Podział i charakter instrumentów polityki pieniężnej

5/5 - (1 vote)

Poprzednio stwierdzono, że cele polityki pieniężnej powinny reagować na jej instrumenty. Z definicji polityki pieniężnej wynika, że dotyczy ona kwestii kształtowania podaży pieniądza. Wiedząc, że podmiotem prowadzącym politykę pieniężną jest bank centralny instrumenty polityki pieniężnej można określić jako środki będące w dyspozycji banku centralnego pozwalające kontrolować podaż pieniądza.

Banki centralne dysponują całym zestawem instrumentów polityki pieniężnej. Najbardziej rozpowszechnioną klasyfikację instrumentów tworzy się poprzez dokonanie ich podziału ze względu na sposób oddziaływania banku centralnego. W ten sposób otrzymuje się trzy grupy instrumentów:

  • instrumenty rynkowe (pośrednie),
  • instrumenty administracyjne (bezpośrednie),
  • instrumenty perswazyjne .

Stosując instrumenty rynkowe (tzw. sterowania pośredniego) bank centralny oddziałuje na pozostałe banki poprzez swój udział na rynku międzybankowym jako kontrahent. Do tego rodzaju instrumentów należą: polityka otwartego rynku, polityka kredytu refinansowego oraz polityka kursowa . Ich skuteczność zależy od efektywności rynku finansowego, a więc aby stosować instrumenty sterowania pośredniego rynek finansowy musi być w pełni rozwinięty. Instrumenty rynkowe polityki pieniężnej są dziś głównymi narzędziami wykorzystywanymi przez banki centralne.

W przypadku stosowania instrumentów administracyjnych (tzw. sterowania bezpośredniego) bank centralny wstępuje jako instytucja nadrzędna w stosunku do banków komercyjnych, stosuj ąc wobec nich nakazy i zakazy. Wyraża się to głównie w ustalaniu stopy rezerw obowiązkowych, stosowaniu limitów kredytowych, kontroli stóp procentowych, terytorialnym lub sektorowym ograniczeniu działalności, wytycznymi co do jakości produktów bankowych[1]. Istotną zaletą tego rodzaju instrumentów jest ich wysoka precyzyjność w osiąganiu określonego poziomu agregatu pieniężnego bądź wysokości stóp procentowych. Z drugiej jednak strony ta skuteczność odnosi się tylko do okresu krótkiego, a niepożądane efekty ich użycia m.in. ograniczenie konkurencji na rynku [2] [3] a co za tym idzie i jego efektywności, czy patologie w postaci handlu limitami kredytowymi ograniczają wykorzystanie tych instrumentów. Głównie stosuje się je w przypadkach przejściowych zakłóceń w funkcjonowaniu rynku, nieskuteczności instrumentów pośrednich, bądź gdy rynek finansowy jest słabo rozwinięty .

Bank centralny może także oddziaływać na rynek finansowy poprzez perswazję. Publiczne wypowiedzi prezesa banku centralnego czy określanie nastawienia w polityce pieniężnej sugeruj ą pożądane przez bank centralny kierunki działań banków komercyjnych. W tym przypadku banki komercyjne nie są zobligowane do realizacji wytycznych banku centralnego, lecz z uwagi na chęć zachowania dobrych stosunków z bankiem centralnym stosują się one do nich. Skuteczność tego rodzaju podejścia zależy od ilości banków jaka działa na rynku, im większa ilość banków tym skuteczność perswazji mniejsza.

Najważniejszymi dziś narzędziami, które wykorzystywane są przez władze monetarne do kontroli podaży pieniądza to: polityka rezerw obowiązkowych, polityka kredytu refinansowego i polityka otwartego rynku[4] [5].

[1]     I. Czechowska, dz. cyt., s. 55-56.

[2]     Tamże, s. 55

[3]     Tamże, s. 55.

[4]     P. Szpunar, Polityka pieniężna. Cele i warunki skuteczności, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000, s. 60.

[5]     A. Krajewska, R. Milewski, dz. cyt., s. 474.

Kredyt kupiecki

5/5 - (2 votes)

Odroczenie płatności za zobowiązania handlowe, zwane potocznie kredytem handlowym lub kupieckim, stanowi ok. 50 % całości zobowiązań małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce[1]. Sytuacja ta jest w dużej części wymuszona brakiem dostępu do kredytów bankowych – dla wielu przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i mikro, kredyt kupiecki stanowi szansę na przetrwanie i utrzymanie się na rynku. Istotne znaczenie ma również fakt, iż przy tego rodzaju kredycie, kredytodawcy z reguły nie żądaj ą zabezpieczeń, które byłyby niezbędne w przypadku ubiegania się o kredyt bankowy.

Wyróżniane są dwa rodzaje kredytu kupieckiego:

  1. kredyt dostawcy,
  2. kredyt odbiorcy.

W pierwszym przypadku polega on na odroczeniu płatności za sprzedany towar. Koszt odroczenia z reguły wkalkulowany jest w cenę towaru – jest nim tzw. skonto, czyli rabat lub upust, jaki oferowany jest nabywcy w przypadku dokonania płatności za towar w terminie wcześniejszym, niż wyszczególniony na fakturze sprzedaży. Znając wartość skonta, termin płatności faktury oraz termin, do którego należy opłacić fakturę, aby móc uzyskać upust, koszt kredytu kupieckiego można wyznaczyć przy pomocy następującego wzoru[2]:

S             365 dni

K =           – x – x 100 %

100 – S Z – D

gdzie:

K – roczny nominalny koszt kredytu kupieckiego,

S – wartość upustu (w % od wartości faktury),

Z – maksymalny okres zapłaty za fakturę,

D – termin zapłaty, który warunkuje możliwość skorzystania z upustu (w przypadku płatności natychmiastowej D = 0).

W przypadku, w którym kredyt kupiecki wykorzystywany jest cyklicznie w ciągu roku, efektywny roczny koszt takiego kredytu będzie nieco wyższy. Przy założeniu, że warunki na jakich jest on zaciągany nie ulegają zmianie, można go wyznaczyć z następującego wzoru[3]:

KE = (1H^)N –1

gdzie:

KE – efektywny roczny koszt kredytu,

K – nominalny koszt kredytu (policzony zgodnie z poprzednim wzorem),

N – ilość powtórzeń kredyty kupieckiego w ciągu roku.

Jeżeli przedsiębiorstwo ma możliwość zaciągnięcia kredytu bankowego, wskazane jest porównanie kosztów obu kredytów. Może się bowiem okazać, iż w określonej sytuacji gospodarczej opłaca się przedsiębiorstwu zaciągnąć kredyt bankowy dla sfinansowania faktury, aby uzyskać korzystny upust od jej wartości. Należy przy tym pamiętać, że w przypadku kredytu bankowego, przy założeniu działalności przynoszącej odpowiednie zyski, występuje tarcza podatkowa, która obniża efektywny koszt kredytu.

Z kolei kredyt odbiorcy ma z reguły formę przedpłaty, czyli wpłaty na rachunek dostawcy środków finansowych za dobra, które nie zostały jeszcze wyprodukowane. Znamienny jest w tej sytuacji fakt, że kredyt tego typu nie tylko stanowi źródło finansowania, ale również gwarantuje kredytobiorcy sprzedaż swoich produktów lub usług[4]. Ponieważ jednak kredyt odbiorcy wydaje się występować stosunkowo rzadko, głównie w sytuacji niedoboru danego dobra na rynku, monopolu lub specyficznych przedsięwzięć inwestycyjnych (np. przedpłaty na mieszkania, związane z kosztowną budową osiedla mieszkaniowego), nie zostanie on szerzej omówiony w tej pracy.

Podsumowanie

Na rynku widoczna jest szeroka oferta kredytów bankowych, w tym atrakcyjnych form kredytowania w postaci kredytów preferencyjnych. Nie oznacza to oczywiście, że są one dostępne dla każdego przedsiębiorstwa. W szczególności kredyty preferencyjne wymagają od
potencjalnego kredytobiorcy spełnienia wielu dodatkowych kryteriów. Istotną przeszkodą jest również brak zdolności kredytowej, rozumiany jako brak wystarczająco silnej kondycji ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstwa, która zabezpieczałaby spłatę kredytu wraz z odsetkami w wymaganym przez bank stopniu. Jednym ze sposobów na podwyższenie zdolności kredytowej wydaje się być skorzystanie z oferty funduszy poręczeniowych. Zgodnie ze wzorem na wskaźnik DSCR, istotny jest również poziom wykazywanych zysków.

W celu pozyskania dodatkowych środków obrotowych, sugerowane jest również – przynajmniej w stosunku do stałych kontrahentów – zastosowanie weksla we wzajemnych rozliczeniach. Powinno to pozwolić na zredukowanie poziomu wykorzystania kredytów obrotowych i w rezultacie na zmniejszenie wysokości płaconych odsetek.

Formą finansowania, która stosowana jest najczęściej w przypadku działalności gospodarczej osób fizycznych, jest zaciąganie zobowiązań przez właściciela firmy i przeznaczanie pozyskanych w ten sposób środków na finansowanie działalności. Pomimo, że pozyskanie tą drogą większej ilości środków jest raczej wątpliwe, to jest ona szczególnie istotna w przypadku działalności o niedużej skali, np. pracy wykonanej w domu, gdyż często pozwala sfinansować ją w 100 % – np. w postaci komputera lub samochodu właściciela, wykorzystywanego do zarówno do celów osobistych, jak i do prowadzenia działalności gospodarczej.

[1] A. Skowronek – Mielczarek, Małe…, op. cit., s. 93.

[2] Ibidem, s. 160.

[3] Ibidem.

[4] Ibidem, s. 94.

Kredyt inwestycyjny

5/5 - (3 votes)

Kredyty inwestycyjne udzielane są z reguły na okresy dłuższe niż 1 rok i służą sfinansowaniu konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych[1]. Przedmiotem finansowania może być każdy środek zaliczany do majątku trwałego przedsiębiorstwa, stąd kredyty inwestycyjne udzielane są na inwestycje:

  • materialne – w rzeczowe składniki majątku trwałego (urządzenia, budynki),
  • niematerialne – w wartości niematerialne i prawne (patenty, prawa autorskie),
  • finansowe – w papiery wartościowe (akcje, udziały w innych przedsiębiorstwach)[2].

Kredyt udzielany jest w rachunku kredytu, a jego wykorzystanie odbywa się w formie realizacji przez bank zleceń płatniczych kredytobiorcy, które wiążą się z realizacją kredytowanej inwestycji. Najczęściej kredytobiorca przedstawia faktury, które następnie opłaca bank przelewając określoną kwotę środków pieniężnych na rachunki kontrahentów. W przypadku inwestycji, której okres realizacji jest rozłożony w czasie (np. budowa budynku), wypłata kredytu następuje z reguły transzami, przy czym wypłata kolejnej transzy uzależniona jest od właściwego wykorzystania poprzedniej[3].

Często stosowana jest karencja, czyli odroczenie spłaty rat kapitałowych kredytu na pewien okres, np. niezbędny do osiągnięcia zdolności produkcyjnej. W okresie karencji kredytobiorca spłaca tylko raty odsetkowe.

Procedura uzyskania kredyty inwestycyjnego z reguły wydłużona jest w czasie oraz wymaga opracowania biznesplanu. Jednocześnie banki, rozpatrując wnioski kredytowe, z reguły opierają swoją decyzję na zwykłej sprawozdawczości finansowej danego przedsiębiorstwa[4].

Oznacza to, że analizując dokumenty finansowe firmy, badają one, czy firma będzie w stanie spłacić kredyt z bieżących wpływów – uwzględniając dodatkowe przychody z planowej inwestycji tylko do pewnego stopnia. Stanowi to wyraz ostrożności w ocenie przez banki przyszłych wpływów z realizowanej inwestycji, ale jednocześnie jest dużym utrudnieniem w pozyskiwaniu środków, niezbędnych do realizacji inwestycji.

Nie dotyczy to finansowania określanego mianem project finance (czyt.: prodżekt fajnens, dosł.: finansowanie projektów), w którym bada się możliwości spłaty kredytu przede wszystkim z nadwyżek, które zostaną wygenerowane w wyniku realizacji projektu inwestycyjnego. Badania takie przeprowadzane są jednak najczęściej w odniesieniu do dużych, wielomilionowych inwestycji, które wykraczają poza sferę inwestycji dokonywanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa.

Ponieważ sporządzenie profesjonalnego biznes planu wiąże się często z poniesieniem dużych kosztów, powstaje pytanie, na ile szczegółowy powinien być ten dokument. Rozmowa z pracownikiem działu kredytów może np. wykazać, że wymagany jest tylko szczegółowy kosztorys inwestycji, bez skomplikowanych prognoz przyszłych wpływów[5].

Niektóre pozycje biznesplanu, takie jak np. pozycja firmy na rynku, główni konkurenci, struktura dostawców i odbiorców itp., często mogą być także wyjaśnione w bezpośredniej rozmowie z pracownikiem kredytowym banku. W szczególności, jeżeli rozmowa dotyczy większych kredytów (np. powyżej 200 000 zł), a pracownik odpowiedzialny jest za sporządzenie wniosku przedstawianego tzw. komitetowi kredytowemu, czyli osobom podejmującym decyzję o ewentualnym przyznaniu finansowania. W takiej sytuacji to pracownik banku zobligowany jest uzyskania informacji niezbędnych dla jasnego i rzeczowego przedstawienia opisania firmy – a przedsiębiorca powinien mu ich po prostu udzielić. Oczywiście, na dodatkowe obciążanie pracą pracowników kredytowych pozwolić sobie mogą przede wszystkim firmy o dobrej kondycji finansowej i ustabilizowanej pozycji na rynku. Najczęściej jednak występuje sytuacja, w której kredyt niezbędny jest przedsiębiorstwu do dalszej działalności, a jej kondycja finansowa budzi pewne zastrzeżenia. W takim przypadku nie należy dawać bankowi dodatkowych powodów do odrzucenia wniosku.

Należy także pamiętać o jeszcze jednym aspekcie związanym z finansowaniem inwestycji. Niektórzy przedsiębiorcy finansują inwestycje w środki trwałe w oparciu o kredyty obrotowe (tzw. „wyciąganie pieniędzy z obrotu”), a także odroczenia terminów płatności kontrahentom (tzw. kredyty kupieckie). Pozwala to na uniknięcie kosztów związanych z udzieleniem przez bank kredytu. Jednocześnie jednak może prowadzić do utraty płynności finansowej i w rezultacie bankructwa firmy. Istnieje wprawdzie wiele firm, które finansują zakupy aktywów trwałych zobowiązaniami wobec dostawców[6], ale najczęściej są to firmy duże, o silnej pozycji rynkowej pozwalającej wymóc dłuższe terminy płatności na kontrahentach. O ile jednak hipermarket, a w szczególności należący do międzynarodowej sieci, posiadającej olbrzymie zaplecze finansowe, może postępować w ten sposób bez większych obaw o utratę płynności, o tyle w przypadku typowego przedsiębiorstwa z segmentu MŚP wiąże się to z reguły ze sporym ryzykiem. Kluczowe znaczenie ma w takiej sytuacji zarządzanie majątkiem obrotowym.

[1]  A. Skowronek – Mielczarek, Małe…, op. cit., s. 65.

[2] Informacje z serwisu internetowego „E-finanse dla rzemosła i małych przedsiębiorstw”, powstałego dzięki wsparciu Narodowego Banku Polskiego w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej

[3] M. Molo, M. Bielówka, Przegląd…, op. cit., s. 42.

[4] A. Skowronek – Mielczarek, Małe…, op. cit., s. 67.

[5] Informacje wewnętrzne Fortis Bank Polska S.A.

[6] A. Skowronek – Mielczarek, Małe…, op. cit., s. 65.

Kredyty bankowe

5/5 - (4 votes)

praca o finansowaniu przedsiębiorstw napisana w studium podyplomowym

Kredyty bankowe stanowią podstawowe źródło finansowania działalności przedsiębiorstw. Oferta banków jest w tym zakresie na tyle różnorodna, że może prowadzić do zagubienia się początkujących kredytobiorców w gąszczu nazw i specyficznych warunków, na jakich oferowane są kredyty. W praktyce, wyróżniane są następujące kryteria ich podziału[1]:

  1. Okres kredytowania
  2. Sposób udzielenia kredytu
  3. Przeznaczenie kredytu
  4. Waluta kredytu (złotowe lub walutowe)

Polskie banki rozróżniają w swych regulaminach:

  1. kredyty krótkoterminowe, udzielane na okres do 1 roku,
  2. kredyty średnioterminowe, z terminem spłaty od 1 roku do 3 lat,
  3. kredyty długoterminowe, z terminem spłaty powyżej 3 lat.

Jeżeli chodzi o sposób udzielenia kredytu pod względem operacyjnym, wyróżniamy:

  1. kredyt w rachunku bieżącym,
  2. kredyt w rachunku kredytowym.

W pierwszej metodzie zadłużenie występuje w postaci salda debetowego (ujemnego) na rachunku bieżącym kredytobiorcy. Powstaje ono w wyniku jego dyspozycji płatniczych, realizowanych w ciężar tego rachunku. Każdy wpływ na rachunek bieżący (np. z tytułu sprzedaży) powoduje spłatę kredytu, jednocześnie dając możliwość ponownego zadłużenia się o spłaconą kwotę – do wysokości przyznanego przez bank limitu.

Uruchomienie kredytu w rachunku kredytowym następuje z kolei poprzez otwarcie dla kredytobiorcy wydzielonego rachunku kredytowego, w celu ewidencjonowania stopnia wykorzystania kredytu oraz jego spłaty. Kolejne transze kredytu wypłacane są kredytobiorcy na podstawie jego dyspozycji uruchomienia kredytu i odbywają się w drodze[2]:

  • przeksięgowania określonej kwoty na rachunek bieżący,
  • bezpośredniej realizacji dyspozycji płatniczych kredytobiorcy – na rzecz jego kontrahentów.

Należy zaznaczyć, że w praktyce wyróżniany jest także podział kredytów na odnawialne i nieodnawialne. W przypadku kredytów odnawialnych, każda spłata kredytu pozwala na ponowne zadłużenie się, do wysokości przyznanego limitu. Stąd kredyt w rachunku bieżącym nazywany będzie dokładniej „kredytem odnawialnym w rachunku bieżącym”. Ponieważ jednak nie istnieje możliwość udzielenia kredytu nieodnawialnego w rachunku bieżącym, z reguły pomija się przymiotnik „odnawialny” i przyjmuje się to w sposób umowny. Kredyt nieodnawialny tym różni się od odnawialnego, że spłata jego całości lub części nie daje możliwości ponownego zadłużania się. Typowym kredytem nieodnawialnym jest np. kredyt inwestycyjny.

Biorąc pod uwagę powyższą klasyfikację kredytów, z perspektywy kredytobiorcy, najkorzystniejszym będzie kredyt odnawialny w rachunku bieżącym. Automatyczna spłata zadłużenia z bieżących wpływów, w praktyce oznacza dla firmy niższe odsetki, czyli mniejszy koszt kredytu. Z kolei kredyt obrotowy w rachunku kredytowym, wymagający odrębnej dyspozycji przelewu środków na spłatę zadłużenia, z reguły wiąże się z większymi kosztami. Przedsiębiorca nie zawsze dysponuje czasem, aby złożyć określoną dyspozycję, a środki wpływające na rachunek bieżący posiada on najczęściej przez krótki okres, np. do czasu realizacji zaplanowanej płatności. W rezultacie odsetki naliczane są od większego salda zadłużenia, co podraża koszty kredytu.

W zależności od przeznaczenia (celu) kredytu, można wyróżnić[3]:

  1. kredyty obrotowe, najczęściej krótkoterminowe,
  2. kredyty inwestycyjne, udzielane z reguły na dłuższy okres w związku z finansowaniem przedsięwzięć inwestycyjnych.

Kredyty inwestycyjne udzielane są rachunku kredytowym, natomiast kredyty obrotowe zarówno w rachunku kredytowym, jak i w rachunku bieżącym. Kredyty obrotowe przeznaczone są na potrzeby związane z bieżącą działalnością gospodarczą kredytobiorcy i mogą być udzielane na różne cele (na zakup towarów, finansowanie wymagalnych zobowiązań i inne), występują także pod wieloma nazwami (kredyty sezonowe, kredyty w postaci kart kredytowych itd.). Istnieje także grupa kredytów nazywanych mianem preferencyjnych. Mogą to być zarówno kredyty inwestycyjne, jak i obrotowe, przy czym ich spłata dofinansowywana jest przez określoną instytucję. Np. kredyt termomodernizacyjny, po spełnieniu przez kredytobiorcę określonych warunków, w części spłacany jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego.

Podział kredytów gospodarczych udzielanych przez banki przedsiębiorstwom, wraz z przykładowymi nazwami kredytów, można również przedstawić graficznie (rysunek 3).

Rysunek 3. Klasyfikacja kredytów gospodarczych

Źródło: Materiały z serwisu internetowego „E-finanse dla rzemiosła i małych przedsiębiorstw”, powstałego dzięki wsparciu Narodowego Banku Polskiego w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej

Należy przy tym pamiętać, że jest jeszcze jedno, podstawowe kryterium podziału kredytów: na kredyty gospodarcze oraz kredyty konsumpcyjne (nazywane również detalicznymi). Do kredytów konsumpcyjnych zaliczane są kredyty udzielane osobom fizycznym, na cel nie związany z prowadzeniem działalności gospodarczej. Kredyty gospodarcze klasyfikowane są przez polskie banki zgodnie z ww. kryteriami, kredyty udzielane osobom fizycznym dzielone są natomiast nieco inaczej. Z racji tego, że tematem tej pracy są sposoby finansowania przedsiębiorstw, kredyty dla klientów indywidualnych nie zostaną w niej szerzej omówione. Rozszerzona zostanie natomiast tematyka kredytów o szczególnym znaczeniu dla przedsiębiorstw.

[1] Bankowość…, op. cit., s. 275.

[2] Ibidem.

[3] Ibidem, s. 276.

Koszt kredytu bankowego

5/5 - (8 votes)

Wbrew obiegowej opinii, oprocentowanie kredytu stanowi tylko jeden z czynników wpływających na jego finalny koszt. Udzielając kredytu, banki pobierają cały szereg prowizji, które powodują, że rzeczywisty koszt kredytu jest o wiele wyższy, niż oszacowany tylko na podstawie wysokości oprocentowania. Do całkowitych kosztów związanych z zaciągnięciem i spłatą kredytu należy zaliczyć[1]:

  • Oprocentowanie, najczęściej zmienne, oparte o stopę WIBOR, LIBOR lub EURIBOR + marżę banku uzależnioną od bieżącej i prognozowanej kondycji finansowej kredytobiorcy,
  • Prowizje:
  1. przygotowawcza – prowizja za ocenę wniosku i przygotowanie umowy kredytu, pobierana jako procent od kwoty udzielonego kredytu; czasami dzielona jest na dwie prowizje:
  • za rozpatrzenie wniosku – pobranie z góry określonej kwoty, niezależnie od późniejszej decyzji odnośnie udzielenia kredytu (30 – 400 zł lub 0,5 – 2 % wartości kredytu[2]),
  • za udzielenie kredytu (150 – 400 zł lub 0,3 – 4 % wartości kredytu), zaliczana jest w jej poczet prowizja za rozpatrzenie wniosku,
  1. od zaangażowania – prowizja od udzielonego, a nie wykorzystywanego kredytu (0,2 – 2 % od niewykorzystywanego salda),
  2. administracyjna – prowizja za świadczenie specyficznych usług związanych z obsługą kredytu,
  3. za sporządzenie aneksu – prowizja za dokonanie zmian w umowie kredytu wprowadzonych w formie aneksu do umowy (50 – 2000 zł lub 0,1 – 4 % w zależności od dokonywanych zmian),
  4. od przedterminowej spłaty kredytu – prowizja za spłacenie kredytu w terminie wcześniejszym, niż ustalony w umowie (0,2 – 1 % od nadpłacanej kwoty; czasami występuje w różnych wysokościach, w zależności od tego, czy bank zostanie powiadomiony o tym z odpowiednim wyprzedzeniem),
  5. od przewalutowania – od zmiany waluty, w której spłacany jest kredyt (0,5 – 2 %, choć w niektórych bankach pierwsza taka operacja jest bezpłatna).

Zauważalną tendencją jest coraz mniej konkretne określanie przez banki kosztów kredytu – z reguły informują one o tym, że oprocentowanie stanowi np. stopa WIBOR 1-miesięczny powiększona o marżę banku oraz prowizje związane z udzieleniem kredytu. Na pytania o bardziej szczegółowe informacje często udzielana jest odpowiedź, że „zależy to od sytuacji ekonomiczno – finansowej kredytobiorcy”. I rzeczywiście, jest to prawda[3].

Banki ważą marżę, jaką ustalają dla kredytu dla danego przedsiębiorstwa ryzykiem, jakie związane jest z jego kredytowaniem. Jednocześnie jednak, o czym należy pamiętać, z reguły starają się one narzucić przedsiębiorstwu najwyższą marżę, jakie będzie ono w stanie zaakceptować. Celowe wydaje się zatem, aby podchodzić do pierwszej propozycji warunków cenowych, jakie określi bank, z należytym dystansem. Może się oczywiście okazać, że są to warunki ostateczne, przypadek, w którym bank zrezygnuje z kredytowania danej firmy z powodu problemów związanych z ciągłymi negocjacjami (absorbuje to czas pracowników banku) jest również prawdopodobny. Wiele zależy tu jednak od wyczucia i taktu kredytobiorcy.

Przedstawianie ofert w sposób mało konkretny pozwala bankom na zindywidualizowane, elastyczne podejście, ale jednocześnie uniemożliwia porównanie poszczególnych ofert na etapie wyboru banku, do którego składany jest wniosek kredytowy. Wyjściem z tej sytuacji wydaje się być złożenie wniosku w kilku różnych bankach, a następnie wybór oferty najlepszej – o ile oczywiście nie wiążą się z tym zbyt wysokie prowizje związane z przyjęciem wniosku do rozpatrzenia.

Istotnie wyróżnia się na tym tle oferta banków spółdzielczych, które z góry deklarują, jakie będą koszty kredytu. Z reguły powoduje to jednak, że kredyty udzielane przez te banki są stosunkowo drogie (dotyczy to w szczególności kredytów opiewających na większe kwoty – przy mniejszych kredytach różnica ta się zaciera, poza tym bank spółdzielczy jest często jedynym bankiem, jaki jest gotów kredytować dane przedsiębiorstwo – np. ze względu na to, że pozostałe niechętnie kredytują np. rolnictwo).

Przykładem może być koszt kredytu inwestycyjnego zaciągniętego w Banku Spółdzielczym w Sanoku, wynoszący – wg tabeli opłat i prowizji banku[4] – 16,2 % oraz koszt analogicznego kredytu zaciągniętego w Fortis Banku, w którym wyniósłby on WIBOR 1-miesięczny + maksymalnie 3,5 %[5] (czyli nie więcej niż 10,5 %), przy podobnym poziomie prowizji związanych z kredytem. Oczywiście należy zaznaczyć, że kredyt w Fortis Banku musiałby wynosić minimum 200 000 zł, a firma, będąca obiektem kredytowania, musiałaby posiadać odpowiednio wysoką zdolność kredytową oraz ustanowić odpowiednie zabezpieczenia spłaty kredytu[6].

W przypadku Banku Spółdzielczego w Sanoku posiadanie zdolności kredytowej oraz zabezpieczenie spłaty kredytu również byłoby niezbędne (obowiązek ten nakłada na banki ustawa Prawo bankowe), ale – ze względu na mniejszą kwotę minimalnego kredytu – wymagane byłyby słabsze zabezpieczenia. Z kolei posiadanie zdolności kredytowej, rozumianej jako zdolności do spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami i prowizjami w terminach ustalonych w umowie kredytowej, uzależnione jest od kwoty kredytu, o jaką wnioskuje potencjalny kredytobiorca. Posiadanie zdolności kredytowej wystarczającej do zaciągnięcia kredytu w wysokości 10 000 zł znacząco różni się od posiadania zdolności kredytowej do zaciągnięcia 200 000 zł kredytu – co w sposób naturalny, znacząco ogranicza krąg potencjalnych kredytobiorców. Ze względu na mniejszą kwotę kredytu, mniejsza jest również marża banku spółdzielczego mierzona w wartościach bezwzględnych. Ponieważ jednostkowy koszt obsługi kredytu ponoszony przez oba banki jest w tym wypadku podobny (pracownicy muszą wykonać podobne czynności), stąd wyższe oprocentowanie kredytu jest w pewien sposób uzasadnione (nawet nieduży procent od większej kwoty kredytu pozwala na uzyskanie satysfakcjonującej marży, co jest trudne w przypadku kredytu o niższej wysokości).

Szacunkowe koszty, jakie wiążą się z zaciągnięciem kredytu inwestycyjnego, były przedmiotem badania, przeprowadzonego przez autorów dziennika „Rzeczpospolita” w pierwszej połowie 2004 r. Jego wyniki zostały zamieszczone w tabeli 8.

Tabela 8. Oferta bankowa dla małych i średnich przedsiębiorstw

BANK NAZWA

RACHUNKU

 OPROCENTOWANIE
rachunku lokaty

7-

dniowej

 14-

dniowej

 lokaty

mieś.
Bank BPH Pakiet

Harmonium

 do 2 2,25 2,5 2,75
Bank

Pekao

 Business

Lider

 0,1 1 1,2 b.d.
Eurokonto

Business

 0,1 1 1,2 b.d.
Bank

Zachodni

WBK(1)

 rachunek

bieżący

 0 2,85-

3,05

 2,9-3,1 2,25
BGK rachunek

bieżący

 0,35 2,75-

2,95

 2,95-

3,15

 3,65-

3,85
BGŻ Integrum

Finna

 0 0,8 1,3 2,5
BISE rachunek

bieżący

 0,3 2,6 2,7 2,9-

3,3
BOŚ rachunek

bieżący

 0,1 umowa 2,9 3
BWE rachunek

bieżący

 0,2 od 3,3 od 3,35 3,45-

3,7
Deutsche

Bank

 Business 0,5-1 2,7-3 2,9-3,2 3,35-

3,5
Dominet

Bank

 rachunek

bieżący

 2 3,4-4,6 3,6-4,7 3,75-

4,95
Fortis

Bank

 rachunek

bieżący

 0-1 – 2,9-3,5 4,05
GBG Moja Firma 0,5 umowa 2,8-3 3,5-

3,7
GBW Konto

Firmowe

 2,25 3,15 – 3,6
Konto

Standardowe

 0,45 2,69 2,48 3,2
Kredyt

Bank

 ExtraBiznes 0,3 – – 3,1
ING Bank Śląski ProBiznes 0,05 2,6-3,2 2,7-3,3 2,8-

3,4
Konto Zysk 0,1 2,6-3,2 2,7-3,3 2,8-

3,4
Invest-

Bank

 Konto-Biznes 0,5-1,25 2,5-2,8 2,5-2,8 2,8-

3,1
INI u It i Bank Business

Class

 do 3,5 do 3,6 do 3,6 do 3,7
Business

Expert

 do 3,5 do 3,6 do 3,6 do 3,7
Nordea

Bank

 eFinna 0,8 2,5 2,55 3,5-

3,9
PKO BP Biznes Partner b.d. 1,1-2,1 1,3-2,3 1,5-

3,15
Raiffeisen

Bank

 R-Konto 0,1 4,1 4,1 4,1
BSR

Kraków

 rachunek

bieżący

 0 2 2,2 3,1
BS w

Piasecznie

 rachunek

bieżący

 0-1 1,9-2,4 2-2,5 2,7-

3,9
Inteligo Inteligo 1,3-2,35 – – 3,55
mBank mBIZNES

Konto

 3-3,39 – – –
BANK NAZWA

RACHUNKU

 OPROCENTOWANIE
zlotowego kredytu w rachunku zlotowego

kredytu

inwestycyjnego
Bank BPH Pakiet

Harmonium

 IM

WIBOR+od

4,8 pp

 1/3/6M WIBOR+ od

4,8 pp
Bank

Pekao

 Business

Lider

 IM WIBOR+ od 3 pp od

18,25 proc.

 1/3M

WIBOR+od 4

PP
Eurokonto

Business

 od 18,25 proc. 1/3M

WIBOR+od 4

PP
Bank

Zachodni

WBK(1)

 rachunek

bieżący

 1/3/6M

WIBOR+marża

 1/3/6M

WIBOR+marża
BGK rachunek

bieżący

 3M

WIBOR+3,4-4

PP

 3M

WIBOR+4-4,2

PP
BGŻ Integrum

Finna

 od 11 proc. od 11 proc.
BISE rachunek

bieżący

 od 10,45 proc. od 10,45 proc.
BOŚ rachunek

bieżący

 15,4 proc. 3M

WIBOR+3-4

PP
BWE rachunek

bieżący

 IM

WIBOR+marża

 1/3 M

WIBOR+marża
Deutsche

Bank

 Business IM

WIBOR+2-5

PP

 IM

WIBOR+2-5

PP
Dominet

Bank

 rachunek

bieżący

 15,95 proc. 3M

WIBOR+od 8

PP
Fortis

Bank

 rachunek

bieżący

 IM

WIBOR+od

0,5

 IM

WIBOR+od

0,5 pp
GBG Moja Firma 9,9 proc. 3M

WIBOR+od 1

PP
GBW Konto

Firmowe

 – od 10,5 proc.
Konto

Standardowe

 – od 10,5 proc.
Kredyt

Bank

 ExtraBiznes od 8,88 proc. od 7,38 proc.
ING Bank Śląski ProBiznes 1/3M

WIBOR+marża

 od 15 proc.
Konto Zysk IM

WIBOR+marża

 1/3M

WIBOR+marża
Invest-

Bank

 Konto-Biznes IM WIBOR+ od 1,5 pp 3/6M WIBOR+ od 1,5 pp
INI u It i Bank Business

Class

 od 5,35 proc. od 9 proc.
Business

Expert

 od 5,35 proc. od 9 proc.
Nordea

Bank

 eFinna 15 proc. 3/6M

WIBOR+marża
PKO BP Biznes Partner WIBOR+ 0,7-

6,3 pp

 WIBOR+1,3- 6,9 pp
Raiffeisen

Bank

 R-Konto IM

WIBOR+marża

 IM

WIBOR+marża
BSR

Kraków

 rachunek

bieżący

 12,5 proc. od 11,6
BS w

Piasecznie

 rachunek

bieżący

 13,5 proc. od 11,5 proc.
Inteligo Inteligo – –
mBank mBIZNES

Konto

 – –
BANK NAZWA

RACHUNKU

 OPŁATY ZA (W ZŁ)
prowadzenie

rachunku

(mieś.)

 przelew do ZUS

w

okienku

 przelew

do

innego

banku

w

okienku

 usług

na

telefon

(mieś.)
Bank BPH Pakiet

Harmonium

 od 20 4 4 0
Bank

Pekao

 Business

Lider

 55 1-5 5 0-35
Eurokonto

Business

 35 0-4 4 0-35
Bank

Zachodni

WBK(1)

 rachunek

bieżący

 21-30 5 4-5 0
BGK rachunek

bieżący

 30 2,5 4 20
BGŻ Integrum

Finna

 20 5 5 0
BISE rachunek

bieżący

 30 4,4 4,4 20
BOŚ rachunek

bieżący

 35 – 5 7-10
BWE rachunek

bieżący

 50 4,5 4,5 50
Deutsche

Bank

 Business 20 4 4 b.d.
Dominet

Bank

 rachunek

bieżący

 20 5 5 3
Fortis

Bank

 rachunek

bieżący

 50 3 4,5 0
GBG Moja Firma 25 3,3 3,3 0
GBW Konto

Firmowe

 5 1 1 0
Konto

Standardowe

 25 3,5 3,5 10
Kredyt

Bank

 ExtraBiznes 25 3 3 0
ING Bank Śląski ProBiznes 100 2,8-5,5 5,5 0
Konto Zysk 35 2,5-5 5 0
Invest-

Bank

 Konto-Biznes 15 3 2 3
INI u It i Bank Business

Class

 9 od 0 od 2 0
Business

Expert

 15 od 0 od 2 0
Nordea

Bank

 eFinna 9 4,5 4,5 0
PKO BP Biznes Partner 25 4,5 4,5 20
Raiffeisen

Bank

 R-Konto 0 5 5 0
BSR

Kraków

 rachunek

bieżący

 20 2 2 5
BS w

Piasecznie

 rachunek

bieżący

 od 15 3 3 3
Inteligo Inteligo 0 3,99 2,99 0
mBank mBIZNES

Konto

 0 0 1 0
BANK NAZWA

RACHUNKU

 OPŁATY ZA (W ZŁ) PROWIZJA za udzielenie kredytu inwestycyjnego w proc.
wypłat gotówki z konta

w

okienku

 wpłat gotówki na konto
Bank BPH Pakiet

Harmonium

 od 0,15 proc. min. 5,25 zl od 0,19 proc. min. 3,75 zl od 0,75 proc. min. 225 zl
Bank

Pekao

 Business

Lider

 0,5 proc. min. 10 zl 0,5 proc. min. 3 zl od 1,5
Eurokonto

Business

 0,5 proc. min. 10 zl 0,3 proc. min. 3 zl od 1,5
Bank

Zachodni

WBK(1)

 rachunek

bieżący

 0,2 proc. min. 4 zl 0,4 proc. min. 4 zl 0,5-3
BGK rachunek

bieżący

 0,5 proc. min. 3 zl 0,3 proc. min. 5 zl 0,8-1,2
BGŻ Integrum

Finna

 0,3 proc. min. 10 zł 0,4 proc. min. 8 zł od 1,5
BISE rachunek

bieżący

 0,5 proc. min. 5 zł 0,5 proc. min. 5 zł od 0,5
BOŚ rachunek

bieżący

 0-0,3

proc.

 0,2 proc. od 1
BWE rachunek

bieżący

 0-0,5

proc.

 0,5 proc. min. 5 zł 1-5
Deutsche

Bank

 Business 0,3 proc. min. 3 zł 0,2-1 proc. min. 50 zł 0,5-3
Dominet

Bank

 rachunek

bieżący

 0,2-2

proc.

 0,3 proc. min. 4 zł 2
Fortis

Bank

 rachunek

bieżący

 0 0,5 proc. min. 5 zl umowa
GBG Moja Firma 0-3 zl 0,2 proc. min 4 zl 0,5-4
GBW Konto

Firmowe

 0,1 proc. min. 4 zl 0,15 proc. min. 3 zl od 1,5
Konto

Standardowe

 0 0 od 1,5
Kredyt

Bank

 ExtraBiznes 0 0-0,1 proc. min. 3 zl 1
ING Bank Śląski ProBiznes 0-0,18

proc.+4,5

 0,4-0,75 proc.+4,5 zl lub 8 zl do 2
Konto Zysk 0-4 zl 7 zl 1
Invest-

Bank

 Konto-Biznes 0 0,4 proc. min. 2 zl 0,25-3
INI u It i Bank Business

Class

 od 0 proc. 0,1 proc. min. 3 zl 1
Business

Expert

 od 0 proc. 0,1 proc. min. 3 zl 1
Nordea

Bank

 eFinna 0 0,35 proc. min. 6 zl 0,3-2
PKO BP Biznes Partner 0,2 proc. 0,2 proc. min. 3 zl 0,8-3
Raiffeisen

Bank

 R-Konto 0 0,5 proc. do 3
BSR

Kraków

 rachunek

bieżący

 0 0 1
BS w

Piasecznie

 rachunek

bieżący

 – od 0,2 proc. 2
Inteligo Inteligo – – –
mBank mBIZNES

Konto

 – – 2
    BZ WBK – opłaty i prowizje dotyczą taryfy standardowej;

  • W bankach internetowych opłaty związane z przelewami dotyczą usługi realizowanej przez telefon lub Internet; WIBOR IM – 5,55, 3M – 5,95, 6M – 6,29, z 16 czerwca 2004 r.’

Źródło: A.O.R. Stali klienci…, op. cit.

Nie podważając przydatności prezentowanych wyników w ogólnej ocenie kosztów, związanych zaciągnięciem kredytu inwestycyjnego, należy zaznaczyć, że nie uwzględniają one bardzo istotnego parametru, jakim jest minimalna kwota kredytu możliwa do uzyskania w każdym z banków. Brakuje również informacji, jakie przedsiębiorstwa są grupą docelową określonych banków (np. jaki jest wymagany minimalny poziom obrotów, od którego możliwe jest uzyskanie finansowania dłużnego w danym banku). Pomimo tego, prezentowane informacje są jednak bardzo cenne, gdyż wskazują na szacunkowy poziom kosztów, jakie wiążą się z zaciągnięciem kredytu w działających w Polsce bankach.

Potencjalnym źródłem informacji o kosztach kredytów są także internetowe portale finansowe. Godnym zainteresowania, zawierającym na bieżąco aktualizowane porównania ofert banków, jest m.in. serwis internetowy bankier.pl. W szczególności użyteczne wydają się być prezentowane tam zestawienia kredytów[7], które dzielą się dodatkowo na kredyty gotówkowe, ratalne, mieszkaniowe, samochodowe, specjalne, obrotowe, inwestycyjne oraz na nabycie akcji. Porównania prezentowane są w formie tabel, zawierających oferty banków wraz z odsyłaczami do szczegółowych informacji dotyczących danego produktu. Pozwala to na zaoszczędzenie czasu, związanego z ewentualnym poszukiwaniem informacji na witrynach internetowych banków.

Należy zaznaczyć, że w sposób szczególny traktowani są przez banki przedsiębiorcy reprezentujący wolne zawody – lekarze, weterynarze, stomatolodzy, prawnicy, notariusze, księgowi itd. Kierowana jest do nich specjalna oferta w postaci tzw. pakietów branżowych, w ramach których mogą oni liczyć na niższe opłaty i różne przywileje[8].

„W większości banków pakiety branżowe to zmodyfikowana forma pakietów przeznaczonych dla małych i średnich firm. Do wersji podstawowej banki dodają bonusy: wyższy limit zadłużenia, krótszy okres oczekiwania na decyzję o przyznaniu kredytu, mniej uciążliwe formalności oraz oczywiście niższe opłaty i prowizje. Ponieważ klienci zakwalifikowani do grupy wolnych zawodów to na ogół osoby o stabilnej sytuacji finansowej, dużych dochodach, banki odważniej udzielają im kredytów.”[9]

[1] Informacje z serwisu internetowego „E-finanse…”, op. cit.

[2] A.O.R., Stali klienci płacą mniej, „Rzeczpospolita”, 18.06.2004 r.

[3] Materiały wewnętrzne Fortis Bank Polska S.A.

[4]  Informacje ze strony internetowej Banku Spółdzielczego w Sanoku

[5] Materiały wewnętrzne Fortis Bank Polska S.A.

[6] Ibidem.

[8] Morawiecka, Dobry klient, bo dużo zarabia, „Rzeczpospolita”, 04.06.2004 r.

[9] Ibidem.