System naliczania oraz pobierania prowizji i opłat bankowych

5/5 - (2 votes)

Banki naliczają i pobierają prowizje i opłaty przy każdej operacji lub okresowo, z reguły poprzez obciążenie rachunku klienta, ale mogą one być także płacone w gotówce[1]. W BGŻ S.A. Oddział w Głogowie prowizje i opłaty naliczane są następująco:

  1. od każdej operacji:
  • prowizja od wpłat gotówkowych na rachunki bankowe,
  • prowizja od wypłat gotówkowych z rachunków bankowych,
  • prowizja za realizację przelewów,
  • prowizja za realizację czeków potwierdzonych,
  • prowizja za realizację tytułu wykonawczego z rachunku bankowego,
  • opłata za potwierdzenie czeku,
  • opłata za wydanie na wniosek klienta potwierdzenia wykonania operacji bankowej,
  • opłata za sporządzenie, na wniosek klienta, oceny jego sytuacji ekonomiczno – finansowej (zdolności kredytowej),
  1. miesięcznie:
  • prowizja za gotowość – od nie wykorzystanej kwoty kredytu,
  • opłata za udzielanie na hasło telefonicznych informacji o stanie rachunku bankowego,
  1. kwartalnie:
  • prowizja od udzielonych gwarancji, poręczeń, regwarancji i awali,
  1. jednorazowo:
  • prowizja wstępna – za rozpatrzenie wniosku o kredyt oraz o zmianę, na wniosek klienta, warunków umowy,
  • prowizja przygotowawcza – od kwoty przyznanego kredytu lub od kwoty zwiększającej przyznany kredyt,
  • prowizja rekompensacyjna – od przedterminowo spłaconej kwoty kredytu,
  • prowizja za zmianę, na wniosek klienta, warunków spłaty należności z tytułu udzielonego kredytu,
  • opłata za otwarcie rachunku bankowego,
  1. inne:
  • prowizja za realizację pilnych płatności z wpływów bieżących.

System naliczania prowizji i opłat nie zmienił się w okresie objętym tą pracą, poza nielicznymi wyjątkami. Prowizja za realizację pilnych płatności z wpływów bieżących do dnia 11 kwietnia 1999 roku naliczana była w formie opłaty – kwotowo, od każdej operacji. W następnym okresie jako prowizja od kwoty płatności pokrytych wpływami bieżącymi. Prowizja za gotowość – od nie wykorzystanej kwoty kredytu – naliczana była do dnia 11 kwietnia 1999 roku w wysokości 0,5% w stosunku miesięcznym, następnie w wysokości 0,6 oprocentowania kredytu w stosunku rocznym.

Pobieranie prowizji dokonywane jest od każdej operacji lub zbiorczo – w przypadku operacji tego samego rodzaju z jednego rachunku klienta – w dniu ich realizacji. Zbiorczo pobierana jest prowizja za realizację przelewów oraz od wpłat na rachunek.

Podstawowe kryteria zwolnień z pobierania prowizji i opłat zawarte są w Zasadach pobierania prowizji i opłat i zostały już przedstawione. Natomiast w przypadkach indywidualnych na podstawie Uchwały nr 13/B/94 z dnia 28 grudnia 1994 roku w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe, obowiązującej w dniu 1 stycznia 1997 roku dyrektor oddziału, po przeprowadzeniu rachunku ekonomicznego mógł w indywidualnych przypadkach podjąć decyzję o:

  • nie pobieraniu prowizji od wpłat na rachunki bieżące i wypłat, pod warunkiem nie oprocentowania środków na tych rachunkach,
  • nie pobieraniu opłat za prowadzenie rachunków bankowych, zachowując jednak prowizję od wpłat i wypłat z tych rachunków,
  • pobieraniu prowizji i opłat w wysokościach niższych niż określone w zarządzeniach wewnętrznych i załącznikach do uchwały,
  • odstąpieniu od pobierania prowizji i opłat.

Decyzję o nie pobieraniu prowizji od wpłat gotówkowych na rachunek bankowy, pod warunkiem nie oprocentowania środków na tym rachunku, Dyrektor Oddziału podjął w stosunku do klienta strategicznego, dokonującego codziennie wpłat utargów z prowadzonych stacji paliw. Ponadto kilku klientów zwolnionych zostało z pobierania opłaty za prowadzenie rachunku. Zwolnienia odnotowane zostały w umowach rachunku bankowego, koniec terminu ich obowiązywania nie został określony.

Uchwała nr 15/B/99 z dnia 18 marca 1999 roku w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w obrocie krajowym i w obrocie wartościami dewizowymi obowiązujących w BGŻ S.A. zmieniła uprawnienia dyrektorów oddziałów. Zostały one ograniczone do:

  • nie pobierania prowizji i opłat lub stosowania, w wysokościach niższych niż określone w Taryfie – w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy – w celu pozyskania nowych klientów lub promowania nowych produktów,
  • ustalania prowizji i opłat za czynności nie przewidziane w Taryfie oraz Zasadach pobierania prowizji i opłat.

W związku z powyższym zaszła konieczność wypowiedzenia dotychczasowych warunków klientom korzystającym ze zwolnień i wprowadzenia nowych. Sporządzono aneksy do umów, określono w nich nowe warunki korzystania ze zwolnień lub ulg oraz termin ich obowiązywania.

Następny rozdział zawiera analizę wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001.

[1] Wł. L. Jaworski Z. Krzyżkiewicz B. Kosiński, Banki – rynek, operacje, polityka, Poltext, Warszawa 1998, s. 160

Metodyka ustalania kosztów i cen usług bankowych

5/5 - (1 vote)

Usługi powinny zaspokajać potrzeby klientów oraz przynosić zyski instytucji, która je oferuje. Każda usługa ma swoją cenę. Przy jej wyznaczaniu należy brać pod uwagę koszty, popyt, konkurencję.

Ponoszone koszty wyznaczają minimalny poziom cen, poniżej którego usługa przynosi straty. Suma kosztów i marży zysku określa poziom ceny. Jest to typowa metoda wyznaczania cen z punktu widzenia organizacji, a nie klienta czy rynku. Ustalane w ten sposób ceny określa się jako transakcyjne, czyli pokrywające koszty[1].

Wielkość popytu na usługi natomiast wyznacza maksymalny poziom cen. Usługa jest warta tyle, ile klient jest w stanie za nią zapłacić. Zachodzi tu prawidłowość, że wraz ze wzrostem ceny popyt maleje i odwrotnie, gdy cena maleje popyt rośnie. Wybór odpowiedniej strategii cenowej pomaga zrozumieć koncepcja elastyczności popytu. Koncepcja ta pomaga także zrozumieć relacje zachodzące na rynku w wyniku zmian ceny.

W procesie ustalania cen na własne usługi bank musi uwzględniać również działania konkurencji w celu zapobieżenia odpływowi klientów do innych banków. Wysokość pobieranych i płaconych odsetek oraz struktura aktywów i pasywów decydują o wysokości dochodów i kosztów operacyjnych banku. Dokonując tych ustaleń bank musi uwzględniać poziom stopy procentowej stosowanej przez inne banki, aby uniknąć sytuacji, gdy proponuje swym klientom warunki gorsze niż instytucje konkurencyjne lub odwrotnie, ustala warunki znacznie korzystniejsze, rezygnując w ten sposób z dochodów możliwych do uzyskania.

Przy ustalaniu cen należy także wziąć pod uwagę ich aspekt psychologiczny, zwany inaczej paradoksem cenowym[2]. Ceny są akceptowane przez konsumentów przy określonym ich poziomie, ustalenie ich na poziomie znacznie niższym lub wyższym niż poziom akceptowany może spowodować negatywne reakcje konsumentów. Cena znacznie niższa niż poziom akceptowany może być kojarzona z niską jakością usługi, a za wysoka z kolei może spowodować istotny spadek popytu. Znacznie wyższe niż w innych bankach oprocentowanie terminowych wkładów pieniężnych może spowodować w początkowym okresie duży napływ środków, ale także może wzbudzić wątpliwości co do możliwości wypłaty przez bank zdeponowanych środków pieniężnych wraz z odsetkami w terminie. W przypadku, gdy oferowana jest duża liczba usług, może się okazać, że niektóre z nich są wobec siebie konkurencyjne. Ustalenie prawidłowych relacji cen wymaga analizy zależności między cenami poszczególnych usług, określenia stopnia ich substytucyjności lub komplementarności oraz analizy kosztów każdej z usług.

Największy wpływ na wynik finansowy banku mają[3]:

  • w operacjach biernych – odsetki zapłacone deponentom,
  • w operacjach czynnych – odsetki pobrane od udzielonych kredytów,
  • w operacjach pośredniczących – prowizje.

Istotną sferą działalności każdego banku jest pozyskanie środków pieniężnych z różnych źródeł i od różnych podmiotów – finansowych i niefinansowych. W praktyce bankowej występuje kilka źródeł pozyskania środków, które następnie wykorzystywane są w aktywnej działalności banku:

  • wzrost funduszy własnych banku,
  • pozyskanie środków w formie depozytów klientów,
  • pozyskanie środków na rynku pieniężnym,
  • pozyskanie środków z banku centralnego,
  • pozyskanie środków w drodze emisji obligacji,
  • pożyczki podporządkowane.

Wymienione źródła różnią się od siebie wieloma cechami, niektóre z nich to:

  • stabilność pozyskiwanych środków,
  • dostęp banku do poszczególnych źródeł środków pieniężnych,
  • koszt pozyskania środków pieniężnych,
  • zakres uczestnictwa danego banku w rynku pieniężnym i kapitałowym,
  • warunki konkurencyjne na lokalnym rynku bankowym.

Do najbardziej stabilnych źródeł środków znajdujących się w dyspozycji banku należą fundusze własne. Pozostałe źródła charakteryzuje niestabilność, a więc mogą być wykorzystywane w działalności banku w ściśle określonym czasie. Dotyczy to między innymi depozytów od różnych podmiotów, środków pozyskanych na rynku pieniężnym czy też kredytów banku centralnego.

Wyszczególniając źródła pozyskiwania środków pieniężnych można stwierdzić, że nie wszystkie banki mają do nich jednakowy dostęp, np. banki w formie spółki akcyjnej mogą zwiększyć własne fundusze poprzez emisje nowych akcji i uplasowanie ich na rynku. Wielu ekonomistów uważa, że dokapitalizowanie banku charakteryzuje się najniższym kosztem pozyskania środków, jednakże w ich pozyskaniu należy uwzględniać oczekiwania finansowe samych inwestorów – w postaci dywidendy, a także koszty związane z emisją i uplasowaniem papierów wartościowych na rynku.

Istotną cechą wyróżniającą poszczególne źródła pozyskiwania środków pieniężnych jest wpływ samego banku na koszt pozyskania jednego złotego. Wszystkie wymienione źródła można przyporządkować do dwóch grup. W jednej z nich bank ma małe lub żadne możliwości wpływu na koszt pozyskania środków – występuje jako podmiot akceptujący cenę ich pozyskania. W drugiej ma możliwość indywidualnych negocjacji. Do pierwszej grupy należą środki pozyskane z kredytów banku centralnego oraz z kredytów z rynku międzybankowego. Banki mogą te środki wykorzystać, jeśli w określonym terminie zaakceptują stopy procentowe, które występują na rynku, a które ustalane są obecnie przez Radę Polityki Pieniężnej. Należy do nich zaliczyć:

  • Stopę kredytu refinansowego, która posiadała w przeszłości dominujące znaczenie i była związana z kredytem refinansowym udzielanym w celu zaopatrywania banków w środki finansowe w określonej sytuacji – najczęściej w przypadku nagłego niedoboru środków. Obecnie ma znaczenie dla banków, które finansują inwestycje centralne.
  • Stopę kredytu redyskontowego, związaną z przyjęciem od klientów banku weksli do dyskonta. W pierwszym etapie bank angażuje własne środki, w drugim natomiast pozyskuje środki z banku centralnego w drodze redyskonta przyjętych weksli.
  • Stopę kredytu lombardowego, która wiąże się z zastawem w banku centralnym papierów wartościowych będących w dyspozycji banku.

Znaczenie wymienionych stóp, oprócz stopy lombardowej, spada wraz z rozwojem rynku pieniężnego, a w jego ramach rynku międzybankowego, gdzie dokonywane są transakcje kupna i sprzedaży środków pieniężnych między instytucjami bankowymi. W Polsce od 1991 roku ogłaszana jest codziennie stopa WIBOR i WIBID. Poziom stopy WIBOR jest średnią arytmetyczną stóp procentowych, po jakich najważniejsze banki warszawskiego rynku międzybankowego skłonne są sprzedać swoje nadwyżki środków pieniężnych. Obecnie stopy te stały się w wielu bankach komercyjnych stopami bazowymi dla udzielanych kredytów.

Wyszczególnione rodzaje stóp procentowych stanowią często podstawę wyboru pozyskiwanych źródeł środków pieniężnych. W celu zminimalizowania ryzyka związanego z ich niekorzystnym poziomem w przyszłości wykorzystuje się je w umowach kredytowych dla określenia przyszłego poziomu oprocentowania swych wierzytelności powiększonego o marżę odsetkową. Reasumując, koszt pozyskania zasobów pieniężnych równy jest wysokości odsetek zapłaconych przez bank bankowi centralnemu lub instytucjom funkcjonującym na rynku międzybankowym.

Jednym z najważniejszych zadań banku jest pozyskiwanie środków pieniężnych w postaci depozytów przede wszystkim na rynkach lokalnych. Koszt pozyskania tych depozytów uzależniony jest od[4]:

  • wysokości odsetek zapłaconych deponentom, w tym metod ich naliczania,
  • wysokości rezerw obowiązkowych odprowadzanych od wkładów bankowych,
  • wysokości składki ubezpieczenia depozytów – opłaty na fundusz pomocowy Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i wykorzystany fundusz ochrony środków gwarantowanych,
  • wysokości kosztów operacyjnych związanych z obsługą depozytu.

Dwa z wymienionych czynników – wysokość rezerwy obowiązkowej i wysokość składki ubezpieczenia depozytów – są niezależne od banku.

Poziom rezerw obowiązkowych ustalany jest przez Radę Polityki Pieniężnej i ma pośredni wpływ na koszt pozyskania depozytów bankowych. Banki zobowiązane są do odprowadzenia części pozyskanych środków pieniężnych w postaci lokat na nie oprocentowany rachunek w NBP, co ogranicza możliwości zaangażowania wszystkich zgromadzonych depozytów w działalność aktywną banku. Bank natomiast zobowiązany jest do naliczania odsetek od całości środków przyjętych od deponentów. W związku z tym faktyczny koszt odsetek wypłaconych deponentom jest znacznie wyższy, co wynika ze wzoru:

K = 100sd : (100 – sr)

gdzie:

K – koszt oprocentowania po uwzględnieniu rezerwy obowiązkowej

sd – stopa procentowa depozytu

sr – stopa rezerwy obowiązkowej.

Wpływ stopy rezerwy obowiązkowej na koszt oprocentowania depozytów ilustruje tabela poniżej:

 

Tabela 12. Koszt oprocentowania depozytów przy różnych stopach rezerwy obowiązkowej

Stopa rezerwy

obowiązkowej

 Oprocentowanie depozytów
30 20 10 5
30

20

10

5

 42,9

37,5

33,3

31,6

 28,6

25,0

22,2

21,1

 14,3

12,5

11,1

10,5

 7,1

6,3

5,6

5,3

Źródło: R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 120

Z danych zawartych w tabeli wynika, że realny koszt oprocentowania depozytów jest tym wyższy, im wyższa jest stopa rezerwy obowiązkowej[5]. Rezerwa obowiązkowa jest więc instrumentem, który bezpośrednio oddziałuje na koszt pieniądza w sektorze bankowym. Zmiany stopy rezerwy wpływają na wysokość oprocentowania kredytów udzielanych przez banki, ponieważ pośrednio zmieniają koszt pozyskania środków.

[1] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit., s. 221

[2] W. Grzegorczyk, Podstawy  marketingu  bankowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1997, s. 28

[3] R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 114

[4] M. Rajczyk, Podstawy bankowości komercyjnej, część 3 Finanse banku komercyjnego, Fundacja Banku Śląskiego, Bielsko-Biała 1997, s. 122 i następne

[5] Stopa rezerwy obowiązkowej może być zróżnicowana ze względu na umowny okres przechowywania środków pieniężnych oraz rodzaj waluty. Suma rezerw obowiązkowych nie może przekroczyć 30% od wkładów na żądanie i 20% od wkładów terminowych. Stopa ta jest ustalana od stanów średniomiesięcznych. Art. 39 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, Dz. U. nr 140, poz. 938.

W dniu 21 lipca 1999 r. Rada Polityki Pieniężnej podjęła decyzję o obniżeniu stóp rezerwy obowiązkowej banków. Dotychczasowe stawki wynoszące: 20% od środków złotowych płatnych na każde żądanie, 11% od środków złotowych terminowych i 5% od wkładów walutowych zostały obniżone do 5% (jednolita stawka) od wszystkich rodzajów wyżej wymienionych środków. Nowa stawka obowiązuje od dnia 30 września 1999r. Dotychczasowy poziom stóp rezerwy obowiązkowej, w świetle doświadczeń krajów wysoko rozwiniętych, należy uznać za wysoki, w związku z czym obciążenie banków z tego tytułu mogło być traktowane jako mające charakter parafiskalny. Zmniejszało to konkurencyjność polskich banków w stosunku do bankowych usług zagranicznych. Zob. Komunikat po posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej w dniu 21 lipca 1999 r. oraz M. Zaleska, Uciążliwe rezerwy, w: Wycinki prasowe z dnia 9 marca 1999r., Zespół Rzecznika Prasowego BGŻ S.A. i M. Zaleska, Rezerwy obowiązkowe barierą rozwoju polskich banków, w: Bank i Kredyt, nr 5/1999

E-portfel

5/5 - (1 vote)

Wszelkie systemy płatności oparte na kartach kredytowych sprawdzają się dobrze w przypadku sprzedaży dóbr materialnych, gorzej natomiast jest z wykorzystaniem ich do płacenia za udostępnianą w Internecie informacje. Najbardziej odpowiedniej dla takich celów metody mikropłatności nie da się zrealizować przy użyciu kart kredytowych – koszty przetwarzania transakcji byłyby większe od ceny samej pobranej informacji, a zapłacenie byłoby bardziej skomplikowane i trwałoby dłużej niż sama czynność jej „ściągnięcia”.

Ecash (e-portfel) – elektroniczna gotówka

E-cash, czyli elektroniczna gotówka, to forma pieniędzy, która jest przechowywana i przesyłana w postaci cyfrowej. W przeciwieństwie do tradycyjnych pieniędzy w formie gotówki, e-cash istnieje w formie danych elektronicznych i jest używana do realizowania transakcji w Internecie lub za pomocą elektronicznych urządzeń płatniczych.

Oto kilka kluczowych cech e-cash:

  1. Bezgotówkowość: E-cash eliminuje potrzebę używania fizycznych banknotów i monet. Wszystkie transakcje odbywają się w formie elektronicznej.
  2. Bezpieczeństwo: Transakcje e-cash mogą być zabezpieczone za pomocą zaawansowanych technologii szyfrowania, co ma na celu ochronę przed oszustwami i kradzieżami.
  3. Anonimowość: W zależności od implementacji, e-cash może oferować różne poziomy anonimowości. Niektóre systemy e-cash pozwalają na anonimowe transakcje, podczas gdy inne mogą wymagać identyfikacji użytkownika.
  4. Szybkość i wygoda: Transakcje e-cash są zazwyczaj szybsze i bardziej wygodne niż tradycyjne metody płatności, ponieważ eliminują konieczność fizycznego przekazywania pieniędzy i obsługi gotówki.
  5. Technologia: E-cash może być przechowywana na różnych nośnikach, takich jak karty płatnicze, portfele elektroniczne na telefonach komórkowych lub w formie wirtualnych portfeli na komputerach.

Dla takich właśnie zastosowań (choć nie tylko) holenderska firma DigiCash opracowała w 1994 r. system „elektronicznej gotówki” o nazwie ecash. Ten bardzo interesujący system jest całkowicie odmienny od rozwiązań stosujących karty kredytowe i odwzorowuje sposób zapłaty realna gotówka w świecie fizycznym. Środkiem płatniczym są tu „cyfrowe banknoty”, które podobnie jak prawdziwe posiadają określony nominał, niepowtarzalny numer seryjny oraz zabezpieczenie przed sfałszowaniem w postaci podpisu cyfrowego emitującego je banku (jak zwykle, także i tu stosowany jest „nieśmiertelny” algorytm RSA). Jednak w przeciwieństwie do papierowych banknotów, elektroniczne są „jednorazowego użytku” – banknot o danym numerze seryjnym może być użyty tylko raz, po czym zostaje unieważniony przez bank. Podyktowane jest to faktem, iż cyfrowe banknoty, przechowywane na dysku komputera użytkownika, można byłoby przecież łatwo skopiować i tym samym kilkakrotnie płacić tymi samymi pieniędzmi.

Centralnym punktem całego systemu ecash jest bank emitujący elektroniczna walutę, w którym każdy użytkownik musi posiadać konto. Pierwszym zatem krokiem niezbędnym do tego, aby moc korzystać z elektronicznej gotówki, jest założenie sobie konta w takim banku i wpłacenie nań jakiejś sumy pieniędzy – wszystko to, niestety, w jak najbardziej „tradycyjny” sposób. Następnie możemy „ściągnąć” z serwera firmy DigiCash odpowiednie oprogramowanie obsługujące system i przystąpić do pierwszego połączenia z bankiem. Podczas tego połączenia program, po zapytaniu nas o nasz numer konta oraz zabezpieczające go hasło, generuje najpierw nasza indywidualna, unikalna parę kluczy – prywatny, który będzie służył do podpisywania wszelkich komunikatów kierowanych przez nasz program do banku, oraz publiczny, który służy do weryfikacji tego podpisu. Ten ostatni zostaje przekazany bankowi, bank zaś ze swej strony przekazuje naszemu programowi swoje klucze publiczne, służące do potwierdzenia autentyczności komunikatów przesyłanych przez bank oraz samych elektronicznych pieniędzy (kluczy tych jest kilka, każdy stosowany do innego celu). Dopiero po dokonaniu tej wymiany kluczy (autorzy oprogramowania ostrzegają, ze na wolnych komputerach może to trwać nawet do 10 minut) program zaproponuje użytkownikowi podjecie pieniędzy z konta.

Ecash jest elektronicznym odpowiednikiem gotówki. Nie da się wiec płacić pieniędzmi znajdującymi się na koncie: trzeba wcześniej wypłacić pewna ich ilość i umieścić je w „elektronicznym portfelu” na naszym własnym twardym dysku. Dopiero stąd możliwa jest realizacja płatności. W tym celu program ecash powinien cały czas pracować „w tle” na naszym komputerze: „zaczepia” się on na porcie TCP o numerze 5654 i oczekuje na przychodzące z sieci zadania wypłaty lub wpłaty. Ma to miejsce najczęściej wówczas, gdy na jakiejś stronie WWW klikniemy na odnośnik do informacji, która jest odpłatna: wówczas serwer WWW uruchamia swój własny program ecash, który łączy się z naszym i przesyła doń zadanie zapłaty. Na ekranie pojawia się okienko z informacja o szczegółach transakcji (wysokość zadanej sumy oraz komu i za co płacimy) i prośba o zgodę na dokonanie płatności.

Zaakceptowanie transakcji (możliwe jest skonfigurowanie programu tak, aby bez przeszkadzania użytkownikowi automatycznie akceptował płatności na kwoty niższe od zadanej granicy) powoduje pobranie odpowiedniej ilości cyfrowych pieniędzy z naszego dysku i przekazanie ich do komputera sprzedawcy. Stamtąd wędrują one natychmiast do serwera banku, który sprawdza, czy banknot o takim numerze seryjnym nie był już użyty, po czym wpłaconą kwota zostaje dopisana do konta sprzedawcy, zaś jego serwer WWW przesyła nam zakupiony przez nas dokument.

Wielka zaleta systemu ecash jest to, ze jest on całkowicie symetryczny: umożliwia przekazywanie pieniędzy nie tylko od klienta do sklepu jako zapłaty za kupiony towar (choć to jest jego najczęstszym zastosowaniem), ale także miedzy dowolnymi dwoma użytkownikami systemu, w dowolnej chwili i z dowolnego powodu: można po prostu przesłać komuś swoje pieniądze, podobnie jak można to zrobić z prawdziwa gotówka. Każdy użytkownik systemu ecash może również, jeżeli zechce, bez dodatkowych kosztów otworzyć swój własny sieciowy sklep – służące do tego celu oprogramowanie jest dostępne za darmo dla każdego posiadacza konta na równi z wersja „kliencka” (w istocie jest to to samo oprogramowanie, tylko „obudowane” kilkoma dodatkowymi skryptami CGI). Autorzy systemu podkreślają także aspekt ochrony prywatności użytkownika: w przeciwieństwie do wszelkich płatności kartami kredytowymi, przy których z natury rzeczy dane o każdej transakcji musza być rejestrowane w dokumentach banku, ecash jest systemem całkowicie anonimowym, podobnie jak płacenie gotówka w sklepie. Zauważmy, ze elektroniczny pieniądz podpisany jest tylko przez bank; nie zawiera żadnej informacji o użytkowniku, który nim płaci. Dzięki zastosowaniu specjalnej techniki kryptograficznej – tzw. ślepego podpisu – nawet bank podpisujący poszczególne banknoty nie „wie”, co podpisuje, a wiec nie może ustalić, w posiadaniu którego z użytkowników znajdują się banknoty o jakich numerach. W istocie, jednym z priorytetowych założeń przyjętych przy projektowaniu systemu było uniemożliwienie identyfikacji osoby płacącej elektroniczna gotówka (chyba, ze ona sama się przedstawi).

Niestety, ecash ma również i wady. Bodaj najpoważniejsza z nich jest fakt, ze podobnie jak w prawdziwej gotowce, także i w tej elektronicznej występują rożne waluty. Mark Twain emituje ecash o nominałach wyrażonych w dolarach amerykańskich; Merita – w markach fińskich; planowany ecash Deutsche Bank będzie elektronicznym odpowiednikiem marki niemieckiej – i tak dalej. Te rożne waluty są jak dotąd całkowicie miedzy sobą niewymienialne; użytkownik ecash posiadający konto w Mark Twain nie ma żadnego sposobu na zapłacenie w sieciowym sklepie przyjmującym jedynie marki fińskie – chyba ze założy sobie także konto w fińskim banku, i zainstaluje do jego obsługi drugi program, bo nawet oprogramowanie obsługujące poszczególne waluty ecash nie jest ze sobą kompatybilne! [1]

Pomimo wyjścia systemu e-cash z fazy eksperymentu, jego wady i małe zainteresowanie ze strony sprzedawców doprowadziły do jego upadku i system ten przestał istnieć…

Jednak pomysł ten dopracowały i wykorzystały inne przedsiębiorstwa.

Przykłady systemów e-cash obejmują różne formy cyfrowych walut i platform płatniczych, takie jak Bitcoin, PayPal czy Apple Pay. Każdy z tych systemów oferuje różne funkcjonalności i poziomy integracji z tradycyjnymi systemami finansowymi.

[1] Internet: Jaroslaw Rafa Internet i pieniadze – tekst ukazal sie w numerze 12/97 „Internetu”

Nadzór bankowy

5/5 - (2 votes)

W systemie gospodarki centralnie kierowanej nadzór bankowy nie występował. Wynikało to z niewielkiej liczby banków i ich odmiennego sposobu funkcjonowania. Natomiast w systemie bankowym w gospodarce rynkowej w interesie klientów ustanawiana jest zawodowa publiczna kontrola działalności banków. Nadzór bankowy skupia się na dwóch sprawach: kontroli zjawisk ekonomicznych, mogących zagrażać bezpieczeństwu   powierzonych   kapitałów   oraz   minimalizowaniu możliwości[1]wystąpienia niekorzystnych sytuacji finansowych banków. Tak więc nadzór bankowy stanowi przejaw aktywności państwa wobec zagrożeń, jakie stwarza ewentualny kryzys systemu bankowego dla całej gospodarki rynkowej. Bankructwo banków uderza w duże grupy ludności, destabilizuje system finansowy oraz obniża zaufanie do instytucji finansowych państwa. Ponadto bankructwo pojedynczego banku może zagrozić stabilizacji całego sektora bankowego, a to z racji tego, że może wystąpić zjawisko masowego wycofywania wkładów z powodu utraty zaufania.

Działania państwa w zakresie nadzoru bankowego przybierają postać instytucjonalno – prawnych rozwiązań zaliczających się do publicznego prawa bankowego.

Powstanie instytucji nadzoru bankowego wiąże się z okresem wielkiego kryzysu gospodarczego lat 1929 – 1934. Spowodował on zamrożenie aktywów wielu banków i ich niewypłacalność oraz upadłość. Doprowadził on do załamania się systemów bankowych poszczególnych państw, co naraziło deponentów na poważne straty, podważając jednocześnie pozycję banków jako instytucji zaufania publicznego. Przyczyn owego załamania upatrywano głównie w braku odpowiednich regulacji prawnych, określających maksymalne rozmiary poszczególnych operacji bankowych, czy szerzej – granicę dopuszczalnego ryzyka w funkcjonowaniu banków. Stworzenie tego typu regulacji prawnych pociągnęło za sobą konieczność powołania do życia instytucji czuwającej nad przestrzeganiem przez banki handlowe ustanowionych reguł, czyli instytucji wyspecjalizowanego nadzoru bankowego.

A więc rozwój systemu nadzoru bankowego jest rezultatem kolejnych, chociaż już nie tak głębokich, kryzysów ekonomicznych. O ile bowiem bankructwo przedsiębiorstw przemysłowych lub handlowych wywołuje negatywne skutki dla stosunkowo ograniczonego kręgu osób – właścicieli i pracowników, to bankructwo banków uderza w znacznie szerszą grupę społeczną. Historyczny kryzys lat trzydziestych nie był ostatnim kryzysem, który odbił się dotkliwie na światowym systemie bankowym. Do czasu wielkiego kryzysu banki funkcjonowały na tych samych zasadach jak inne przedsiębiorstwa, jednakże zdarzające się coraz częściej bankructwa banków spowodowały konieczność zmian w systemie ich działania. W efekcie tych negatywnych procesów w obrębie systemu bankowego trzeba było stworzyć wyspecjalizowaną formę nadzoru państwa nad sektorem bankowym. Jej zasadniczym zadaniem jest czuwanie nad przestrzeganiem przez instytucje prowadzące działalność bankową prawnie określonych reguł rozważnego zarządzania ryzykiem związanym z tą działalnością. Reguły te stosuje się tak na poziomie gospodarki finansowej poszczególnych banków handlowych, aby chronić zgromadzone w banku depozyty, jak i w skali makroekonomicznej, by zapewnić bezpieczeństwo i stabilizację całego sektora bankowego.

Nadzór bankowy w powojennej Polsce został powołany do życia w 1988 r., co[2] wiązało się z odejściem od modelu socjalistycznego monobanku. W modelu tym obowiązywała państwowa własność banków, co w połączeniu z ich podporządkowaniem zasadom gospodarki planowej podważało sens istnienia takiej instytucji jak nadzór bankowy. Obecnie nadzór bankowy jako samodzielna instytucja publicznego prawa bankowego funkcjonuje w systemach prawnych wszystkich państw wysoko rozwiniętych. Mimo różnic co do organizacji i kompetencji organów nadzoru bankowego w poszczególnych krajach, wskazać można na konstytutywne cechy tej instytucji. Są one wspólne dla większości ustawodawstw i wyróżniają nadzór bankowy od innych normatywnie określonych form nadzoru. Do cech tych przede wszystkim należy zaliczyć:

a)      zdefiniowanie w przepisach prawa bankowego organu uprawnionego do wykonywania nadzoru bankowego oraz podmiotów poddanych nadzorowi;

b)      normatywne określenie celów nadzoru, sytuacji, w których interwencja organu nadzorczego jest dopuszczalna oraz środków, za pomocą których koryguje on działalność podmiotów nadzorowanych;

c)      unormowanie procesu stosowania środków nadzoru bankowego w taki sposób, aby zagwarantować podmiotowi nadzorowanemu odpowiednie środki ochrony prawnej, umożliwiające korygowanie błędnych decyzji nadzorczych;

d)     uregulowanie organizacji oraz trybu wykonywania nadzoru bankowego aktami normatywnymi, które nie mogą być zmieniane przez instytucję sprawującą nadzór.[3]

Obecnie kwestie nadzoru bankowego w Polsce reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w rozdziale 11 „Nadzór bankowy” (art. 131 do 141) oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w rozdziale 4, także zatytułowanym „Nadzór bankowy” (art. 25 do 30). W myśl nowych uregulowań prawnych nadzór nad działalnością banków sprawuje Komisja Nadzoru Bankowego. Organem wykonawczym Komisji Nadzoru Bankowego jest wydzielony w strukturze

NBP – Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego. Do zadań Komisji Nadzoru Bankowego należy w szczególności:

  1. określanie zasad działania banków zapewniających bezpieczeństwo środków pieniężnych zgromadzonych przez klientów w bankach;
  2. nadzorowanie banków w zakresie przestrzegania ustaw, statutu i innych przepisów prawa oraz obowiązujących je norm finansowych;
  3. dokonywanie okresowych ocen stanu ekonomicznego banków i przedstawianie ich Radzie oraz wpływu polityki pieniężnej, podatkowej i nadzorczej na ich rozwój;
  4. opiniowanie zasad organizacji nadzoru bankowego i ustalanie trybu jego wykonywania.

W skład Komisji Nadzoru Bankowego według art. 26, ust. 1 ustawy o NBP wchodzą:

  1. Przewodniczący Komisji – Prezes NBP,
  2. zastępca Przewodniczącego Komisji – Minister Finansów lub delegowany przez niego sekretarz lub podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów,
  3. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
  4. Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego,
  5. Przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd lub jego zastępca,
  6. przedstawiciel Ministra Finansów,
  7. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego.

Artykuł 133, ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe określa, że celem nadzoru bankowego jest zapewnienie bezpieczeństwa środków pieniężnych gromadzonych na rachunkach bankowych, jak również zapewnienie zgodności działalności banków z przepisami powyższej ustawy, ustawy o Narodowym Banku Polskim, statutem oraz decyzją o wydaniu zezwolenia na utworzenie banku. W myśl prawa bankowego czynności podejmowane w ramach nadzoru bankowego polegają w szczególności na:

  1. badaniu wypłacalności, płynności płatniczej i wyników ekonomicznych osiąganych przez banki,
  2. badaniu zgodności udzielanych kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń z obowiązującymi w tym zakresie przepisami,
  3. badaniu zabezpieczenia i terminowości spłaty kredytów i pożyczek pieniężnych,
  4. badaniu stosowanego oprocentowania kredytów i pożyczek oraz rachunków bankowych,
  5. dokonywaniu oceny sytuacji finansowej banków.

Komisja Nadzoru Bankowego może ustalać wiążące banki normy płynności oraz inne normy dopuszczalnego ryzyka w działalności banków. Może również w szczególności zalecić bankowi w ramach nadzoru:

  1. podjęcie środków koniecznych do przywrócenia płynności płatniczej lub osiągnięcia i przestrzegania norm dopuszczalnego ryzyka,
  2. zwiększenie funduszy własnych,
  3. zaniechanie określonych form reklamy.

W przypadku gdy bank nie realizuje zaleceń Komisji Nadzoru Bankowego lub jego działalność jest prowadzona z naruszeniem prawa bądź statutu albo stwarza zagrożenie dla posiadaczy rachunków bankowych, Komisja, po uprzednim upomnieniu na piśmie, może:

  1. wystąpić do właściwego organu banku z wnioskiem o odwołanie prezesa, wiceprezesa lub innego członka zarządu banku bezpośrednio odpowiedzialnego za stwierdzone nieprawidłowości,
  2. zawiesić w czynnościach członków zarządu banku,
  3. ograniczyć zakres działalności banku,
  4. uchylić zezwolenie na utworzenie banku i podjąć decyzję o likwidacji banku.

W razie niewykonywania zaleceń dotyczących prowadzenia działalności z naruszeniem przepisów prawa, statutu, odmowy udzielania informacji i wyjaśnień Komisja Nadzoru Bankowego może nakładać na członków zarządu banku kary pieniężne do wysokości trzykrotnego miesięcznego wynagrodzenia brutto tej osoby. Kwoty te podlegają odprowadzeniu na konto Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

[1] Por. A. Jakubaszek, Wolność kontrolowana, „Gazeta bankowa” 1989, nr 1.

[2] Por. D. Daniluk, Nadzór bankowy, Warszawa 1992.

[3] Por. K. Koperkiewicz – Mordel, L. Góral, Prawo bankowe, cyt. wyd., s. 130.

Karty pre-paid

5/5 - (1 vote)

Karty pre-paid, znane również jako karty przedpłacone, to rodzaj kart płatniczych, które są doładowywane określoną kwotą środków przed ich użyciem. Są one alternatywą dla tradycyjnych kart debetowych i kredytowych, pozwalając użytkownikom na dokonywanie transakcji bezgotówkowych i online, a także na wypłaty z bankomatów, bez konieczności posiadania powiązanego konta bankowego.

Główną cechą kart pre-paid jest to, że mogą być używane tylko do wydawania środków, które zostały na nie wcześniej załadowane. To oznacza, że użytkownik ma pełną kontrolę nad wydatkami i nie może wydać więcej niż kwota załadowana na kartę, co jest pomocne w zarządzaniu budżetem i unikaniu długów.

Karty pre-paid są popularne w różnych sytuacjach, na przykład jako narzędzie do zarządzania pieniędzmi dla młodszych użytkowników, którzy mogą nie kwalifikować się do posiadania standardowej karty debetowej lub kredytowej, jako środek płatniczy dla osób podróżujących, lub jako prezent. Są one również używane przez firmy do zarządzania wydatkami służbowymi.

Proces uzyskania i doładowania karty pre-paid jest zwykle prosty. Karty można nabyć w punktach sprzedaży detalicznej, przez Internet lub w niektórych bankach. Doładowanie karty może następować za pośrednictwem przelewu bankowego, gotówką w punktach doładowań, a czasem nawet za pomocą innych kart kredytowych czy debetowych.

Jednakże karty pre-paid mogą wiązać się z pewnymi opłatami, takimi jak opłaty za aktywację, doładowanie czy wypłaty z bankomatów, co jest ważne do rozważenia przed ich nabyciem i używaniem. Pomimo tych opłat, karty pre-paid oferują elastyczność i są wygodnym rozwiązaniem dla wielu osób, które szukają alternatywy dla tradycyjnych kart bankowych lub potrzebują prostego i bezpiecznego sposobu na dokonywanie płatności.

Karty prepaid to karty przedpłatowe. Podobnie jak karty prepaid operatorów GSM zazwyczaj są to karty typu „zdrapka”, zawierające unikalny numer.

AT&T PrePaid Web Cents

Przykładem płatności kartą pre-paid jest usługa udostępniona przez firme AT&T – AT&T PrePaid Web Cents. Umożliwia ona wykupienie karty o określonym nominale, którą można płacić za dostęp do płatnej zawartości serwisów WWW.

Usługa skierowana jest przede wszystkim dla młodszych internatów oraz osób podróżujących. Każda karta posiada określoną wartość, oraz ma unikalny numer seryjny i PIN który wprowadzany jest na stronie sprzedającego usługę. Karta taka umożliwia w sposób wygodny, łatwy i bezpieczny dokonywać drobnych płatności w serwisach oferujących gry online, dzwonki do telefonów komórkowych, płatne artykuły czy informacje i inne usługi wymagające niewielkich opłat. Wartość środków pozostałych „na karcie” można w każdej chwili sprawdzić na stronie wystawcy tychże kart.

Exit mobile version