ostatni podrozdział pracy dyplomowej
Przygotowanie decyzji kredytowej w PBK SA w Warszawie następuje na podstawie oceny formalnoprawnej i oceny merytorycznej.
Ocena formalnoprawna
Przedmiotem wstępnej oceny formalnoprawnej są dokumenty i informacje ekonomiczno-finansowe dostarczone przez wnioskodawcę. W celu tym bank gromadzi dokumenty uprawniające do prowadzenia działalności i ustalające status prawny firmy: akt założycielski, odpis z właściwego rejestru sądowego, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.
Kolejny etap tej oceny to zebranie, uporządkowanie i zweryfikowanie materiałów liczbowych i opisowych dostarczonych przez kredytobiorcę:
1) w odniesieniu do podmiotów prowadzących księgi handlowe – sprawozdań GUS: F-01, F-02 w ujęciu rocznym, półrocznym i miesięcznym;
2) elementów biznes planu kredytobiorcy: charakterystyka firmy, opis produktu, charakterystyka procesu produkcyjnego, zarządzanie i personel, analiza finansowa i założenia prognozy finansowej, czynniki ryzyka, harmonogram przedsięwzięcia, załączniki (tabele, zestawienia liczbowe).
Ocena merytoryczna
Ocena merytoryczna procedury przygotowania decyzji kredytowej wymaga dwóch podstawowych kryteriów:
1) ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy,
2) ocena stanu regulowania należności bankowych (terminowość spłaty kapitału i odsetek).
Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy, opiera się na siedmiu punktowo kwalifikowanych kryteriach i obejmuje wszystkich kredytobiorców banku prowadzących księgi handlowe. Pierwsze cztery kryteria maja charakter mierzalny i związane są z analizą wskaźnikową.
Tabela 3
Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA (część 1)
| Lp. | Kryterium oceny | Skala ocen | Ocena |
| I | Rentowność
• Rentowność aktywów i sprzedaży (ROA i ROS) – wysoka – dobra – średnia – niska z tendencja wzrostu – b. niska – zerowa bądź ujemna • Rentowność kapitału (ROE) – wysoka – dobra zapewniająca środki na rozwój – średnia zapewniająca pokrycie niezbędnych potrzeb rozwojowych – niska zapewniająca rozwój w wysokim zakresie – niska nie zapewniająca środków na rozwój – zerowa lub ujemna |
10
5 4 3 2 1 0
5 4 3 2 1 0 |
|
| II | Płynność finansowa
– bardzo dobra – dobra z tendencja wzrostu – dobra – zadowalająca – słaba (tendencje poprawy) – słaba (tendencje stagnacyjne) – słaba (tendencje regresowe) – brak płynności |
10 8 6 5 4 3 1 0 |
|
| III | Poziom zadłużenia
• wskaźnik pokrycia: WK, WP I0 i II0, WPMO – wysokie pokrycie majątku trwałego i obrotowego kapitałem własnym, niski poziom zadłużenia aktywów – dobre pokrycie z tendencją wzrostu; niski poziom zadłużenia – średnie pokrycie z tendencją do stabilizacji, średni poziom zadłużenia – niskie pokrycie z tendencją do wzrostu; znaczny poziom zadłużenia – niskie pokrycie z tendencją spadkową; znaczny poziom zadłużenia – bardzo niski poziom pokrycia; b. duże zadłużenie • wskaźnik wiarygodności kredytowej WPOD – wysoki – dobry – średni – zadowalający – minimalny – poniżej minimum |
10
5 4
3 2 1 0
5 4 3 2 1 0
|
Źródło: Praca zbiorowa pod redakcją Władysława L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2002 r., s. 388-389.
Do oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy wykorzystuje się następujące wskaźniki:
Wskaźniki rentowności
- Wskaźnik rentowności aktywów (Return on Assets – ROA)
- Wskaźnik rentowności sprzedaży (Return on Sales – ROS)
- Wskaźnik rentowności kapitału (Return on Eqiity – ROE)
Wskaźniki płynności
- Wskaźnik płynności bieżącej (Current ratio – CR)
- Wskaźnik płynności szybki (Quick ratio – QR)
Wskaźniki sprawności działania
- Wskaźnik rotacji należności w dniach (WRNd)
- Wskaźnik obrotu zapasami w dniach (WOZd)
- Wskaźnik okresu regulacji zobowiązań w dniach (WORZd)
Wskaźniki zadłużenia i stopnia pokrycia
- Wskaźnik kapitałowy (WK)
- Wskaźnik pokrycia obsługi długu wiarygodności kredytowej – (WPOD)
- Wskaźnik pokrycia I0 (WP I0)
- Wskaźnik pokrycia II0 (WP II0)
- Wskaźnik pokrycia majątku obrotowego (WPMO)
Do przeprowadzenia praktycznej analizy wskaźnikowej wykorzystuje się bazę informatyczną banku. Stanowi ona warunek optymalnej alokacji środków kredytowych. Bank dysponuje aktualnymi danymi empirycznymi GUS, pozwalającymi na bieżące porównanie sytuacji ekonomiczno-finansowej w różnych przekrojach.
Druga część oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy dotyczy wykorzystywania trzech kryteriów opisowych (niemierzalnych): firmy, zarządzania firmą i zabezpieczenia kredytu.
W zakresie kryterium oceny firmy uwzględnia się:
– ocenę właścicieli firmy;
– ogólny poziom techniczny firmy;
– perspektywy rozwojowe realność biznes planu, zamierzenia inwestycyjne;
– stopień uzależnienia rynkowego;
– udział w rynku;
– zapewnienie zbytu;
– kanał dystrybucji, sieć handlowa;
– uzależnienie od dostawców;
– stopień zależności od dotacji rządowych, względnie zamówień publicznych;
– jakość produktu/usługi;
– ryzyko specyficzne firmy (np. ekologiczne, techniczne);
Przy ocenie zarządzania firmą analizuje się:
– sprawności funkcjonalne i organizacyjne firmy,
– kwalifikacje zawodowe kadry kierowniczej,
– kwalifikacje menedżerskie kadry kierowniczej,
– doświadczenia kadry kierowniczej,
– fluktuacje w kierownictwie,
– politykę kredytową,
– jakości systemu planistyczno-księgowego oraz kontroli,
– stosunki z bankiem, otwartość, skrytość, wiarygodność i terminowość dostarczanych informacji
Na podstawie trzeciego niemierzalnego kryterium – zabezpieczenia kredytu analizuje i różnicuje się ocenę w zależności od typu kredytobiorcy oraz ryzyka związanego z odzyskiwaniem należności w wyniku egzekucji konkretnego rodzaju zabezpieczenia. Im bardziej płynne i egzekwowane zabezpieczenie, tym wyższa ocenę zabezpieczeń.
Tabela 4
Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA (część 2)
| Lp. | Kryterium oceny | Skala oceny | Ocena |
| V | Firma
– bardzo dobra – dobra – przeciętna – zła |
6 4 2 0 |
|
| VI | Zarządzanie firmą
– wysoka sprawność zarządzania, kadra wysoko kwalifikowana, profesjonalizm i wiarygodność udzielanych informacji – ponadprzeciętna sprawność zarządzania, doświadczona kadra o sprawdzonych umiejętnościach menedżerskich – przeciętne – słabe, pasywne
|
6
4
2 0 |
|
| VII | Zabezpieczenia kredytu
– pełnowartościowe, zróżnicowane i bardzo płynne – pełnowartościowe, zróżnicowane, ale płynne – pełnowartościowe, mało płynne – niepełnowartościowe, trudne do wyegzekwowania – słabe; nierealne odzyskanie należności |
8 5 4 2 0 |
Źródło: Praca zbiorowa pod redakcją Władysława L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2002 r., s. 391.
Analizując metodykę oceny zdolności kredytowej PBK SA dominujące znaczenie maja kryteria mierzalne, obejmują łącznie 2/3 możliwych do uzyskania punktów.
Po zastosowaniu kryteriów oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej następuje zaklasyfikowanie kredytobiorcy do odpowiedniej kategorii zdolności kredytowej, obrazuje to poniższa tabela.
Tabela 5
System oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorców stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA
| Opis sytuacji | Kategoria zdolności kredytowej | Oznaczenie cyfrowe | Ocena jednostkowa |
|
Normalna |
bardzo dobra (ryzyko niskie)
dobra (ryzyko małe) średnia/standardowa (ryzyko średnie) |
I
II III |
58-51
50-41 40-31 |
| Może stanowić zagrożenie terminowej spłaty należności |
poniżej standardu (ryzyko podwyższone)
|
IV |
30-21 |
| Ulega znacznemu pogorszeniu, zwłaszcza gdy pogorszone straty naruszają fundusz statutowy, kapitał akcyjny lub zakładowy, fundusz udziałowy |
słaba (ryzyko wysokie) |
V |
20-11 |
| Pogorszyła się w sposób nieodwracalny uniemożliwiający spłacenie długu |
zła (strata nieunikniona) |
VI |
10-0 |
Źródło: Praca zbiorowa pod redakcja Władysława L. Jaworskiego, „Banki polskie u progu XXI wieku”, Poltext, Warszawa 1999 r.,s. 253.
W kolejnym etapie przygotowania decyzji kredytowej ma miejsce drugie kryterium oceny – stan regulowania należności bankowych. Jest on rozszerzeniem zakresu przeprowadzonej wcześniej analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy, w odniesieniu do kryteriów płynności i zadłużenia. W odniesieniu do nowych klientów bez zadłużenia podstawa oceny jest tylko pierwsze kryterium punktowej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej. Pozostali kredytobiorcy: (nowi z zadłużeniem w innych bankach, dotychczasowi z zadłużeniem w PBK SA oraz dotychczasowi z zadłużeniem w PBK SA i zaciągający kredyt w innym banku, są dodatkowo oceniani z punktu widzenia terminowości regulowania należności bankowych. Klasyfikacja należności bankowych według tego kryterium jest następująca:
Należności normalne:
– należności, w przypadku których nie pojawiły się żadne poważniejsze nieprawidłowości w spłatach kapitału i odsetek,
– należności posiadające gwarancje bądź poręczenia skarbu państwa lub Narodowego Banku Polskiego do wysokości tych gwarancji bądź poręczeń, bez względu na faktyczną sytuację ekonomiczno-finansową dłużnika.
Należności poniżej standardu:
– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej miesiąca i nie dłużej niż 3 miesiące.
Należności wątpliwe:
– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej 3 miesięcy i nie dłużej niż 6 miesięcy.
Należności stracone:
– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej 6 miesięcy,
– należności od dłużników postawionych w stan likwidacji, z wyjątkiem, gdy następuje ona na podstawie przepisów o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych lub w stan upadłości,
– należności od dłużników, przeciwko którym bank złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub rozpoczął zaspokajania się przedmiotów zabezpieczeń w innym trybie,
– należności kwestionowane przez dłużników na drodze postępowania sądowego,
– należności od dłużników, których miejsce pobytu nie jest znane i których majątek nie został ujawniony.
Końcowy etap przygotowania decyzji polega na zestawieniu wcześniejszych jednostkowych ocen:
– sytuacji ekonomiczno-finansowej, według oznaczeń cyfrowych od I do VI (tabela 4),
– regulowania należności bankowych, według oznaczeń literowych od A do D.
Niezakwalifikowanie kredytobiorców do powyższych grup, w zasadzie przesądza o nieprzyznaniu kredytu. Przepisy Prawa bankowego określają sytuację wyjątkowa, w której bank może udzielić kredytu osobom nie mającym zdolności kredytowej pod warunkiem[1]:
– ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu,
– przedstawienia niezależnie od zabezpieczeń spłaty kredytu, programu naprawczego gospodarki podmiotu, którego realizacja zapewni – według oceny banku – uzyskanie zdolności kredytowej w określonym czasie.
[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Rozdz. 1, art. 70 ust. 3.