formie protestu oficjalnego odmowę zapłaty przez głównego dłużnika, od dowolnie wybranej poprzednio zobowiązanej osoby (np. poręczyciela, indosanta). Osoba, która wykupiła weksel zamiast głównego dłużnika ma takie samo uprawnienie w stosunku do swoich poprzedników. W rezul­tacie weksel przechodzi jakby stopniowo drogę powrotną do głównego dłużnika (stąd nazwa — postępowanie zwrotne).

O niezapłaceniu weksla jego posiadacz powinien zawiadomić swojego indosanta, a przy wekslu trasowanym również wystawcę w ciągu czterech dni powszednich po dokonaniu protestu. Kolejni zaś indosanci zawiadamiają swoich poprzedników w ciągu dwóch powszednich dni po otrzymaniu zawiadomienia. Dzięki temu trybowi wszyscy podpisani na wekslu są uprzedzeni o ciążącym na nich ewentualnie zobowiązaniu do zapłaty, a jednocześnie mają możność zabezpieczenia swoich interesów w stosunku do poprzedników (np. przez zablokowanie należnych im kwot z innych tytułów).

Należy nadmienić, że postępowanie regresowe może być uruchomione przed datą płatności weksla, jeżeli dłużnik utracił dobrodziejstwo terminu wskutek:

• odmowy przyjęcia sumy wekslowej przez trasata (tj. akceptu),
• ogłoszenia postępowania układowego lub upadłościowego trasata (lub wy­stawcy weksla własnego), albo gdy zaprzestał on płacenia długów lub przeprowadzo­no bezskuteczną egzekucję z jego majątku,
• ogłoszenia upadłości lub gdy otwarto postępowanie układowe wystawcy weksla trasowanego, zaopatrzonego w klauzulę zakazu przedłożenia dokumentu do akceptowania trasatowi.

Według prawa polskiego po trzech latach przedawniają się roszczenia wekslowe przeciwko akceptantowi weksla trasowanego lub wystawcy weksla własnego, licząc od daty płatności. Natomiast po roku przedawniają się roszczenia posiadacza weksla w stosunku do indosantów i wystawcy weksla trasowanego, licząc od dnia protestu. Z kolei wzajemne roszczenia indosantów, jak również ich roszczenia przeciwko wystawcy weksla trasowanego przedawniają się po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym indosant wykupił weksel albo został z tytułu zobowiązania pociągnięty do odpowiedzialności sądowej.

Zaniedbanie odpowiednich czynności związanych z inkasem lub egzekucją należ­ności wekslowej (np. nieterminowe przedłożenie weksla do zapłaty, brak protestu weksla nie zapłaconego w terminie, jeżeli nie było klauzuli od tego zwalniającej) może spowodować utratę roszczenia. Wówczas jest możliwość jego dochodzenia jedynie po udowodnieniu, że zobowiązany niesłusznie się wzbogacił ze szkodą dla posiadacza weksla (np. jeśli akceptant weksla trasowanego otrzymał równowartość weksla od wystawcy w formie gotówki lub dostawy towarów) Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na posiadaczu weksla. Roszczenie z tytułu niesłusznego wzbogacenia przedawnia się z upływem trzech lat po dniu wygaśnięcia zobowiązania wekslowego.