Badanie pojedynczego ryzyka kredytowego przed udzieleniem kredytu

5/5 - (2 votes)

Działalność kredytowa jest jedną z głównych czynności bankowych. Podstawę działalności kredytowej każdego banku regulują postanowienia ustawowe: prawo ban­kowe, kodeks cywilny, statut banku oraz inne przywileje prawne. Kredyty udzielane są: podmiotom gospodarczym, a więc osobom fizycznym i prawnym prowadzącym działal­ność gospodarczą, a także jednostkom organizacyjnym nie mającym osobowości prawnej, jeżeli przedmiot ich działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej oraz orga­nom samorządu terytorialnego[1].

Kredytobiorcy mogą zaciągać w banku następujące kredyty:

  • krótkoterminowe udzielane na okres do 1 roku;
  • średnioterminowe z terminem spłaty od 1 roku do 3 lat;
  • długoterminowe z terminem spłaty powyżej 3 lat[2].

Kredyty krótkoterminowe obejmują:

ü  Kredyt w rachunku bieżącym jest uprawnieniem klienta do zadłużenia się w tym ra­chunku na zasadach określonych w umowie kredytowej. Z takiego kredytu mogą ko­rzystać kredytobiorcy posiadający rachunek bieżący w banku, w którym zamierzają starać się o kredyt. Obejmuje on:

–          kredyt płatniczy, udzielany na pokrycie zobowiązań kredytobiorcy wynikających
z przejściowych potrzeb zasilania finansowego, umowy o wydanie gwarancji lub po­ręczenia, wykupu weksli, umowy o pokrycie czeków gwarantowanych,

–          kredyt otwarty, udzielany kredytobiorcom na podstawie oddzielnej umowy, zawiera­nej na okres od kilku miesięcy do 1 roku. Upoważnia on klienta do wysta­wiania dyspozycji płatniczych i zobowiązuje bank do zapłaty dokumentów płatni­czych, których płatnikiem jest kredytobiorca[3];

ü  Kredyty na cele eksploatacyjne – sfinansowanie bieżących potrzeb związanych
z warun­kami zaopatrzenia, produkcji, sprzedaży oraz z procesem rozliczeń pienięż­nych. Umożliwiają one pokrywanie potrzeb przedsiębiorstw, które najczęściej nie są
w stanie zrównoważyć w czasie swoich wpływów i wydatków. Dla banków są to kre­dyty o podwyższonym ryzyku, udzielane znanym klientom, często przy odpowiednim zabez­pieczeniu[4];

ü  Kredyty na cele inwestycyjne – sfinansowanie przedsięwzięć zmierzających do podję­cia lub rozwoju działalności gospodarczej;

ü  Kredyty specjalne, związane z finansowaniem celów uzgodnionych z bankiem, np. należności z tytułu sprzedaży ratalnej, wybranych zapasów, uzupełnienia kapitału wła­snego kredytobiorcy itp.[5].

ü  Kredyty dyskontowe polegają na transformacji zobowiązania wekslowego
w zobowiąza­nie kredytowe, co łączy się z pełnieniem przez weksel funkcji kredyto­wej[6]. Przeznaczone są na skup weksli przed terminem ich płatności, udzielane
w wyso­kości sumy wekslowej, z tym że podawca weksla otrzymuje kwotę pomniej­szoną o odsetki dyskontowe[7];

ü  Kredyty lombardowe udzielane na krótkie okresy (do 6 miesięcy) pod zastaw papierów wartościowych i lokat terminowych[8].

Kredyty średnio- i długoterminowe obejmują:

  • wyodrębnione kredyty na cele eksploatacyjne;
  • wyodrębnione kredyty na cele inwestycyjne.

Niektóre banki udzielają również kredytów dewizowych ze środków własnych, bądź w ramach pożyczek przyznawanych przez zagraniczne instytucje finansowe na finan­sowanie importu. Kredyty dewizowe mogą być kredytami obrotowymi, bądź inwestycyj­nymi. Jako kredyt traktowana jest także sama gotowość udzielania kredytu:

–          na pokrycie wydanych przez banki gwarancji, poręczeń, akredytyw w wypadku, gdyby klient nie wywiązał się ze zobowiązań z nich wynikających;

–          postawionego do dyspozycji kredytobiorcy przez bank w kwocie równej jego niewyko­rzystania (powoduje wystąpienie zobowiązania warunkowego)[9].

Banki działają na rynku w klimacie konkurencji i ryzyka. Konkurują między sobą zwłaszcza w dziedzinie udzielania kredytów, zdobywania wkładów. Przejawia się to
w negocjowaniu warunków umowy kredytowej, a zwłaszcza oprocentowania
i zabezpiecze­nia kredytów. Banki ograniczają ryzyko kredytowe dokonując selekcji wnio­sków kredyto­wych klientów na podstawie analizy stanu majątkowego kredytobiorcy, oceny założeń projektów inwestycyjnych itp.[10]. Wniosek kredytowy jest informacją zawiera­jącą charaktery­stykę przedsiębiorstwa oraz ekonomiczne uzasadnienie rodzaju
i kwoty potrzeb­nego kredytu[11].

Banki uzależniają przyznanie kredytu, określenie jego wysokości oraz dalszych wa­runków: termin spłaty, oprocentowania, zakresu uprawnień banku związanych z wykorzy­staniem udzielanego kredytu i zabezpieczenia jego rentowności oraz terminu postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, od zdolności kredytowej kredyto­biorcy[12]. Ocena ekonomicznych aspektów zdolności kredytowej wymaga szczególnego zbadania sytuacji gospodarczej kredytobiorcy i nie może ograniczać się jedynie do wnio­sków płynących z analizy bilansu i sprawozdań finansowych. Muszą być one wzbogacone o dalsze informacje, szczególnie o charakterze przyszłościowym[13]. W badaniu zdolności kredytowej przedsiębiorstwa bank ustala, w jakim stopniu ponosi ryzyko udzielając kre­dytu wnioskowanego przez kredytobiorcę[14]. Polskie prawo bankowe art. 70 pkt. 1, 2, uzależ­nia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Jedynie w wyjątko­wych sytuacjach bank może udzielić kredytu przedsiębiorstwu nie mającemu zdolności kredytowej, jeżeli przedłoży ono realny program uzdrowienia gospodarki[15].

Badanie ryzyka może być zróżnicowane w zależności od stopnia rozpoznania sytu­acji ekonomiczno – finansowej kredytobiorcy, a także od rodzaju kredytu i jego zabezpie­czenia. Biorąc to pod uwagę można wyróżnić grupy kredytobiorców:

  • podmioty gospodarcze, które miały wielokrotne kontakty z bankiem, w którym od lat mają rachunek i ubiegają się o kolejny kredyt. Współpraca z tym klientem układa się wzorowo, nie występowały nigdy zakłócenia w spłacie kredytów oraz w realizacji in­nych należności;
  • podmioty, które współpracowały podobnie, lecz występowały niekiedy (nieliczne) zakłó­cenia w wywiązywaniu się ze zobowiązań kredytowych, o których wcześniej in­formowały i ostatecznie solidnie się z nich wywiązywały;
  • podmioty, które:

–          posiadają od pewnego czasu rachunek w banku i nie korzystały z kredytu lub gwaran­cji, a według pisemnej opinii znanego nam banku, w którym uzyskiwały kredyty, zawsze wywiązywały się z umów jak należy; ponadto wyjaśniona została przyczyna zwrócenia się o kredyt do banku i jest to powód racjonalny,

–          są naszymi klientami, którzy posiadają rachunek i kiedyś uzyskały kredyt, z któ­rego wywiązały się całkowicie, lecz od dość dawna nie korzystały z tego typu usług banku;

  • podmioty, które nie są znane bankowi, lecz przedstawiły dokumenty wskazujące, że mają rachunek w innym banku i ten bank nie ma zastrzeżeń do nich, jednocześnie stwierdził, że nie korzystały z kredytów i gwarancji;
  • nowo powstałe podmioty, których zarząd (właściciel) nie ma większego doświadczenia w prowadzeniu biznesu; byli nasi kredytobiorcy, z którymi bank miał poważne kłopoty z powodu nie wywiązywania się ze zobowiązań oraz trudności w utrzymywaniu kon­taktów[16].

Pracownik banku udzielający kredytu, mając na uwadze minimalizację ryzyka kre­dytowego, musi dokładnie przyjrzeć się klientowi, ocenić trafność jego odpowiedzi, prze­analizować bilanse, zorientować się w rzeczywistej sytuacji na rynku.


 

[1] W. Otta, Działalność … op. cit., s. 14

[2] G. Szustak, B. Puszer, Pomiar i ograniczanie ryzyka kredytowego, Skrypty uczelniane Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 1994 r., s. 9

[3] W. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, B. Kosiński, Banki – rynek, operacje, polityka, Poltext, Warszawa 2001 r., s. 112

[4] W. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, B. Kosiński, Banki – rynek, operacje, polityka, Poltext, Warszawa 1997 r., s. 96

[5] op. cit., s. 96

[6] W. Stulgis, Podstawy bankowości, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997 r., s. 67

[7] W. Otta, Działalność … op. cit., s. 17

[8] Z. Krzyżkiewicz, Operacje bankowe – rozliczenia i ewidencja, Poltext, Warszawa 1996 r., s. 121

[9] G. Szustak, B. Puszer, Pomiar … op. cit., s. 11

[10] jak wyżej

[11] J. Grzywacz, Współpraca przedsiębiorstwa z bankiem, Difin, Warszawa 1996 r., s. 129

[12] T. Wyszomirski, Kredyty bankowe – poradnik praktyczny klienta, Centrum Informacji Menadżera, Warszawa 1992 r., s. 13

[13] T. Waśniewski, Analiza … op. cit., s. 399

[14] W. L. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, M. Puławski, Leksykon … op. cit., s. 65

[15] Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Dz. U. nr 140, 1997, poz. 939

[16] M. Wysocki, Poradnik Inspektora Kredytowego, Biblioteka Bankowca, Warszawa 1997 r., s. 125-126

Karty kredytowe

5/5 - (2 votes)

Karty kredytowe to karty wydawane przez banki lub inne instytucje finansowe, które pozwalają ich posiadaczom na robienie zakupów na kredyt. Przy każdym użyciu karty kredytowej, instytucja finansowa zasadniczo pożycza posiadaczowi kart pieniądze na sfinansowanie zakupu, a posiadacz karty zobowiązuje się do spłacenia tej kwoty.

Oto kilka kluczowych cech i koncepcji związanych z kartami kredytowymi:

  1. Limit kredytowy: To jest maksymalna kwota, którą posiadacz karty może pożyczyć. Limit kredytowy jest ustalany przez instytucję finansową na podstawie zdolności kredytowej posiadacza karty, która obejmuje takie czynniki jak historia kredytowa, dochód i inne zobowiązania finansowe.
  2. Okres rozliczeniowy: To jest czas, w którym posiadacz karty może dokonywać zakupów na kredyt bez naliczania odsetek. Zazwyczaj trwa od 25 do 30 dni.
  3. Odsetki: Jeżeli posiadacz karty nie spłaci całego salda do końca okresu rozliczeniowego, instytucja finansowa zacznie naliczać odsetki od niespłaconego salda. Stawka procentowa, nazywana roczną stopą oprocentowania (APR), może się różnić w zależności od karty i instytucji finansowej.
  4. Minimalna opłata: Jest to najmniejsza kwota, którą posiadacz karty musi zapłacić każdego miesiąca, aby utrzymać swoje konto. Zazwyczaj jest to procent niespłaconego salda.
  5. Opłaty: Wiele kart kredytowych ma różne opłaty, takie jak opłaty za roczne utrzymanie karty, opłaty za przekroczenie limitu, opłaty za płatności zagraniczne i inne.
  6. Nagrody i korzyści: Wiele kart kredytowych oferuje programy nagród, które mogą obejmować cash back, punkty, mile lotnicze, zniżki u określonych sprzedawców i inne korzyści.

Jednym z kluczowych aspektów odpowiedzialnego korzystania z karty kredytowej jest zrozumienie tych różnych cech i kosztów, a także regularne spłacanie salda karty, aby uniknąć naliczania odsetek i potencjalnego negatywnego wpływu na historię kredytową.

Karta kredytowa to karta funkcjonująca zupełnie niezależnie od posiadanego rachunku. O jej wydanie może ubiegać się także osoba, która nie ma otwartego rachunku w banku wydającym kartę. Termin spłaty i wysokości kredytu (limitu karty) są wypadkową statusu klienta w banku i negocjacji z bankiem.

Jedną z najczęściej stosowanych form karty kredytowej jest „revolving credit card”. Posiadacz tej karty uzyskuje co miesiąc możliwość zaciągania kredytu do określonego limitu i sam decyduje, czy spłaca swoje zobowiązania wobec banku natychmiast, czy wykorzystuje możliwość kredytowania przeprowadzonych transakcji. Linia kredytowa jest odnawiana co miesiąc. Posiadacz karty jest zobowiązany do regulacji raz w miesiącu pewnej kwoty wynoszącej z reguły równowartość 5-10% wszystkich finansowych zobowiązań wobec banku wynikłych z transakcji dokonywanych przy użyciu karty. Najczęściej odsetki od kredytu powstałego przy użyciu karty kredytowej są naliczane w trybie dziennym i zwykle są one wyższe niż odsetki od kredytu udzielanego klientom indywidualnym nie przypisanego do karty.

Kartami kredytowymi można się posługiwać zarówno przy transakcjach w punktach handlowo –usługowych ,jak i wypłacać gotówkę z bankomatów.[1]

Karta kredytowa uznawana jest za najbardziej efektywne źródło dochodów wydawcy.


[1] Andrzej Bury, Karty płatnicze, Wyd. MultiPress , Warszawa 1999, str. 22

Ewolucja polskiego systemu bankowego po II wojnie światowej

5/5 - (2 votes)

Po II wojnie światowej w Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej rozpoczęły się zasadnicze przemiany ustrojowe. Deklarowanym celem sił politycznych, które doszły do władzy stało się budowanie socjalizmu. Musiało to oczywiście doprowadzić do zasadniczej zmiany sytuacji polskiego systemu bankowego. Główną zasadą systemu bankowego w krajach tego regionu stała się zasada monopolu bankowego państwa. Pierwowzorem były tu rozwiązania radzieckie, opierające się na tezie Lenina o konieczności upaństwowienia banków. Według jego założeń był to podstawowy warunek stworzenia gospodarki socjalistycznej. Doświadczenia radzieckie w zakresie zasad i form monopolistycznego systemu bankowego stały się wzorem dla pierwszych reform bankowych realizowanych w państwach socjalistycznych po II wojnie światowej.

Pierwszą zewnętrzną zmianą było nadanie większości banków innych nazw, niekiedy nazwy zmieniano kilkakrotnie. Ważniejsze jednak znaczenie miała nacjonalizacja banków w całym regionie. I tak nacjonalizacji banków w Czechosłowacji dokonano w 1945 r. Znacjonalizowano wówczas banki akcyjne i ustanowiono kontrolę rządową nad działalnością instytucji bankowych. Także w 1945 r. na terenie przyszłej NRD zlikwidowano dawne instytucje bankowe i stworzono nowe banki państwowe. W Albanii w 1945 r. znacjonalizowano Bank Narodowy, jak również zlikwidowano banki zagraniczne. W Polsce Narodowy Bank Polski powołano w 1945 r., a od 1948 r. zaczęto wdrażać reformę systemu bankowego. W Rumunii Bank Narodowy znacjonalizowano w 1946 r. Natomiast na Węgrzech nacjonalizacja głównych banków została zrealizowana trochę później, bo w roku 1947. Także w 1947 r. wprowadzono ustawowy monopol bankowy państwa w Bułgarii.

Wprowadzenie monopolu bankowego państwa, nawet o modelu silnie scentralizowanym, nie oznaczało jednak, że w jego systemie bankowym istniały jedynie instytucje państwowe. Wiele przyczyn natury ekonomicznej i politycznej, jak również istniejące tradycje sprawiły, że formy prawne banków państw krajów Europy

Środkowej i Wschodniej były różne. Obok banków państwowych funkcjonowały także banki spółdzielcze, spółki akcyjne i banki prywatne. Na przykład w niektórych krajach socjalistycznych formę spółki akcyjnej posiadały banki handlu zagranicznego oraz banki obsługujące sprawy dewizowe ludności. Przy różnorodności form prawnoorganizacyjnych monopol bankowy państwa był realizowany głównie poprzez stosowanie dwóch zasad. Pierwsza, to popieranie w systemie bankowym dominującej roli centralnego banku państwowego. Druga zaś, to usytuowanie wszystkich banków w systemie administracji gospodarczej państwa, z podporządkowaniem systemu bankowego naczelnym organom administracji państwowej. W tej sytuacji pierwszoplanową rolę w systemie bankowym odgrywał bank centralny, zazwyczaj emisyjny, zajmujący nadrzędną pozycję wobec innych instytucji bankowych.

Nic więc dziwnego, że system bankowy w państwach socjalistycznych w Europie Środkowej i Wschodniej, pomimo szeregu różnorodnych rozwiązań, wykazywał pewne cechy wspólne. Po pierwsze, następowała koncentracja większości funkcji pieniężno -kredytowych w banku centralnym. Po drugie, poza emisją w modelach silniej scentralizowanych, bank centralny w wielu przypadkach kredytował i finansował także działalność zarówno eksploatacyjną jak i inwestycyjną przedsiębiorstw państwowych. Po trzecie, występował monopol banków państwowych w obrotach z zagranicą. Po czwarte wreszcie, w modelach bardziej zdecentralizowanych częściowo występowała działalność banków specjalizacyjnych.[1]


[1] Por. N. Gajl, Finanse i prawo finansowe, wyd. 3, Warszawa 1992, s. 377.

Charakterystyka systemu bankowego – jego funkcje i elementy

5/5 - (1 vote)

System bankowy, z racji pełnionych przez siebie funkcji, jest centralnym ogniwem systemu finansowego. Wraz z rozpoczęciem w naszym kraju przemian rynkowych w gospodarce jego rola wydatnie wzrosła. Obejmuje on wszystkie instytucje bankowe o różnych formach własności oraz normy prawne ustalające organizację, zakres i zasady ich działania (Por. A. Majchrzycka – Guzowska, Finanse   i prawo finansowe, Warszawa 1998, s. 270.). Do podstawowych funkcji systemu bankowego według W. Jaworskiego należy:

  • kreowanie przez bank emisyjny pieniądza jako środka zapłaty,
  • kreowanie przez banki operacyjne pieniądza jako środka płatniczego,
  • zaspokajanie zapotrzebowania na pieniądz za pomocą kredytu,
  • pośredniczenie między posiadaczami środków pieniężnych a ich użytkownikami.

(Por. W. L. Jaworski, Banki,   Warszawa 1984, s. 13.)

Z kolei Z. Krzyżkiewicz uważa, że w każdym systemie bankowym krajów o gospodarce rynkowej banki pełnią trzy podstawowe funkcje:

  • kreują pieniądz centralny będący ostatecznym środkiem zapłaty,
  • kreują zdecentralizowany pieniądz wkładowy jako instrument kredytowy i środek płatniczy,
  • pośredniczą między posiadaczami środków pieniężnych.(Por. Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik   do nauki bankowości, cyt. wyd., s. 32.)

System bankowy danego kraju określa prawo bankowe, które m.in. ustala rodzaje banków, ich czynności, rolę banku centralnego oraz zadania nadzoru bankowego. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że „współcześnie pod pojęciem prawa bankowego rozumie się ogół norm prawnych regulujących strukturę, organizację oraz działalność banków. Przedmiotem regulacji pozostają tu zatem zarówno stosunki zobowiązaniowe, powstające w toku realizacji czynności bankowych, jak i zagadnienia tworzenia i likwidacji banków, niektóre zasady ich gospodarki finansowej oraz funkcjonowanie publicznoprawnego nadzoru nad ich działalnością. Odrębną problematykę, objętą zakresem regulacji publicznego prawa bankowego, stanowi nadto kwestia pozycji prawnej i kompetencji banku centralnego w systemie bankowym.” ( K. Koperkiewicz – Mordel, L.   Góral, Prawo bankowe. Zarys wykładu, Warszawa 1996, s. 23.)

W skład prawa bankowego wchodzą zróżnicowane normy prawne. Najstarsza część prawa bankowego wywodzi się bezpośrednio z prawa cywilnego. Chodzi tu głównie o przepisy normujące stosunki umowne, powstające w toku realizacji czynności bankowych. Zachowany tu został cywilnoprawny typ regulacji. Stąd też tę część normodawstwa określa się mianem prywatnego prawa bankowego. Jednakże gwałtowny rozwój bankowości w XX wieku doprowadził do stworzenia szczególnych uregulowań interwencyjno – ochronnych. Dotyczą one głównie sfery organizacyjnej systemu bankowego, państwowego nadzoru nad działalnością banków oraz szczególnych kompetencji banku centralnego i form jego oddziaływania na pozostałe banki. Ponieważ ta część regulacji ma charakter publicznoprawny, zbliżający zawarte w niej normy do przepisów prawa administracyjnego i finansowego przyjęto nazywać ją publicznym prawem bankowym. Podział norm prawa bankowego na część publiczną i część prywatną w Polsce stał się aktualny wraz z odejściem od modelu monobanku i przejściem do zasad gospodarki rynkowej ze wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami. Wraz z odejściem od jednostopniowego systemu bankowego w naszym kraju w roku 1989 zmieniła się również struktura źródeł prawa bankowego. Do tego bowiem czasu w systemie źródeł prawa tak zagadnienia ustroju bankowości, jak i podstawowe zasady realizacji czynności bankowych podporządkowane faktycznie były publicznoprawnym normom należącym do prawa administracyjnego i finansowego. Obecnie sytuacja uległa zmianie i źródła współczesnego polskiego prawa bankowego klasyfikować można wedle różnorodnych kryteriów. Przyjmując za punkt wyjścia hierarchię źródeł prawa, akty stanowiące obecne źródła polskiego prawa bankowego podzielić można na trzy grupy: konstytucję, pozostałe ustawy oraz przepisy wykonawcze, wydawane przede wszystkim przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego. (Tamże, s. 26 – 27.)

Systemy bankowe ukształtowały się w poszczególnych krajach zależnie od tradycji i przyjętych rozwiązań prawnych. Różnorodność banków i instytucji finansowych, ich struktura oraz zakres i sposób funkcjonowania nadają specyficzny charakter systemom bankowym poszczególnych państw. Struktura systemu bankowego jest uzależniona od przyjęcia jednej z dwóch zasad działania: uniwersalizmu w pracy banków czy też specjalizacji w zakresie kredytu bankowego lub inwestycyjnego oraz od powiązania lub rozdzielenia funkcji emisyjnej od bezpośredniego kredytowania przez bank centralny.

Ogromna różnorodność i liczba banków w państwach o gospodarce rynkowej wynika między innymi z liberalizmu ekonomicznego oraz z tego, że jedynym kryterium funkcjonowania banku jest zysk. Uniwersalizm i duże zróżnicowanie banków operacyjnych wynika także z różnych form własności oraz z podziału banków według dokonywanych czynności. Ten ostatni podział w chwili obecnej ulega jednak ograniczeniu, bowiem coraz więcej krajowych systemów bankowych przyjmuje w swej działalności zasadę uniwersalizmu. Polega ona na tym, że nie ma żadnych ograniczeń w funkcjonowaniu banku o takim charakterze. Stąd też bank uniwersalny można określić jako instytucję łączącą transakcje depozytowe i kredytowe z transakcjami w zakresie papierów wartościowych i czynnościami emisyjnymi.

(Por. H. Gronkiewicz – Waltz,   Bank centralny. Od gospodarki planowej do rynkowej. Zagadnienia   administracyjnoprawne, Warszawa 1992, s. 5.)

Tworzenie nowego prawa bankowego w Polsce

5/5 - (2 votes)

Tworzenie nowego prawa bankowego w Polsce jest procesem skomplikowanym i wymagającym uwzględnienia wielu różnych czynników. W celu jego przeprowadzenia należy przeprowadzić szereg konsultacji z różnymi podmiotami, takimi jak przedstawiciele sektora bankowego, eksperci prawni oraz przedstawiciele rządu i instytucji regulacyjnych.

W pierwszej kolejności należy określić cele, jakie ma spełniać nowe prawo bankowe. Mogą to być cele dotyczące stabilności i bezpieczeństwa systemu bankowego, ochrony interesów klientów, czy też rozwoju sektora bankowego. Następnie należy przygotować projekt ustawy, który będzie zawierał szczegółowe regulacje dotyczące m.in. działalności banków i ich kapitału.

Polski system bankowy systematycznie zmieniał się w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Przekształcenia systemowe nie zostały jeszcze zakończone, niektóre z nich są nadal znacznie mniej zaawansowane niż to przewidywano na początku przekształceń, jednakże można już stwierdzić, że zasadniczy etap kształtowania się w Polsce nowego systemu bankowego już się zakończył.11 Polski system bankowy przeszedł znamienną ewolucję od monobanku do dwustopniowego systemu bankowego. Dla państw o nakazowo – rozdzielczej gospodarce socjalistycznej charakterystyczny był jednostopniowy model systemu bankowego, zwany też modelem monobanku. Dla systemu tego charakterystyczne było to, że emisja pieniądza i działalność kredytowo – rozliczeniowa prowadzona była przez ten sam podmiot, dysponujący jednocześnie uprawnieniami w zakresie kreacji pieniądza, jak i jego dystrybucji. Natomiast dla dwustopniowego modelu systemu bankowego charakterystyczne jest oddzielenie funkcji emisyjnej od bezpośredniego kredytowania i obsługi bankowej gospodarki. Sytuacja ta skutkuje przede wszystkim powstaniem w systemie bankowym dwojakiego rodzaju instytucji o statusie banku. Pozycja prawna i funkcje banku centralnego, wyposażonego w uprawnienia emisyjne, są zasadniczo różne w porównaniu ze statusem i zadaniami pozostałych banków, zwanych bankami handlowymi lub komercyjnymi.

W dwustopniowym modelu systemu bankowego pomiędzy bankiem centralnym a bankami handlowymi występują szczególnego rodzaju powiązania. W systemie tym banki handlowe (komercyjne), funkcjonujące w różnych formach organizacyjnych i własnościowych stanowią trzon systemu bankowego. Ich działalność jest podporządkowana zasadniczemu celowi jakim jest osiąganie i maksymalizacja zysku. Z prawnego punktu widzenia banki handlowe są samodzielnymi podmiotami gospodarczymi, konkurującymi między sobą w wykonywaniu wszelkich czynności bankowych, z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla banku centralnego. Natomiast instytucje banku centralnego w modelu dwustopniowym charakteryzują trzy zasadnicze elementy, wyróżniające ten bank spośród pozostałych. Są to: cel działania banku centralnego, jego pozycja prawna oraz zakres realizowanych funkcji. (Por. K. Koperkiewicz – Mordel, L.   Góral, Prawo bankowe, cyt. wyd., s. 12.)

W dwustopniowym systemie bankowym bank centralny jest powołany do realizacji specyficznego, niekomercyjnego celu, jakim jest zapewnienie ochrony wartości i stabilności pieniądza. Jako realizator istotnego segmentu publicznej polityki gospodarczej bank ten jest zawsze wyposażony w atrybut władztwa publicznoprawnego. Zakres tego władztwa, podobnie jak miejsce banków centralnych w strukturze organów państw o rozwiniętej gospodarce rynkowej, są obecnie zróżnicowane, co wynika przede wszystkim z generalnych koncepcji społeczno-gospodarczych realizowanych w poszczególnych krajach. (H.   Gronkiewicz – Waltz, Bank centralny, cyt. wyd., s. 18 – 26.) Można tu jednak wyróżnić dwie zasadnicze koncepcje statusu współczesnych banków centralnych. Pierwsza to koncepcja ograniczonej samodzielności banku centralnego jako instytucji doradczo ­wykonawczej. Pełni on tu rolę doradczą w stosunku do tych organów państwowych, które odpowiadają za ostateczny kształt polityki finansowej. Jednocześnie bank centralny pozostaje wykonawcą odpowiednich ustaleń realizowanej polityki.

Druga, młodsza koncepcja przyznaje bankowi centralnemu szeroką niezależność. W modelu tym jest on niezależny od kierunków bieżącej polityki społeczno – gospodarczej, realizowanej przez rząd. Zadaniem banku centralnego jest tu wyłącznie prowadzenie długofalowej polityki pieniężnej. Domeną współczesnych banków centralnych pozostaje realizacja trzech zasadniczych funkcji – funkcji emisyjnej, funkcji banku państwa oraz banku gospodarki narodowej. Jako bank emisyjny, bank centralny posiada monopol na wprowadzanie do obiegu znaków pieniężnych stanowiących prawny środek płatniczy danego kraju. Rola banku państwa sprowadza się do świadczenia szeroko rozumianych usług bankowych na rzecz rządu. Natomiast jako bank gospodarki narodowej, bank centralny planuje i realizuje politykę pieniężną, a więc w imieniu i na rzecz państwa, prowadzi tę część polityki gospodarczej, której bezpośrednim celem jest niedopuszczenie do deprecjacji pieniądza. Prowadząc politykę pieniężną państwa bank centralny posługuje się różnorodnymi mechanizmami oddziaływania na banki handlowe. Można je podzielić na dwie zasadnicze grupy. Pierwszą z nich stanowią instrumenty klasyczne, o charakterze pośrednim. Zaliczyć tu można politykę podstawowej stopy procentowej, operacje otwartego rynku oraz system rezerw obowiązkowych. Podstawowa stopa procentowa to oprocentowanie kredytów udzielanych przez bank centralny pozostałym bankom.

Operacje otwartego rynku to instrument oddziaływania na obieg pieniężny, oparty na posiadanym przez banki centralne uprawnieniu do zakupu i sprzedaży papierów wartościowych o stałym oprocentowaniu. Z kolei rezerwy obowiązkowe to aktywa, które banki handlowe zobowiązane są utrzymywać w banku centralnym. Do grupy instrumentów klasycznych zalicza się niekiedy także uprawnienia do ustalania kursów walut obcych. Kurs walutowy to cena waluty obcej, wyrażona w pieniądzu krajowym. Do drugiej grupy instrumentów polityki pieniężnej będącej w dyspozycji banku centralnego zaliczane są instrumenty bezpośrednie. Mają one inny charakter prawny, są bowiem oparte na władczym oddziaływaniu banku centralnego na pozostałe banki. Do bezpośrednich instrumentów realizacji polityki pieniężnej  zalicza  się przede wszystkim limity czasowe oraz globalne limity kredytowe, określanie maksymalnych terminów płatności kredytów oraz dyrektywne ustalanie celów, na jakie kredyty mogą być udzielane.

Tworzenie nowego prawa bankowego w Polsce jest procesem skomplikowanym i wymagającym wielu przemyśleń. W pierwszej kolejności należy rozważyć jakie cele ma spełniać nowe prawo bankowe, jakie problemy ma rozwiązywać i jakie zagrożenia ma przeciwdziałać. Kolejnym krokiem jest przeanalizowanie obowiązującego już prawa bankowego oraz prawa innych krajów i wyciągnięcie z tego wniosków dotyczących jego ewentualnych zmian.

Następnie, należy przedstawić projekt nowego prawa bankowego rządowi oraz innym zainteresowanym podmiotom, takim jak banki czy organizacje branżowe, a także przeprowadzić szerokie konsultacje społeczne.


K. Koperkiewicz – Mordel, L. Góral, Prawo bankowe: zarys wykładu, CEiRB Olympus, Warszawa 1997

H.   Gronkiewicz – Waltz, Bank Centralny: od gospodarki planowej do rynkowej: zagadnienia administracyjnoprawne, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1992, s. 18 – 26