Prace magisterskie

Prezentujemy prace magisterskie z bankowości

Problemy banków spółdzielczych

5/5 - (7 votes)

Większość decyzji walnych zgromadzeń udziałowców miała charakter ostateczny, ze wskazaniem daty połączenia, część jednak była tylko wyrażeniem intencji. Przyczyną tych szybkich połączeń była konieczność realizacji uchwały Komisji Nadzoru Bankowego w sprawie osiągania minimalnego poziomu funduszy własnych. Zgodnie z nowym prawem bankowym banki spółdzielcze muszą od początku 1999 roku posiadać kapitał założycielski nie niższy od równowartości 300 tys. ecu (1.165,8 tys. zł). Dla wielu banków jedyną szansą wywiązania się z tego obowiązku stało się połączenie z innymi bankami spółdzielczymi. Według danych NBP tylko 19,5% istniejących banków spółdzielczych spełniało ten warunek. W wyniku połączeń uchwalonych pod koniec 1998 roku w miejsce 873 banków spółdzielczych, miały powstać 274 banki spółdzielcze.

W wielu fuzjach wzięły udział tylko dwa banki, ale są i takie w których połączyło się ich kilka, a nawet kilkanaście. Największą fuzją było połączenie się 18 banków spółdzielczych z Bankiem Spółdzielczym Rzemiosła w Krakowie. Po połączeniu fundusze własne nowego banku wzrosły do 21,5 mln zł (ponad 5 mln ecu), a powstała instytucja finansowa dysponuje siecią 28 placówek.

Pod koniec 1998 roku rozgorzała również dyskusja nad nowym projektem ustawy o bankach spółdzielczych i zrzeszających, mającej zastąpić powszechnie krytykowaną ustawę z 24 czerwca 1994 roku. Własne projekty przygotowały zarówno BGŻ, jak i Krajowy Związek Banków Spółdzielczych.[1]

Najważniejsze różnice pomiędzy założeniami obu projektów dotyczą kilku punktów: projekt spółdzielczy w żaden sposób nie ogranicza działalności banków spółdzielczych do określonego terytorium, nie ma w nim również wymienionego katalogu czynności bankowych, które mogą wykonywać banki spółdzielcze. Prawo do określania tych czynności będzie miała Komisja Nadzoru Bankowego. Jedna z ważniejszych różnic w stosunku do projektu BGŻ, to sprawa głosowania na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy banków zrzeszających: projekt spółdzielczy również przewiduje odejście od zasady jeden głosujący – jeden głos, nie wprowadza jednak pełnego głosowania kapitałem, a pośrednie tzn. ustalone zostaną przedziały zaangażowania kapitałowego, w których akcjonariuszom będzie przysługiwała określona liczba głosów. Projekt spółdzielczy podnosi też rangę Krajowego Związku Banków Spółdzielczych określając, że uzyska on możliwość reprezentowania zrzeszonych w nim banków spółdzielczych wobec instytucji i urzędów.

Wiek XXI przyniósł nowe wyzwania – o których będzie mowa na dalszych stronach niniejszej pracy magisterskiej.

Działalność banków spółdzielczych stanowi istotny obszar analizy w ramach współczesnej bankowości, zwłaszcza w kontekście zmian strukturalnych zachodzących w sektorze finansowym oraz rosnącej presji konkurencyjnej. Banki spółdzielcze, mimo swojej długiej tradycji i silnego zakorzenienia w lokalnych społecznościach, funkcjonują obecnie w warunkach znacznie odbiegających od tych, w których kształtował się ich model działania. Transformacja gospodarcza, postęp technologiczny oraz zmiany regulacyjne sprawiają, że instytucje te muszą mierzyć się z szeregiem wyzwań, które wpływają na ich stabilność, rentowność oraz zdolność do dalszego rozwoju.

Specyfika banków spółdzielczych polega na połączeniu działalności bankowej z realizacją celów o charakterze społecznym i lokalnym. Model ten, oparty na zasadach spółdzielczości, zakłada bliską relację z klientami oraz koncentrację na obsłudze określonego obszaru geograficznego. W praktyce jednak ograniczony zasięg działania oraz stosunkowo niewielka skala operacji mogą utrudniać konkurowanie z dużymi bankami komercyjnymi, które dysponują znacznie większym kapitałem, zapleczem technologicznym oraz możliwościami marketingowymi.

Współczesne problemy banków spółdzielczych mają charakter zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny. Z jednej strony wynikają one z uwarunkowań strukturalnych, takich jak rozdrobnienie sektora czy ograniczone zasoby kadrowe, z drugiej natomiast są konsekwencją dynamicznych zmian w otoczeniu regulacyjnym i rynkowym. Szczególne znaczenie mają tu rosnące wymagania nadzorcze, które, choć służą zwiększeniu bezpieczeństwa systemu finansowego, generują dodatkowe koszty i obciążenia organizacyjne.

Analiza problemów banków spółdzielczych wymaga zatem uwzględnienia ich specyficznej roli w systemie finansowym oraz warunków, w jakich prowadzą działalność. Instytucje te pełnią ważną funkcję w finansowaniu lokalnej przedsiębiorczości, rolnictwa oraz gospodarstw domowych, zwłaszcza na obszarach o ograniczonym dostępie do usług bankowych. Ich stabilność i zdolność do adaptacji mają więc istotne znaczenie nie tylko dla sektora bankowego, lecz także dla rozwoju lokalnych gospodarek.

W niniejszym artykule podjęto próbę kompleksowego omówienia najważniejszych problemów banków spółdzielczych, ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań konkurencyjnych, regulacyjnych oraz organizacyjnych. Celem analizy jest ukazanie przyczyn tych problemów oraz ich potencjalnych konsekwencji dla funkcjonowania banków spółdzielczych w długim okresie.

Uwarunkowania konkurencyjne i rynkowe działalności banków spółdzielczych

Jednym z kluczowych problemów banków spółdzielczych jest nasilająca się konkurencja ze strony banków komercyjnych oraz innych instytucji finansowych. Duże banki, działające na skalę ogólnokrajową lub międzynarodową, oferują szeroki wachlarz produktów finansowych, często po atrakcyjnych cenach, co utrudnia bankom spółdzielczym utrzymanie dotychczasowej bazy klientów. Przewaga konkurencyjna banków komercyjnych opiera się w dużej mierze na efektach skali, które pozwalają im na obniżanie kosztów jednostkowych oraz intensywne inwestycje w nowe technologie.

Banki spółdzielcze, ze względu na ograniczony zasięg działania, mają mniejsze możliwości dywersyfikacji działalności oraz pozyskiwania nowych klientów. Ich oferta produktowa bywa mniej rozbudowana, co może ograniczać atrakcyjność dla klientów poszukujących kompleksowej obsługi finansowej. W rezultacie banki te narażone są na stopniową utratę udziału w rynku, zwłaszcza w segmencie klientów młodszych i bardziej mobilnych, którzy chętnie korzystają z nowoczesnych kanałów bankowości elektronicznej.

Istotnym problemem jest również presja cenowa, która wynika z konkurencji o depozyty i kredyty. Banki spółdzielcze, aby utrzymać klientów, często zmuszone są do oferowania korzystnych warunków finansowych, co negatywnie wpływa na ich marżę odsetkową. W warunkach niskich stóp procentowych ogranicza to możliwości generowania zysków i utrudnia budowanie stabilnej bazy kapitałowej.

Konkurencja rynkowa dotyczy także jakości obsługi i dostępności usług. Klienci coraz częściej oczekują szybkiego dostępu do rachunków, kredytów i płatności za pośrednictwem kanałów cyfrowych. Banki spółdzielcze, które nie są w stanie zapewnić porównywalnego poziomu funkcjonalności, ryzykują marginalizację na rynku. Dostosowanie się do tych oczekiwań wymaga jednak znacznych nakładów inwestycyjnych, które dla wielu małych instytucji stanowią poważne obciążenie finansowe.

W efekcie rosnącej konkurencji banki spółdzielcze stoją przed dylematem strategicznym, polegającym na konieczności wyboru pomiędzy zachowaniem tradycyjnego, lokalnego charakteru działalności a intensyfikacją procesów modernizacyjnych. Brak jednoznacznej strategii w tym zakresie może prowadzić do utraty tożsamości oraz osłabienia pozycji rynkowej, co w dłuższej perspektywie zagraża stabilności tych instytucji.

Problemy regulacyjne, kapitałowe i organizacyjne

Kolejną istotną grupą problemów banków spółdzielczych są wyzwania związane z otoczeniem regulacyjnym oraz wymogami nadzorczymi. Współczesne regulacje bankowe, projektowane głównie z myślą o dużych instytucjach finansowych, często nie uwzględniają specyfiki banków spółdzielczych. W rezultacie obowiązki sprawozdawcze, kapitałowe i organizacyjne nakładane na te banki bywają nieproporcjonalnie obciążające w stosunku do skali prowadzonej działalności.

Wymogi kapitałowe stanowią szczególne wyzwanie dla banków spółdzielczych, które mają ograniczone możliwości pozyskiwania kapitału zewnętrznego. Specyfika formy prawnej sprawia, że emisja akcji lub udziałów na rynku kapitałowym jest utrudniona, a głównym źródłem wzmacniania kapitałów własnych pozostają wypracowane zyski. W warunkach niskiej rentowności proces ten przebiega wolno, co może ograniczać zdolność banków do rozwoju oraz absorpcji strat.

Problemy organizacyjne banków spółdzielczych często wynikają z niewielkiej skali działania oraz ograniczonych zasobów kadrowych. Brak wyspecjalizowanych zespołów zajmujących się zarządzaniem ryzykiem, compliance czy nowymi technologiami może utrudniać spełnianie wymogów regulacyjnych oraz wdrażanie nowoczesnych rozwiązań. W konsekwencji wzrasta ryzyko operacyjne, a banki stają się bardziej podatne na błędy organizacyjne i proceduralne.

Istotnym wyzwaniem jest również starzenie się kadr zarządzających oraz trudności w pozyskiwaniu wykwalifikowanych pracowników. Banki spółdzielcze, działające często w mniejszych miejscowościach, mają ograniczoną atrakcyjność dla specjalistów z zakresu finansów i technologii informacyjnych. Brak odpowiednich kompetencji może hamować procesy innowacyjne oraz utrudniać dostosowanie się do zmieniających się warunków rynkowych.

Wszystkie te czynniki sprawiają, że banki spółdzielcze funkcjonują w środowisku rosnącej presji regulacyjnej i organizacyjnej, która wymaga od nich znacznych nakładów pracy i środków finansowych. Bez odpowiednich mechanizmów wsparcia oraz współpracy sektorowej problemy te mogą prowadzić do dalszej konsolidacji sektora lub stopniowego zanikania najmniejszych instytucji spółdzielczych.

Problemy banków spółdzielczych mają charakter złożony i wielowymiarowy, a ich źródła tkwią zarówno w specyfice modelu spółdzielczego, jak i w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu rynkowym i regulacyjnym. Skuteczne radzenie sobie z tymi wyzwaniami wymaga przemyślanych strategii rozwoju, inwestycji w kapitał ludzki i technologiczny oraz odpowiedniego dostosowania regulacji do skali i charakteru działalności banków spółdzielczych.

[1] Por. Banki spółdzielcze. Projekt nowej ustawy, „Rzeczpospolita” 22 grudnia 1998 r.; Banki spółdzielcze. Drugi projekt ustawy, „Rzeczpospolita” 2 lutego 1999 r.

Zasady ustalania i naliczania odsetek od środków pieniężnych i kredytów

5/5 - (8 votes)

W gospodarce rynkowej każde działanie wymaga umiejętności obliczenia jego opłacalności. Umiejętności te są szczególnie przydatne podczas negocjacji z instytucjami finansowymi lub zawierania odroczonych transakcji. Z tego typu działalnością wiąże się swego rodzaju cena, jaką wierzycielowi płaci dłużnik za korzystanie z jego majątku w uzgodnionym przedziale czasu. Ta cena jest nazywana odsetkami. Ich dłużnikami są osoby prawne i fizyczne korzystające ze środków bankowych, a wierzycielami banki. Osoby te są zatem zobowiązane do płacenia bankom odsetek. Odsetki od pożyczek i kredytów to bodziec ekonomiczny, który skłania dłużnika do właściwego zarządzania swoimi finansami, a tym samym do niewykorzystywania nadmiernych lub wręcz niepotrzebnych środków. Klienci lokujący swoje oszczędności w bankach są ich wierzycielami i otrzymują z tego tytułu odsetki. W kontaktach biznesowych często zdarza się, że jedna strona staje się dłużnikiem drugiej i jest zobowiązana do płacenia im odsetek. Odsetki za zwłokę stanowią zachętę do terminowej spłaty długów.W rachunku odsetkowym biorą udział cztery czynniki:

  • kwota oprocentowana (kapitał – K),
  • stopa procentowa (r),
  • kwota odsetek (O),
  • czas oprocentowania (t).

Wysokość odsetek zależy od trzech pozostałych czynników i jest do nich wprost proporcjonalna, co oznacza, że odsetki stanowią tym większą kwotę, im większe są te czynniki i odwrotnie – tym mniejszą, im te czynniki są mniejsze.

Stopa procentowa, podobnie jak ceny towarów i usług, zmienia się w czasie. Skala tych zmian zależy m.in. od podaży i popytu na kapitał, poziomu inflacji, efektywności wykorzystania kapitału w gospodarce, wielkości popytu konsumpcyjnego itp. Poziom zwrotu z kapitału był ustalane przez bank centralny (NBP). Ustalane i publikowane przez NBP stopy redyskontowe i kredyty finansowe stanowiły podstawę do ustalania przez banki komercyjne własnych stóp procentowych. Obecnie banki mają swoje własne cele w ustalaniu stóp procentowych – pozyskiwać depozyty od osób fizycznych i prawnych, maksymalizować własne dochody, czy tworzyć podstawy do przyszłej ekspansji. Decydując o poziomie stóp procentowych, banki muszą również brać pod uwagę działania konkurencji. Ustalanie przez banki własnych stóp procentowych jest więc zadaniem o wielu nieznanych i licznych warunkach.

W większości ofert bankowych kierowanych do klientów operuje się wielkością stopy procentowej. Wyznaczenie poziomu stopy procentowej ma bezpośredni wpływ na wielkość podstawowych rodzajów przychodów i kosztów banku, co z kolei wpływa na jego rentowność.

Procent to cena płacona za czasowe użytkowanie wypożyczonego kapitału pieniężnego. Procent liczony za 100 jednostek kapitału na jednostkę czasu określamy mianem stopy procentowej. Z reguły stopa procentowa wyrażana jest w procentach od użyczonej sumy w skali roku[1].

W gospodarce istnieje wiele stóp procentowych, ich wysokość zależy między innymi od terminów, na które użyczone zostały środki pieniężne, od ryzyka przedmiotowego i podmiotowego zainwestowania środków pieniężnych, od wiarygodności partnera gospodarczego. Wzajemne proporcje różnych stóp procentowych w określonym momencie nazywamy strukturą oprocentowania. Wraz ze zmieniającymi się warunkami na rynku pieniężnym i kapitałowym, stopniem ryzyka zmienia się też ta struktura. Wśród opracowań teoretycznych koncentrujących się na relacjach stóp procentowych należy wymienić teorię oczekiwania, teorię premii płynności, teorię segmentacji rynku[2].

W teorii oczekiwania zakłada się, że oprocentowanie lokat długoterminowych musi odpowiadać przeciętnej stopie procentowej oczekiwanej w krótkim okresie. Jeżeli np. można pozyskać środki na rynku pieniężnym na okres jednego miesiąca za 12%, a w ciągu trzech miesięcy oczekiwana jest obniżka do 10%, to stopa oprocentowania lokat trzymiesięcznych ustali się na poziomie 11%. Teoria ta zakłada w związku z tym, że oczekiwania deponentów są jednakowe i nie zmieniają się w czasie. W przyjętych w tej teorii założeniach tkwi jednak wiele słabości. Po pierwsze, trudno przewidzieć poziom krótkoterminowych stóp procentowych w dłuższym horyzoncie czasowym, np. w okresie kilku lat, które stanowią podstawę ustalenia poziomu stóp długoterminowych. Po drugie, ryzyko związane z długoterminowymi lokatami jest większe niż ryzyko lokat krótkoterminowych na rynku pieniężnym. W związku z tym podmioty gospodarcze są w stanie zaakceptować niższe oprocentowanie lokat krótkoterminowych niż wyższe lokat długoterminowych[3]. Założenie to stało się podstawowym założeniem teorii premii płynności.

W teorii premii płynności kredytodawca – zamrażając swój kapitał na dłuższy okres – pragnie otrzymać w postaci oprocentowania premię za rezygnację ze swobody dysponowania kapitałem, tym bardziej, że bierze na siebie ryzyko niższego kursu spłaty przy przedwczesnym wycofaniu środków lub ryzyko wzrostu rentowności innych lokat w danym okresie. Kredytobiorca skłonny jest zaakceptować wyższe oprocentowanie udzielanego kredytu, ponieważ w terminie jego zwrotu ma stałą kwotę finansowania ze stałym oprocentowaniem, co pozwala mu na lepsze kalkulowanie opłacalności swoich inwestycji. W związku z tym stopa procentowa kredytu lub lokaty musi być tym wyższa, im dłuższego okresu dotyczy. Jeżeli wzrasta stopa oprocentowania kredytów długoterminowych, to premia płynności za płynne lub krótkoterminowe lokaty pieniężne, nieoprocentowane lub oprocentowane bardzo nisko, staje się zbyt wysoka, powodując wzrost zainteresowania lokatami długoterminowymi o wyższym oprocentowaniu. Teoria premii płynności stosowana jest do wyjaśnienia struktury stóp procentowych jako uzupełnienie do teorii oczekiwania. W wersji teorii preferencji płynności i oczekiwania określa się długoterminową stopę procentową jako średnią z oczekiwanych krótkoterminowych stóp procentowych z obserwowanego okresu plus dodatnią (w wyjątkowych przypadkach ujemną) marżę z tytułu długoterminowej lokaty środków[4].

Z kolei teoria segmentacji rynku zakłada, że ​​różne segmenty rynku pieniężnego i kapitałowego, w zależności od rodzaju i czasu trwania, generują różne stopy procentowe, które determinują strukturę oprocentowania. Zwolennicy tej teorii argumentują, że czynniki instytucjonalne, niewystarczająca substytucyjność, transakcje zabezpieczające, a przede wszystkim preferencje zapadalności uczestników rynku pieniężnego i kapitałowego prowadzą do zróżnicowania i postępującej izolacji poszczególnych rynków finansowych. W ten sposób kursy na poszczególnych podrynkach są projektowane niezależnie od siebie. Zgodnie z założeniami tej teorii kredytobiorcy dążą do jak najniższego oprocentowania i porównują efektywną stopę procentową we wszystkich segmentach rynku, które mogą stanowić źródło kredytu na pożądany moment.

W praktyce ci, którzy ustalają poziom stóp procentowych na rynku, wykorzystują elementy wszystkich trzech teorii. Doświadczenie pokazuje, że preferencja płynności ma dominujący wpływ na strukturę stóp procentowych. Wzrost stopy procentowej na podrynkach charakteryzujących się dłuższymi terminami kredytowania prowadzi do zmian w proporcjach udziałów pomiędzy różnymi rodzajami lokat gotówkowych. Pokazuje również, że zgodnie z teorią oczekiwań im dłużej stopy procentowe są wyższe, tym dalej oddalają się terminy zaciągania pożyczek. Z drugiej strony, zgodnie z teorią segmentacji rynku, można ustalić, że stopy procentowe na niektórych podrynkach są skonstruowane niezależnie od stóp procentowych w innych segmentach rynku finansowego. W pewnym momencie oprocentowanie krótkoterminowych lokat gotówkowych może być wyższe niż oprocentowanie na rynku kapitałowym.

Podsumowując, z obserwacji rynku finansowego wynika, że[5]:

  • długoterminowa stopa procentowa jest w normalnych warunkach wyższa od krótkoterminowej,
  • stopy krótko- i długoterminowe zmieniają się zwykle w tym samym kierunku, tzn. razem rosną lub maleją,
  • krótkoterminowa stopa procentowa podlega silniejszym wahaniom niż stopa długoterminowa.

Stopy procentowe są więc nie tylko zmienne w czasie, ale również zróżnicowane w zależności od rodzajów transakcji i warunków ich realizacji. Zróżnicowane stopy procentowane stosowane są zarówno w przypadku udzielanych kredytów, jak też wkładów oszczędnościowych. W przypadku wkładów, najniższa stopa procentowa ustalana jest dla wkładów a’vista, które mogą być podejmowane na każde żądanie. Wyższe stopy procentowe oferowane są właścicielom lokat długoterminowych, które banki mogą wykorzystać w transakcjach zarobkowych (np. udzielanie kredytów).

Oprocentowanie depozytów i kredytów bankowych zależy nie tylko od wysokości stóp procentowych, ale również od sposobu naliczania odsetek. Wysokość i sposób obliczania odsetek wywiera istotny wpływ na decyzję o wyborze banku przez klienta. Zasady naliczania odsetek nie są uregulowane ogólnie obowiązującym aktem prawnym, ale wynikają z wieloletniej praktyki. Banki wydają regulaminy stanowiące między innymi, że odsetki od wkładów i lokat oblicza się według stóp procentowych obowiązujących w okresach umownych według stopy stałej lub zmiennej. Regulaminy te wydawane są na podstawie Prawa bankowego[6] i Kodeksu cywilnego regulującego umowę rachunku bankowego. Wysokość odsetek aktualnie płaconych i pobieranych przez banki podawana jest klientom do wiadomości przez wywieszenie w lokalach ich oddziałów operacyjnych, a także w publikacjach prasowych.

Jak już wcześniej wspomniano, procent to cena płacona za czasowe użytkowanie wypożyczonego kapitału pieniężnego. Naliczanie odsetek może odbywać się w drodze zastosowania rachunku odsetek prostych bądź składanych.

W rachunku odsetek prostych podstawą ich naliczenia jest – w ustalonym przedziale czasowym – wartość początkowa kapitału (Ko). Formuła obliczania odsetek prostych ma postać: O = Ko/100 * r * t, gdzie:

O – kwota odsetek

Ko – kapitał początkowy

r – stopa odsetek

t – czas wykorzystania kapitału.

Czas wykorzystania kapitału może być mierzony w różnych jednostkach: kwartałach, miesiącach, dniach itp. W obliczeniach odsetkowych czas oprocentowania najczęściej określany jest w dniach. Dla uproszczenia obliczeń odsetek często przyjmuje się rok równy 360 dniom (rok bankowy). W takim przypadku każdy miesiąc – niezależnie od kalendarza – liczy 30 dni. Zasady tej nie można uważać za bezwzględnie obowiązującą. W zależności od przyjętych zwyczajów i wewnętrznych uregulowań, do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku, ilość dni w roku i w miesiącach mogła być w bankach ustalana następująco:

  • 360 dni w roku, a ilość dni w miesiącu według kalendarza,
  • 365 dni w roku (366 w roku przestępnym), a ilość dni w miesiącu według kalendarza.

Od dnia 1 stycznia 1998 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Oznacza to, że przy rocznej stopie oprocentowania odsetki za jeden dzień oblicza się dzieląc stopę procentową przez 365 dni. Dla obliczania odsetek za okres określony w umowie mnoży się dzienną stopę procentową przez liczbę rzeczywistych dni wynikających z okresu umownego. Wynika z tego, że odsetki należy obliczać za rzeczywistą liczbę dni pozostawania środków na rachunku bankowym.

Procent składany natomiast to sposób oprocentowania kapitału, polegający na naliczaniu odsetek w kolejnych okresach umownych (najczęściej stosowane to: miesiąc, kwartał, pół roku i rok) od wartości kapitału początkowego powiększonego o kwotę odsetek należnych za okres poprzedni, czyli przy uwzględnieniu kapitalizacji odsetek. Matematyczna formuła procentu składanego dla rocznego okresu kapitalizacji ma postać: Kn = Ko (1 + r)ⁿ, gdzie:

Kn – wartość kapitału po n latach

Ko – początkowa wartość kapitału

r – roczna stopa oprocentowania

n – okres, dla którego oblicza się procent składany.

Formuła ta pozwala obliczyć wartość kapitału, którym będziemy dysponować po n latach lokując dziś kwotę Ko, przy rocznej stopie oprocentowania r.

W polskiej praktyce bankowej do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku stosowano najczęściej metodę obliczania odsetek przyjmującą rok za 360 dni, a każdy miesiąc za 30 dni. Zgodnie z art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Okres oprocentowania wkładu na rachunku bankowym rozpoczyna się od dnia wpływu (wpłaty), a kończy się w dniu poprzedzającym dokonanie wypłaty. Za dzień dokonania operacji wypłaty przyjmuje się dzień wykonania dyspozycji zleceniodawcy. Oprocentowanie kredytu rozpoczyna się od dnia powstania zadłużenia, a kończy w dniu poprzedzającym jego spłatę.

W praktyce bankowej stosuje się także kapitalizację odsetek. Istota tej kapitalizacji polega na tym, że odsetki od wkładu nalicza się i dopisuje do zdeponowanego wkładu na przykład co miesiąc, a w następnym miesiącu są one oprocentowane łącznie z wkładem. W przypadku środków na rachunkach bieżących podmiotów gospodarczych i rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych najczęściej banki stosują kapitalizację kwartalną.

Jak już wcześniej wspomniano banki wydają regulaminy regulujące zasady naliczania odsetek od środków i kredytów. W okresie objętym tą pracą w BGŻ S.A. obowiązywała uchwała nr 13/B/95 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 28.03.1995 roku w sprawie wprowadzenia regulaminu naliczania odsetek od kredytów i depozytów, zmieniona uchwałą nr 48/B/95 z dnia 14.12.1995 roku oraz zarządzenie nr 41/B/RA/99 Prezesa Zarządu BGŻ S.A. z dnia 16.12.1999 roku w sprawie naliczania odsetek od środków pieniężnych i kredytów z mocą obowiązującą od dnia 1.01.2000 roku.

Uchwałę nr 13/B/95 podjęto na podstawie art. 12 ustawy Prawo bankowe z dnia 31 stycznia 1989 roku[7] oraz §26 ust. 2 statutu BGŻ S.A.[8]. Zapisy regulaminu wprowadzonego uchwałą przedstawiały się następująco:

  1. Odsetki od kredytów i depozytów nalicza się w okresach miesięcznych zwanych okresami obrachunkowymi przyjmując faktyczną liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a w roku 365(366) w liczniku i mianowniku.
  2. Przy obliczaniu odsetek od dyskonta i redyskonta weksli przyjmuje się każdy miesiąc po 30 dni, tj. 360 dni w roku w liczniku i mianowniku.
  3. Odsetki od kredytów i depozytów nalicza się od dnia powstania salda rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z wyjątkami:
    • odsetki od wkładów oszczędnościowych i środków na rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych nalicza się od dnia powstania salda na rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z uwzględnieniem daty waluty,
    • odsetki od kredytów nalicza się od dnia powstania salda na rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z uwzględnieniem daty waluty w przypadku wpłaty należności przez komornika na rachunek dłużnika Banku,
    • za datę waluty przyjmuje się dzień, w którym następuje faktyczna realizacja wpłaty lub wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej dokonana przez klienta lub na jego rzecz.
  4. Odsetki od środków na rachunkach: bieżących, wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz innych rachunków (np. pomocniczych, środków funduszy socjalnych, itp.), które zgodnie z zawartymi umowami podlegają oprocentowaniu a’vista dopisuje się:
  • na koniec kwartału kalendarzowego[9],
  • na dzień likwidacji rachunku.

Odsetki od środków na rachunkach depozytowych terminowych, tj. wkładów oszczędnościowych terminowych i lokat terminowych dopisuje się:

  • po upływie okresy zadeklarowania,
  • na dzień likwidacji rachunku,
  • w innych terminach wynikających z odrębnych przepisów, bądź zawartych umów.
  1. Odsetki od kredytów podlegają spłacie w terminach płatności wynikających z umowy kredytowej.

Nie nalicza się odsetek od odsetek nie spłaconych w terminie, z wyjątkiem następujących przypadków:

  • jeżeli strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do sumy dłużnej,
  • jeżeli zostało wytoczone powództwo o zaległe odsetki na mocy art. 481 par. 2 k.c., można żądać zapłaty odsetek ustawowych od zaległych odsetek.

Decyzję o żądaniu zapłaty odsetek ustawowych lub o odstąpieniu od naliczania odsetek podejmuje dyrektor jednostki organizacyjnej BGŻ S.A.

  1. Nie nalicza się odsetek przypadających od upadłego od daty ogłoszenia upadłości.
  2. Nie nalicza się odsetek w przypadku otwarcia postępowania układowego od dnia postanowienia sądu o otwarciu tego postępowania.

Oprócz wprowadzenia regulaminu naliczania odsetek uchwała 13/B/95 zawiera także obowiązek podania do wiadomości klientów zasad naliczania odsetek w komunikatach wywieszanych w lokalach BGŻ S.A.

W związku z wejściem w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku Departament Rachunkowości Centrali BGŻ S.A., powołując się na opinię prawną wydaną przez Departament Prawny Centrali, poinformował, że w przypadku naliczania odsetek w skali rocznej do obliczania odsetek przyjmuje się, że rok liczy zawsze 365 dni (rok przestępny uznaje się za liczący 365 dni), wobec czego postanowienia uchwały nr 13/B/95 są w dalszym ciągu obowiązujące[10].

Zarządzenie nr 41/B/RA/99 wydano na podstawie §29 ust. 1 pkt. 3 statutu BGŻ S.A.[11]. Wprowadzona tym zarządzeniem Instrukcja naliczania odsetek od środków pieniężnych i kredytów w BGŻ S.A. określa techniczne zasady obliczania tych odsetek. W związku z tym, że jej zapisy różnią się od obowiązujących wcześniej, poniżej przytoczone zostaną wybrane fragmenty:

  1. Rodzaje środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych w BGŻ S.A. oraz kredytów udzielonych przez BGŻ S.A. podlegających oprocentowaniu, a także zasady kapitalizacji określone są w umowach.
  2. Zasady i terminy rozliczania z klientem odsetek od środków pieniężnych i kredytów określone są w umowach.
  3. Data waluty:
    • potwierdzony stemplem datownikowym dzień dokonania wpłaty, wypłaty lub wykonania zlecenia płatniczego w oddziałach BGŻ S.A. oraz urzędach pocztowych,
    • dzień uznania lub obciążenia rachunku BGŻ S.A. w Narodowym Banku Polskim lub w innych bankach – w przypadku dokonania wpłaty, wypłaty lub złożenia zlecenia płatniczego w innych podmiotach,

o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.

  1. Odsetki od środków pieniężnych w walucie polskiej i od kredytów udzielonych w walucie polskiej oblicza się w złotych i groszach.
  2. Odsetki od środków pieniężnych w walutach obcych i od kredytów udzielonych w walutach obcych oraz od kredytów udzielonych w walucie polskiej indeksowanych do walut obcych oblicza się w walucie rachunku z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.
  3. Odsetki od środków pieniężnych oblicza się przyjmując, że rok obrachunkowy liczy 365 dni, jeden dzień – 1/365 roku, a każdy miesiąc – faktyczną liczbę dni kalendarzowych występujących w danym miesiącu.
  4. Odsetki od udzielonych kredytów oblicza się z zachowaniem zasad określonych w pkt. 6, o ile odrębne przepisy nie przewidują inaczej.
  5. Kwota obliczonych odsetek powinna być zgodna z wynikiem uzyskanym z zastosowania następującego wzoru:

O = K * t * p / n * 100

gdzie:

O – odsetki

K – saldo rachunku (w tym stan zadłużenia z tytułu kredytu) – w okresie jego

pozostawania w niezmienionej wysokości przy tej samej stopie procentowej

t  –  liczba dni utrzymywania się salda w tej samej wysokości i przy tej samej

stopie procentowej, określana zgodnie z zasadą określoną w pkt. 3

p  – stopa procentowa (w %), określona w stosunku rocznym,

n – wielkość  stała;  dla stopy  procentowej określonej  w  stosunku  rocznym

n=365, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.

  1. Rozliczenia zapadłych odsetek[12] od środków pieniężnych i kredytów dokonuje się w następujących okresach:
  • dla wkładów a’vista – na koniec kwartału kalendarzowego lub innego okresu obrachunkowego wynikającego z odrębnych przepisów,
  • dla wkładów terminowych – po okresie zadeklarowania, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej,
  • dla kredytów – w terminie wynikającym z umowy kredytu lub umowy restrukturyzacyjnej.
  1. Obliczenie i rozliczenie odsetek przed upływem okresu obrachunkowego może nastąpić również w przypadku:
  • zamknięcia rachunku bankowego, likwidacji wkładu oszczędnościowego,
  • naruszenia warunków umowy o wkład terminowy,
  • naruszenia warunków lub wypowiedzenia umowy kredytu,
  • spłaty kredytu przed terminem, z wyjątkiem tych umów, zgodnie z którymi odsetki pobierane są z góry lub nie podlegają korekcie,
  • w innych przypadkach wynikających z zawartych umów.
  1. Naliczanie odsetek od kredytu udzielonego w rachunku depozytowo – kredytowym (rachunku bieżącym) następuje po uwzględnieniu wszystkich operacji na tym rachunku oraz obliczeniu i dopisaniu odsetek od zgromadzonych na nim środków pieniężnych.

Postanowienia zawarte w zarządzeniu nr 41/B/RA/99 weszły w życie z dniem 1 stycznia 2000 roku i obowiązują nadal.

W BGŻ S.A. decyzje o wysokości oprocentowania środków pieniężnych i kredytów podejmowane są przez Zarząd Banku w drodze uchwały. Uchwała określa:

  • podstawę podjęcia uchwały,
  • uprawnienia dyrektorów oddziałów do obniżania lub podwyższania oprocentowania,
  • warunki negocjowania oprocentowania,
  • stopy bazowe oprocentowania dla poszczególnych rodzajów wkładów oraz kredytów.

W oparciu o uchwałę dyrektorzy poszczególnych oddziałów wydają zarządzenia wewnętrzne regulujące w sposób szczegółowy wysokość oprocentowania środków i kredytów.

W dniu 1 stycznia 1997 roku w BGŻ S.A. obowiązywała uchwała nr 4/B/96 z dnia 16.01.1996 roku, zmieniona uchwałą nr 57/B/96 z dnia 30.07.1996 roku. Na jej podstawie Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 2.08.1996 roku Zarządzenie nr 17/96 w sprawie oprocentowania środków pieniężnych złotowych.

W dniu 28.05.1998 roku Zarząd Banku podjął uchwałę nr 37/B/98 w sprawie oprocentowania środków pieniężnych złotowych i kredytów złotowych. Uchwałę podjęto na podstawie §26 ust. 2 statutu BGŻ S.A.[13] oraz w związku z uchwałą nr 9/98 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 20.05.1998 r. w sprawie stopy redyskontowej weksli i oprocentowania kredytów refinansowych i zmianą ceny środków na rynku międzybankowym. Stawki bazowe oprocentowania zamieszczono w załącznikach do uchwały:

  1. oprocentowanie środków pieniężnych gromadzonych w BGŻ S.A.,
  2. oprocentowanie terminowego złotowego wkładu oszczędnościowego KAPITAŁ,
  3. progresywne oprocentowanie wkładu terminowego na ror, pod blokadę którego udzielany jest kredyt w ror,
  4. oprocentowanie kredytów udzielanych przez BGŻ S.A.,
  5. stopa dyskonta i oprocentowanie wierzytelności wykupionych przez BGŻ S.A.

Upoważniono dyrektorów oddziałów do:

  1. obniżania:
  • maksymalnie o 2 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz na rachunkach bieżących i pomocniczych,
  • maksymalnie o 3 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych terminowych, wkładów terminowych na ror, certyfikatów oraz lokat terminowych, z wyjątkiem lokat krótkoterminowych, 1-miesięcznych wkładów oszczędnościowych, 1-miesięcznych wkładów terminowych na ror i 1-miesięcznych lokat terminowych oraz terminowego złotowego wkładu oszczędnościowego KAPITAŁ,
  1. podwyższania maksymalnie o 2 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz na rachunkach bieżących i pomocniczych,

w zależności od wyników rachunku ekonomicznego i konkurencyjności na rynku lokalnym.

Zamieszczono także zapis o warunkach negocjowania oprocentowania środków pieniężnych przez dyrektorów oddziałów:

  • oprocentowanie wkładów oszczędnościowych terminowych, wkładów terminowych na ror, certyfikatów, certyfikatów EXTRA oraz lokat terminowych lokowanych jednorazowo na jednym rachunku na okresy od w miesięcy, w kwotach od 50.000,00 zł, może być negocjowane przez dyrektorów oddziałów maksymalnie o 1 pp. powyżej oprocentowania stosowanego w Oddziale i Centrali BGŻ S.A.,
  • negocjowanie oprocentowania lokat krótkoterminowych ponad górną granicę ustaloną w załączniku nr 1 do uchwały wymaga uzgodnienia z Departamentem Skarbu.

Odnośnie oprocentowania kredytów – stosowanie oprocentowania na poziomie dolnej granicy, w przypadku kredytów udzielanych na działalność gospodarczą, zastrzeżono wyłącznie dla kredytobiorców o dobrej sytuacji finansowej, którzy gromadzą środki na rachunkach w BGŻ S.A. i przeprowadzają rozliczenia za pośrednictwem tych rachunków, a także terminowo regulują zobowiązania w stosunku do BGŻ S.A. Upoważniono dyrektorów oddziałów do:

  • obniżania, w uzasadnionych przypadkach, maksymalnie o 2 pp., oprocentowania kredytów poniżej dolnych granic, określonych w załączniku nr 4 do uchwały,
  • obniżania, w uzasadnionych przypadkach, maksymalnie o 2 pp., marży Banku poniżej dolnych granic,
  • ustalania oprocentowania kredytów w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym o 1,5 pp. poniżej granicy określonej w załączniku nr 4 do uchwały, w przypadku, gdy oddział nie podwyższa oprocentowania środków na ror.

Z kolei uchwała nr 37/B/99 z dnia 17.05.1999 roku zawiera upoważnienie dla dyrektorów oddziałów do ustalania oprocentowania kredytów na działalność gospodarczą i na zakup papierów wartościowych w oparciu o stawkę WIBOR. Marżę Banku w tym wypadku stanowi różnica pomiędzy oprocentowaniem określonym dla tych kredytów a stawką WIBOR. W indywidualnych przypadkach dyrektor może obniżyć marżę maksymalnie o 1,5 pp. Dla kredytów udzielanych na okres do 1 roku stosuje się stawkę WIBOR 1 M plus marża, powyżej 1 roku WIBOR 3 M plus marża.

Następna uchwała 65/B/EK/99 z dnia 25.11.1999 roku tak jak i wcześniejsze zawiera zapisy o uprawnieniach dyrektorów oddziałów do obniżania lub podwyższania oprocentowania środków pieniężnych i kredytów. W związku z wprowadzeniem do oferty Banku debetu dopuszczalnego na koncie osobistym INTEGRUM określa oprocentowanie tego debetu w wysokości 1,03 stopy procentowej kredytu odnawialnego.

Uchwała nr 16/B/EK/2000 wprowadziła oprocentowanie kredytu okazjonalnego udzielanego posiadaczom kont osobistych INTEGRUM (17,5%).

Na podstawie uchwały nr 67/B/AP/2000 z dnia 14 grudnia 2000 roku zaprzestano z dniem 1.01.2001 roku przyjmowania od osób fizycznych wkładów terminowych złotowych i walutowych na okresy 2-miesięczne, 4-miesięczne i 5-miesięczne.

Uchwała nr 5/B/AP/2001 z dnia 26.01.2001 roku po raz pierwszy wprowadza możliwość ustalania oprocentowania środków w oparciu o stawkę WIBOR, WIBID lub stopę redyskontową weksli. W związku z wprowadzeniem do oferty Banku debetu dopuszczalnego w rachunku bieżącym dla klientów instytucjonalnych, ustalono oprocentowanie tego debetu wg zmiennej stopy procentowej określonej dla kredytu płatniczego.

Uchwała nr 57/B/BD/2001 z dnia 16.07.2001 roku wprowadziła oprocentowanie wkładów terminowych sezonowych 5 na 4 BIS[14], które są nowością w ofercie Banku – środki lokowane są na okres 4 miesięcy w kwocie minimum 5.000,00 zł, deponenci biorą udział w losowaniu atrakcyjnych nagród.

[1] Zob. D. Duwendag, K-H. Ketterer, W. Kosters, R. Pohl, D. B. Simmert, Teoria pieniądza i polityka pieniężna, Poltext, Warszawa 1995, s. 32

[2] Szerzej na ten temat zob. P. Schaal, Pieniądz i polityka pieniężna, PWE, Warszawa 1996, s. 236 i następne, a także D. Duwendag, Teoria …, op. cit., s. 127 i następne

[3] R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 110

[4] Ibidem, s. 111

[5] Ibidem, s. 112

[6] Zob. art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r.

[7] Banki w zakresie swojej działalności mogą wydawać regulaminy określające m. in.:

  • warunki otwierania i prowadzenia rachunków bankowych,
  • rodzaje wkładów oszczędnościowych i warunki prowadzenia rachunków tych wkładów,
  • rodzaje udzielanych kredytów oraz warunki umów kredytowych i umowy pożyczki.

Dz. U. z 1992 r. nr 72, poz. 359, z 1993 r. nr 6, poz. 29, nr 28, poz. 127, nr 134, poz. 646, z 1994 r. nr 80, poz. 369, nr 121, poz. 591 oraz z 1995 r. nr 4, poz.18

[8] Zarząd Banku uchwala regulaminy bankowe. Statut BGŻ S.A. z dnia 4.09.1994 r. z późniejszymi zmianami

[9] Zapis wprowadzony uchwałą 48/B/95 z dnia 14.12.1995 r., poprzedni – na koniec roku kalendarzowego.

[10] Zob. art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r., Dz. U. nr 140, poz. 939

[11] Prezes Zarządu Banku wydaje zarządzenia wewnętrzne, instrukcje służbowe, regulaminy oraz inne przepisy regulujące działalność Banku w zakresie nie zastrzeżonym postanowieniami niniejszego Statutu do kompetencji Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, Rady Nadzorczej lub Zarządu Banku. Statut BGŻ S.A. z dnia 28.08.1997 r., tekst ujednolicony

[12] Rozliczenie odsetek z klientem – postawienie do dyspozycji/wypłacenie kwoty odsetek za określony okres z tytułu zgromadzonych środków pieniężnych bądź przyjęcie wpłaty/obciążenie rachunku odsetkami od udzielonych kredytów – obliczonymi według obowiązujących w danym okresie stóp procentowych. Odsetki zapadłe (wymagalne) – odsetki należne klientowi lub BGŻ S.A. za okres obrachunkowy, których termin płatności upłynął.

[13] Zarząd Banku uchwala regulaminy bankowe.

[14] Warunki funkcjonowania tych wkładów ustalono następująco:

  • okres przyjmowania: od dnia 2 sierpnia do 31 października 2001roku,
  • minimalna kwota wkładu: 5.000 zł,
  • okres zadeklarowania: 4 miesiące,
  • oprocentowanie: według stałej stopy procentowej,
  • wysokość oprocentowania: 11,60% w skali rocznej,
  • oprocentowanie wkładu nie podlega indywidualnemu kształtowaniu,
  • po upływie zadeklarowania wkład stawiany jest do dyspozycji posiadacza wraz z odsetkami na koncie osobistym lub rachunku płatnym na każde żądanie.

System oceny zdolności kredytowej w PBK SA w Warszawie

5/5 - (7 votes)

ostatni podrozdział pracy dyplomowej

Przygotowanie decyzji kredytowej w PBK SA w Warszawie następuje na podstawie oceny formalnoprawnej i oceny merytorycznej.

Ocena formalnoprawna

Przedmiotem wstępnej oceny formalnoprawnej są dokumenty i informacje ekonomiczno-finansowe dostarczone przez wnioskodawcę. W celu tym bank gromadzi dokumenty uprawniające do prowadzenia działalności i ustalające status prawny firmy: akt założycielski, odpis z właściwego rejestru sądowego, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

Kolejny etap tej oceny to zebranie, uporządkowanie i zweryfikowanie materiałów liczbowych i opisowych dostarczonych przez kredytobiorcę:

1) w odniesieniu do podmiotów prowadzących księgi handlowe – sprawozdań GUS: F-01, F-02 w ujęciu rocznym, półrocznym i miesięcznym;

2) elementów biznes planu kredytobiorcy: charakterystyka firmy, opis produktu, charakterystyka procesu produkcyjnego, zarządzanie i personel, analiza finansowa i założenia prognozy finansowej, czynniki ryzyka, harmonogram przedsięwzięcia, załączniki (tabele, zestawienia liczbowe).

Ocena merytoryczna

Ocena merytoryczna procedury przygotowania decyzji kredytowej wymaga dwóch podstawowych kryteriów:

1) ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy,

2) ocena stanu regulowania należności bankowych (terminowość spłaty kapitału i odsetek).

Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy, opiera się na siedmiu punktowo kwalifikowanych kryteriach i obejmuje wszystkich kredytobiorców banku prowadzących księgi handlowe. Pierwsze cztery kryteria maja charakter mierzalny i związane są z analizą wskaźnikową.

Tabela 3

Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA (część 1)

Lp. Kryterium oceny Skala ocen Ocena
I Rentowność

• Rentowność aktywów i sprzedaży (ROA i ROS)

– wysoka

– dobra

– średnia

– niska z tendencja wzrostu

– b. niska

– zerowa bądź ujemna

• Rentowność kapitału (ROE)

– wysoka

– dobra zapewniająca środki na rozwój

– średnia zapewniająca pokrycie niezbędnych potrzeb rozwojowych

– niska zapewniająca rozwój w wysokim zakresie

– niska nie zapewniająca środków na rozwój

– zerowa lub ujemna

 10

 

5

4

3

2

1

0

 

5

4

3

2

1

0

  
II Płynność finansowa

– bardzo dobra

– dobra z tendencja wzrostu

– dobra

– zadowalająca

– słaba (tendencje poprawy)

– słaba (tendencje stagnacyjne)

– słaba (tendencje regresowe)

– brak płynności

  

10

8

6

5

4

3

1

0

  
III Poziom zadłużenia

• wskaźnik pokrycia: WK, WP I0 i II0, WPMO

– wysokie pokrycie majątku trwałego i obrotowego kapitałem własnym, niski poziom zadłużenia aktywów

– dobre pokrycie z tendencją wzrostu; niski poziom zadłużenia

– średnie pokrycie z tendencją do stabilizacji, średni poziom zadłużenia

– niskie pokrycie z tendencją do wzrostu; znaczny poziom zadłużenia

– niskie pokrycie z tendencją spadkową; znaczny poziom zadłużenia

– bardzo niski poziom pokrycia; b. duże zadłużenie

• wskaźnik wiarygodności kredytowej WPOD

– wysoki

– dobry

– średni

– zadowalający

– minimalny

– poniżej minimum

 10

5

4

 

3

2

1

0

 

5

4

3

2

1

0

 

  

Źródło: Praca zbiorowa pod redakcją Władysława L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2002 r., s. 388-389.

Do oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy wykorzystuje się następujące wskaźniki:

Wskaźniki rentowności

  1. Wskaźnik rentowności aktywów (Return on Assets – ROA)
  2. Wskaźnik rentowności sprzedaży (Return on Sales – ROS)
  3. Wskaźnik rentowności kapitału (Return on Eqiity – ROE)

Wskaźniki płynności

  1. Wskaźnik płynności bieżącej (Current ratio – CR)
  2. Wskaźnik płynności szybki (Quick ratio – QR)

Wskaźniki sprawności działania

  1. Wskaźnik rotacji należności w dniach (WRNd)
  2. Wskaźnik obrotu zapasami w dniach (WOZd)
  3. Wskaźnik okresu regulacji zobowiązań w dniach (WORZd)

Wskaźniki zadłużenia i stopnia pokrycia

  1. Wskaźnik kapitałowy (WK)
  2. Wskaźnik pokrycia obsługi długu wiarygodności kredytowej – (WPOD)
  3. Wskaźnik pokrycia I0 (WP I0)
  4. Wskaźnik pokrycia II0 (WP II0)
  5. Wskaźnik pokrycia majątku obrotowego (WPMO)

Do przeprowadzenia praktycznej analizy wskaźnikowej wykorzystuje się bazę informatyczną banku. Stanowi ona warunek optymalnej alokacji środków kredytowych. Bank dysponuje aktualnymi danymi empirycznymi GUS, pozwalającymi na bieżące porównanie sytuacji ekonomiczno-finansowej w różnych przekrojach.

Druga część oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy dotyczy wykorzystywania trzech kryteriów opisowych (niemierzalnych): firmy, zarządzania firmą i zabezpieczenia kredytu.

W zakresie kryterium oceny firmy uwzględnia się:

– ocenę właścicieli firmy;

– ogólny poziom techniczny firmy;

– perspektywy rozwojowe realność biznes planu, zamierzenia inwestycyjne;

– stopień uzależnienia rynkowego;

– udział w rynku;

– zapewnienie zbytu;

– kanał dystrybucji, sieć handlowa;

– uzależnienie od dostawców;

– stopień zależności od dotacji rządowych, względnie zamówień publicznych;

– jakość produktu/usługi;

– ryzyko specyficzne firmy (np. ekologiczne, techniczne);

Przy ocenie zarządzania firmą analizuje się:

– sprawności funkcjonalne i organizacyjne firmy,

– kwalifikacje zawodowe kadry kierowniczej,

– kwalifikacje menedżerskie kadry kierowniczej,

– doświadczenia kadry kierowniczej,

– fluktuacje w kierownictwie,

– politykę kredytową,

– jakości systemu planistyczno-księgowego oraz kontroli,

– stosunki z bankiem, otwartość, skrytość, wiarygodność i terminowość dostarczanych informacji

Na podstawie trzeciego niemierzalnego kryterium – zabezpieczenia kredytu analizuje i różnicuje się ocenę w zależności od typu kredytobiorcy oraz ryzyka związanego z odzyskiwaniem należności w wyniku egzekucji konkretnego rodzaju zabezpieczenia. Im bardziej płynne i egzekwowane zabezpieczenie, tym wyższa ocenę zabezpieczeń.

Tabela 4

Ocena sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA (część 2)

Lp. Kryterium oceny Skala oceny Ocena
V Firma

– bardzo dobra

– dobra

– przeciętna

– zła

  

6

4

2

0

  
VI Zarządzanie firmą

– wysoka sprawność zarządzania, kadra wysoko kwalifikowana, profesjonalizm i wiarygodność udzielanych informacji

– ponadprzeciętna sprawność zarządzania, doświadczona kadra o sprawdzonych umiejętnościach menedżerskich

– przeciętne

– słabe, pasywne

 

  

6

 

4

 

2

0

  
VII Zabezpieczenia kredytu

– pełnowartościowe, zróżnicowane i bardzo płynne

– pełnowartościowe, zróżnicowane, ale płynne

– pełnowartościowe, mało płynne

– niepełnowartościowe, trudne do wyegzekwowania

– słabe; nierealne odzyskanie należności

  

8

5

4

2

0

  

Źródło: Praca zbiorowa pod redakcją Władysława L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2002 r., s. 391.

Analizując metodykę oceny zdolności kredytowej PBK SA dominujące znaczenie maja kryteria mierzalne, obejmują łącznie 2/3 możliwych do uzyskania punktów.

Po zastosowaniu kryteriów oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej następuje zaklasyfikowanie kredytobiorcy do odpowiedniej kategorii zdolności kredytowej, obrazuje to poniższa tabela.

Tabela 5

System oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorców stosowana przez Powszechny Bank Kredytowy SA

Opis sytuacji Kategoria zdolności kredytowej Oznaczenie cyfrowe Ocena jednostkowa
 

Normalna

 bardzo dobra (ryzyko niskie)

dobra (ryzyko małe)

średnia/standardowa (ryzyko średnie)

 I

II

III

 58-51

50-41

40-31
Może stanowić zagrożenie terminowej spłaty należności  

poniżej standardu (ryzyko podwyższone)

 

  

IV

  

30-21
Ulega znacznemu pogorszeniu, zwłaszcza gdy pogorszone straty naruszają fundusz statutowy, kapitał akcyjny lub zakładowy, fundusz udziałowy  

 

słaba (ryzyko wysokie)

  

 

V

  

 

20-11
Pogorszyła się w sposób nieodwracalny uniemożliwiający spłacenie długu  

zła (strata nieunikniona)

  

VI

  

10-0

Źródło: Praca zbiorowa pod redakcja Władysława L. Jaworskiego, „Banki polskie u progu XXI wieku”, Poltext, Warszawa 1999 r.,s. 253.

W kolejnym etapie przygotowania decyzji kredytowej ma miejsce drugie kryterium oceny – stan regulowania należności bankowych. Jest on rozszerzeniem zakresu przeprowadzonej wcześniej analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy, w odniesieniu do kryteriów płynności i zadłużenia. W odniesieniu do nowych klientów bez zadłużenia podstawa oceny jest tylko pierwsze kryterium punktowej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej. Pozostali kredytobiorcy: (nowi z zadłużeniem w innych bankach, dotychczasowi z zadłużeniem w PBK SA oraz dotychczasowi z zadłużeniem w PBK SA i zaciągający kredyt w innym banku, są dodatkowo oceniani z punktu widzenia terminowości regulowania należności bankowych. Klasyfikacja należności bankowych według tego kryterium jest następująca:

Należności normalne:

– należności, w przypadku których nie pojawiły się żadne poważniejsze nieprawidłowości w spłatach kapitału i odsetek,

– należności posiadające gwarancje bądź poręczenia skarbu państwa lub Narodowego Banku Polskiego do wysokości tych gwarancji bądź poręczeń, bez względu na faktyczną sytuację ekonomiczno-finansową dłużnika.

Należności poniżej standardu:

– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej miesiąca i nie dłużej niż 3 miesiące.

Należności wątpliwe:

– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej 3 miesięcy i nie dłużej niż 6 miesięcy.

Należności stracone:

– należności, w przypadku których opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek wynosi powyżej 6 miesięcy,

– należności od dłużników postawionych w stan likwidacji, z wyjątkiem, gdy następuje ona na podstawie przepisów o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych lub w stan upadłości,

– należności od dłużników, przeciwko którym bank złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub rozpoczął zaspokajania się przedmiotów zabezpieczeń w innym trybie,

– należności kwestionowane przez dłużników na drodze postępowania sądowego,

– należności od dłużników, których miejsce pobytu nie jest znane i których majątek nie został ujawniony.

Końcowy etap przygotowania decyzji polega na zestawieniu wcześniejszych jednostkowych ocen:

– sytuacji ekonomiczno-finansowej, według oznaczeń cyfrowych od I do VI (tabela 4),

– regulowania należności bankowych, według oznaczeń literowych od A do D.

Niezakwalifikowanie kredytobiorców do powyższych grup, w zasadzie przesądza o nieprzyznaniu kredytu. Przepisy Prawa bankowego określają sytuację wyjątkowa, w której bank może udzielić kredytu osobom nie mającym zdolności kredytowej pod warunkiem[1]:

– ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu,

– przedstawienia niezależnie od zabezpieczeń spłaty kredytu, programu naprawczego gospodarki podmiotu, którego realizacja zapewni – według oceny banku – uzyskanie zdolności kredytowej w określonym czasie.

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Rozdz. 1, art. 70 ust. 3.

Rodzaje operacji kredytowych

5/5 - (8 votes)

rozdział z pracy licencjackiej

Banki komercyjne przeprowadzają różnorodne operacje kredytowe, które są przystosowane do indywidualnych potrzeb klientów, a tryb udzielania, wykorzystania i spłaty kredytów uzależniony jest od rodzaju kredytu.

Podziału kredytów można dokonać przy zastosowaniu różnych kryteriów, wśród których należy wymienić[1]: okres kredytowania, czyli zwrotność kredytu w określonym terminie. Polskie banki rozróżniają kredyty krótkoterminowe udzielane na rok, kredyty średnioterminowe z terminem spłaty od 1 roku do 3 lat oraz kredyty długoterminowe z terminem spłaty powyżej 3 lat. Kolejnym kryterium jest metoda udzielania kredytu. Kredyty mogą być udzielane w rachunku bieżącym lub rachunku kredytowym. Technika kredytowania w rachunku bieżącym polega na tym, że bank na dobro tego rachunku zapisuje wpływy danej jednostki gospodarczej, a w jego ciężar – wydatki. Rachunek ten może mieć saldo debetowe, które oznacza zadłużenie banku albo kredytowe, oznaczające nadwyżkę środków własnych klienta. Następnym jest przeznaczenie, czyli cel kredytu. W zależności od celu kredytu występują kredyty obrotowe, które są najczęściej krótkoterminowe, oraz inwestycyjne udzielane na dłuższy okres czasu. Kredyty inwestycyjne najczęściej udzielane są w rachunku kredytowym. Kredyty obrotowe zaś mogą być udzielane zarówno w rachunku bieżącym jak i kredytowym i są to kredyty przeznaczane na bieżące potrzeby związane z codzienną działalnością eksploatacyjną kredytobiorcy. Ostatnim już kryterium podziału kredytów jest waluta kredytu. Waluty mogą być udzielane w złotych lub w dewizach.

W okresie kredytowania bank monitoruje, czy kredytobiorca wykorzystuje kredyt zgodnie z umową i zachowuje zdolność kredytową. Jako podstawę badań w tym celu bank otrzymuje standardowe sprawozdania finansowe kredytobiorcy. Umowa może również upoważniać bank do badania w siedzibie przedsiębiorstwa. W okresie trwania stosunku kredytowego może wystąpić potrzeba renegocjacji warunków umowy.

Spłata kredytu może nastąpić jednorazowo lub w ratach, terminy i formy spłaty określa umowa kredytowa. Bank może jednak wypowiedzieć kredyt przed terminem płatności, jeśli kredytobiorca nie dochował warunków zawartych w umowie kredytowej lub w regulaminie kredytowym danego banku. Jeżeli kredytobiorca nie spłaci kredytu w terminie płatności, bank z reguły przenosi nie spłaconą kwotę na rachunek wyżej oprocentowanego kredytu przeterminowanego. Następnie spłaca to zadłużenie z wpływów na rachunek bieżący kredytobiorcy i z innych rachunków bankowych. W dalszych działaniach, bank dążąc do odzyskania wierzytelności, może zawrzeć porozumienie z kredytobiorcą i prolongować termin spłaty kredytu albo realizować prawne formy zabezpieczenia kredytu. Kiedy żadne z tych działań nie wywołuje pożądanych skutków, bank kieruje sprawę do przymusowej egzekucji. Postępowanie egzekucyjne banków jest uproszczone, ponieważ wszystkie wyciągi z ksiąg banków oraz inne dokumenty, które stwierdzają zobowiązania na rzecz tych banków zaopatrzone w oświadczenie, że oparte na nich roszczenia są wymagalne z tym, że banki muszą występować do sądu o nadanie im klauzuli wymagalności.

Wniosek banku o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje w ciągu trzech dni od daty złożenia. Bankowy tytuł egzekucyjny powinien być opatrzony pieczęcią banku i podpisany przez osoby upoważnione do działania w jego imieniu.[2]

Przebieg operacji kredytowych i towarzyszących im rozliczeń może być różny, zależy to od rodzaju kredytu, metody jego udzielania, przeznaczenia czy waluty. Do podstawowych rodzajów operacji kredytowych można zaliczyć:

– kredyt w rachunku bieżącym,

– kredyt dyskontowy – weksel,

– kredyt akceptacyjny i bankowe awale,

– kredyt lombardowy,

– kredyt konsorcjalny,

– kredyty konsumpcyjne,

– faktoring,

Kredyt w rachunku bieżącym

Kredyt w rachunku bieżącym, czyli otwartym jest to kredyt, którego wykorzystanie następuje poprzez przekroczenie salda na rachunku bieżącym kredytobiorcy o kwotę ustaloną w umowie.[3]

Rachunek ten może mieć albo saldo debetowe, albo saldo kredytowe, oznacza to odpowiednio bądź zadłużenie w banku, bądź nadwyżkę środków klienta. Kredytobiorca korzysta z tego kredytu w miarę potrzeb. Spłata kredytu następuje automatycznie z wpływów na rachunek bieżący. Kredyt na rachunku bieżącym nie jest powiązany z określonym celem, służy on jedynie utrzymaniu bieżącej płynności. Dlatego zaliczany jest do kredytów o podwyższonym ryzyku i może być wyżej oprocentowany od kredytów celowych.[4]

Kredyt w rachunku bieżącym ma formalnie charakter odnawialnego kredytu krótkoterminowego o limitowanej wysokości. Oddzielna umowa na ten temat jest zawierana na okres do 12 miesięcy, ale przedłużanie umowy na kolejny rok nadaje kredytowi charakter średnioterminowy. Zgodnie z umową kredytobiorca upoważniony jest do wydawania zleceń płatniczych, które bank wykonuje do wysokości przyznanego kredytu. rachunku bieżącego. W umowie kredytowej banki najczęściej zastrzegają sobie podwyższone oprocentowanie od ewentualnego przekroczenia przyznanego limitu kredytowego oraz prowizję od przyznanego kredytu niezależną od jego wykorzystania.

Przy kredytowaniu w rachunku bieżącym występuje termin „wolna marża”. Oznacza on różnicę między kwotą przyznanego kredytu a kwotą faktycznego zadłużenia, czyli salda debetowego rachunku. Na ogół bank wykonuje dyspozycje płatnicze klienta tylko w granicach wolnej marży kredytu. Banki dopuszczają przekroczenie limitu przyznanego kredytu, gdyż zostanie to wyrównane najbliższymi wpływami na rachunek bieżący, a bank pobiera wyższe odsetki.[5]

Kredyt dyskontowy – weksel

Weksel jest papierem wartościowym zobowiązującym wystawcę lub wskazaną przez niego osobę do bezwarunkowego zapłacenia określonej kwoty w oznaczonym terminie.[6]

Weksel służy m.in. do regulowania zobowiązań. Jest on wykorzystywany w szczególności w transakcjach kupna i sprzedaży, gdy nabywca reguluje należności z opóźnieniem, korzystając z kredytu towarowego. Sprzedający może użyć otrzymany weksel do zapłaty swemu dostawcy, który także może nim uregulować swoje zobowiązania lub zdyskontować go w banku, bank zaś może się refinansować w banku centralnym. Weksel w obrotach gospodarczych pełni wiele funkcji. W opisanej powyżej transakcji kupna na kredyt weksel pełni zarówno funkcję płatniczą jak i obiegową, gdyż jest on odstępowany kolejnym osobom. Weksel jednocześnie zabezpiecza zapłatę, za co odpowiedzialne materialnie są osoby na nim podpisane. Stąd też weksel pełni funkcję gwarancyjną.

Rozróżnia się weksel własny i weksel ciągniony tzw. trasowany.

W wekslu własnym wystawca zobowiązuje się do zapłaty. Występują w nim dwie osoby, a wystawca jest płatnikiem na rzecz remitenta.

W wekslu trasowanym, wystawca zleca wskazanej w wekslu osobie zapłacenie określonej kwoty. Weksel ten jest poleceniem ciągnionym przez wystawcę weksla (trasanta) na płatnika (trasata), który ma zapłacić remitentowi kwotę wymienioną w tracie. Zobowiązanie trasata powstaje dopiero po wyrażeniu przez niego akceptu polecenia zapłaty. W wekslu ciagnionym występują więc co najmniej trzy osoby.[7]

Weksel charakteryzuje się tym, iż można przenosić płynące z niego prawa w drodze indosu. Indos polega na umieszczeniu na odwrocie weksla odpowiedniej formuły oraz podpisu indosanta. Indos, będący kwalifikowaną cesja, umożliwia szybkie przeniesienie praw z weksla na inne osoby, przy solidarnej odpowiedzialności za zobowiązanie wekslowe osób podpisanych na tym dokumencie. Dodatkową formą zabezpieczenia zapłaty jest poręczenie osoby trzeciej, zwanej awalem. W poręczeniu tym umieszcza się na przedniej stronie weksla podpisu i wyrazu „poręczam” lub równoznacznego zwrotu, a poręczyciel odpowiada solidarnie za zobowiązanie wekslowe. Szczególnym sposobem wykorzystania weksla w funkcji gwarancyjnej jest weksel in blanco, zawiera on co najmniej podpis wystawcy, bez wypełniania treści formularza wekslowego.[8]

Z pojęciem weksla ścisły związek ma pojęcie dyskonta. Operacja bankowego dyskonta weksla polega na zakupie weksla przed upływem terminu jego płatności, z potraceniem przez bank oprocentowania, czyli dyskonta. W operacji dyskonta weksel, który reprezentuje kredyt kupiecki, zostaje przekształcony przez kredyt bankowy na pieniądz w formie zapisu na rachunku bankowym kredytobiorcy. Weksel może zdyskontować zarówno jego wystawca, jak i każdy następny posiadacz. Bank nabywający weksel może go przedstawić do redyskonta w innym banku lub ostatecznie w banku centralnym. Bank dyskontujący weksel nie płaci jego nominalnej sumy, lecz potrąca z góry określoną kwotę, która nosi nazwę dyskonta. Wysokość potrąconej sumy zależy od wysokości stopy dyskontowej wyrażanej w procentach, oraz od ilości dni liczonych od daty zdyskontowania weksla do dnia jego płatności.

Banki przyjmują do dyskonta przede wszystkim weksle handlowe, wynikające z działalności gospodarczej. Przeciwieństwem weksla handlowego jest weksel finansowy, wynika on np. z udzielonej pożyczki pieniężnej. Banki komercyjne mogą oczywiście dyskontować także weksle finansowe, ale zazwyczaj nie są one redyskontowane przez bank centralny.[9]

Każdy dyskontowany weksel jest sprawdzany przez bank pod względem formalnym i oceniany merytorycznie. Ocena merytoryczna polega na ustaleniu stopnia ryzyka, czy weksel będzie wykupiony w terminie. Obejmuje ona nie tylko ocenę zdolności kredytowej trasata, ale także pozostałych osób, które złożyły swój podpis na wekslu. Ocena weksli przez bank jest także formą ich selekcjonowania, ponieważ jednostki, które są niewypłacalne nie mają dostępu do kredytu dyskontowego.

Udzielenie kredytu dyskontowego następuje na podstawie umowy o linię dyskontową lub w formie doraźnej transakcji nabycia wierzytelności wekslowych. Linia dyskontowa to limit kredytowy, przyznawany stałym klientom banku, do wysokości którego przyjmuje on weksle do dyskonta. Umowy o linię dyskontową zawierane są na okres od trzech do dwunastu miesiecy.

Kredytobiorca składa weksel przy liście dyskontowej a ich oceny dokonuje komitet dyskontowy. O udzielenie kredytu dyskontowego klienta powiadamia oddział dyskontujący. W przypadku, gdy następuje odmowa przyjęcia określonego weksla decyzję taką odnotowuje się na egzemplarzu listy dyskontowej, a weksel, który nie został przyjęty do dyskonta bank zwraca podawcy. Od weksli, które zostały złożone przy liście dyskontowej banki pobierają prowizję i to nie zależnie od tego czy zostały one przyjęte do dyskonta czy nie.

Obok operacji dyskontowania weksli występują również operacje redyskontowania weksli. Redyskonta dokonują oddziały okręgowe NBP, które przyjmują weksle zdyskontowane przez oddziały banków komercyjnych. NBP, jako bank centralny, wykorzystuje redyskonto weksli jako instrument ekonomicznego oddziaływania na banki komercyjne. Wpływa on na ekonomiczną treść dyskonta, ustalając wysokość stopy redyskontowej i warunki, jakim powinny odpowiadać weksle przedstawione przez banki komercyjne do redyskonta dla otrzymania w NBP kredytu redyskontowego. Nie ogranicza to jednak ich decyzji w przyjmowaniu do dyskonta weksli, które nie spełniają tych warunków, ale mogą to czynić tylko na własny rachunek, bo nie otrzymają kredytu redyskontowego. W terminie płatności okręgowy oddział NBP przedstawia zredyskontowany weksel dłużnikowi wekslowemu za pośrednictwem oddziału banku, w którym jest on płatny.[10]

Ekonomiczna ocena weksla wymaga znajomości stanu majątkowego uczestników operacji wekslowych. W tym celu banki wymieniają między sobą informacje o zdolności kredytowej klientów. Oddziały okręgowe NBP prowadza imienne kartoteki tzw. niesolidnych płatników, wykorzystywane do oceny redyskontowanych weksli.

Kredy akceptacyjny i bankowe awale

Kredyt akceptacyjny związany jest z wekslami. Banki oferują akceptowanie weksli swych klientów, co jest połączone z udzielaniem kredytu akceptacyjnego. Zatem operacja udzielania kredytu akceptacyjnego polega na tym, że klient zleca bankowi akceptowanie weksli, a zawierąjacy umowę oddział banku przyjmuje zlecenie akceptowania weksli ciągnionych na niego przez klienta. Równocześnie bank zobowiązuje się, że w razie potrzeby udzieli mu w tym celi kredytu akceptacyjnego na wykupienie weksla. Banki akceptują ciągnione na siebie weksle tylko wtedy gdy termin ich płatności nie przekracza sześciu miesięcy, a kwota wystawionych weksli mieści się w granicach przyznanego kredytu akceptacyjnego. Sam weksel powinien odpowiadać warunkom wymaganym od weksli dyskontowych, a ponadto powinien wskazywać trasata oraz miejsce płatności, oddział banku zawierający umowę. Banki mogą również stawiać akceptowanym wekslom dodatkowe wymagania. Terminy płatności weksli powinny być dostosowane do czasu jaki jest potrzebny na przeprowadzenie transakcji, która jest finansowana kredytem akceptacyjnym, ale nie powinny przekraczać sześciu miesięcy.

Kredyt akceptacyjny może być udzielany w bieżących transakcjach lub w postaci linii kredytu akceptacyjnego. Linia kredytu akceptacyjego jest limitem kredytowym, przyznanym kredytobiorcy, do wysokości którego mogą być ciągnione na bank weksle. Może on być udzielany jako kredyt odnawialny lub nieodnawialny. Kredyt odnawialny wtedy, gdy po każdym wykupieniu weksla kredyt odnawia się do pierwotnej wysokości, może więc być wykorzystywany wielokrotnie. Przy kredycie nieodnawialnym każdy wykupiony weksel zmniejsza wysokość przyznanego kredytu. Bank akceptując weksel, przyjmuje odpowiedzialność za jego wykupienie w terminie płatności, niezależnie od tego czy wystawca dostarczy na czas środki. W razie ich braku zostaje udzielony klientowi kredyt akceptacyjny w wysokości równej kwocie weksla.

Innym rodzajem operacji jest awalizowanie weksli. Polega to na przyjęciu przez bank ryzyka i jest podobna do gwarancji bankowych. Różni się tym, że wynika z prawa wekslowego ze wszystkimi tego konsekwencjami. Za akceptowanie weksli[11] i udzielanie awali banki pobierają prowizję. Zagraniczni eksporterzy często domagają się, aby traty ciągnione przez nich na polskich importerów były awalizowane przez banki.

Kredyt lombardowy

Kredyt lombardowy jest kredytem krótkoterminowym, którego cechą charakterystyczna jest to, że bank jest w posiadaniu przedmiotu zastawu. Udzielany jest pod zastaw papierów wartościowych, towarów, przedmiotów wartościowych i należności, lecz nie do pełnej ich wartości. Banki najchętniej przyjmują pod zastaw łatwe do zbycia papiery wartościowe, akcje, obligacje notowane na giełdzie, czy weksle odpowiadające warunkom dyskonta.

Kredyt lombardowy jest także udzielany pod zastaw towarów, mimo iż banki przeważnie nie dysponują magazynami do przechowywania zastawionych towarów. Zastaw towarów jest reprezentowany tytułem własności przez warranty, są one szczególnym rodzajem dowodów składowych.

Warrant może być przedmiotem zastawu. Bank przyjmując w tej formie zastaw towarowy musi się liczyć z ryzykiem związanym z towarem, w postaci spadku ceny, obniżenia jakości itp. Dlatego kwota udzielonego kredytu lombardowego jest z reguły niższa od wartości zastawu. Podobnie przedmiotem kredytu lombardowego mogą być towary w drodze, a zastawem może być konosament. Jest to dokument potwierdzający przyjęcie określonego ładunku do przewozu, zobowiązującym przewoźnika do wydania go posiadaczowi konsamentu. Konsament reprezentuje tytuł własności załadowanego towaru i może być indosowany.[12]

Banki oferują także pożyczki lombardowe udzielane na okres od 7 dni do 3 miesięcy. Ich zabezpieczeniem mogą być bony, książeczki oszczędnościowe, blokada środków pieniężnych na rachunkach złotowych i walutowych, a także kosztowności (wyrobów ze złota i platyny), sztabek złota i złotych monet. Oferowane oprocentowanie jest konkurencyjne wobec lombardów, czyli zakładów zastawniczych, które tak jak banki mają uprawnienia do udzielania pożyczek o przeznaczeniu konsumpcyjnym.

Kredyt konsorcjonalny

W polskim prawie bankowym występuje pojęcie kredytu konsorcjalnego. Banki mogą miedzy sobą zawierać umowę w sprawie wspólnego udzielania kredytu przez powołanie konsorcjum bankowego.

Bank inicjujący zawarcie umowy konsorcjonalnej reprezentuje wobec kredytobiorcy wspólnie działające banki. Kredyty konsorcjonalne są zazwyczaj udzielane w wysokich kwotach na wielkie przedsięwzięcia gospodarcze. Zgromadzenie wielkich kapitałów wymaga współdziałania kilku banków. Konsorcja bankowe tworzy się zatem w celu niedopuszczenia do nadmiernej koncentracji kredytu w jednym banku oraz rozłożenia ryzyka kredytowego na więcej banków.[13]

Kredyty konsorcjonalne udzielane są na ogólnych zasadach przewidzianych w prawie bankowym i ustalonych szczegółowo w umowie kredytowej; mogą to być kredyty hipoteczne i kredyty obrotowe. Umowę kredytową zawiera z kredytobiorcą bank inicjujący powołanie konsorcjum, który reprezentuje wobec niego wspólnie działające banki. Bank inicjujący uzgadnia uprzednio z bankami warunki udzielania kredytu oraz zasady rozliczeń między bankami.[14]

Kredyty konsumpcyjne

Kredyty konsumpcyjne to kredyty udzielane osobom fizycznym nie prowadzącym działalności gospodarczej. Służą finansowaniu osobistych potrzeb kredytobiorców.[15]

Obustronne zainteresowanie kredytowaniem zakupów konsumpcyjnych przez banki wpływa na stosowanie różnych sposobów udzielania, spłaty zabezpieczenia zwrotności kredytów konsumpcyjnych.

Polskie banki udzielają krótko- i średnioterminowych kredytów konsumpcyjnych[16]:

– gotówkowych, gdy kredytobiorca otrzymuje gotówkę bezpośrednio lub za pośrednictwem swego rachunku bankowego;

– bezgotówkowych, które są przekazywane określonemu sprzedawcy na opłacenie zakupywanych przez kredytobiorcę towarów.

Jeśli za kryterium podziału przyjmiemy warunki spłaty, to możemy rozróżnić:

– kredyty spłacane jednorazowo,

– kredyty spłacane ratami.

Kredyty gotówkowe są zazwyczaj wyżej oprocentowane, a kredytobiorca najczęściej nie deklaruje przeznaczenia kredytu. Banki domagają się przy tej formie kredytowania pewniejszego zabezpieczenia zwrotności kredytu. Często jest on udzielany pod zastawa papierów wartościowych. Wypłata kredytu gotówkowego następuje bezpośrednio po podpisaniu umowy, bez obowiązku przelania go na rachunek bankowy kredytobiorcy. Bank potrąca z wypłaconego kredytu prowizję, a odsetki pobiera ratalnie, łącznie z ratami spłaty kredytu. od każdej nie zapłaconej terminowo raty bank pobiera podwyższone odsetki, a w razie niespłacenia dwóch kolejnych rat cała niespłacona należność staje się wymagalna a w ostateczności przymusowo egzekwowana.

Konsumpcyjne kredyty bezgotówkowe mogą być udzielane w różnej formie, przy różnych sposobach zabezpieczenia zwrotności kredytu. Często stosowany jest tryb kredytowania sprzedaży ratalnej artykułów konsumpcyjnych trwałego użytku.

Kredyty ratalne są udzielane na sfinansowanie zakupu towarów u tych sprzedawców, z którymi bank zawarł odpowiednią umowę. Kredytobiorcą może być osoba fizyczna mająca stałe dochody i stałe zameldowanie. Zawarcie umowy o kredyt następuje w punkcie sprzedaży, a jedynie w przypadku większych kredytów kupujący zawiera umowę w siedzibie banku. Umowa o kredyt zawiera niezbędne informacje o kredytobiorcy i ewentualnych poręczycielach, opis transakcji, warunki kredytowania. Zabezpieczeniem zwrotności przy tego rodzaju kredytach może być przewłaszczenie przedmiotu, na który udziela się kredytu. W razie zaprzestania spłaty umownych rat mogą być one użytkownikowi przymusowo odebrane. Po zaakceptowaniu przez bank umowy, którą zawarł sprzedawca, bank przekazuje pieniądze na rachunek bieżący sprzedawcy. d tego momentu sprzedawca odpowiada na ogólnych zasadach jedynie za wady sprzedawanych towarów. Natomiast stosunki wynikające z umowy kredytowej łączą kredytobiorcę z bankiem.[17]

Innym rodzajem kredytów konsumpcyjnych są kredyty i pożyczki studenckie udzielane przez banki na warunkach preferencyjnych.. Mogą z nich korzystać osoby, które rozpoczęły studia przed ukończeniem 25. roku życia. Są one udzielane na okres nie dłuższy niż okres studiów, przy czym nie może on przekraczać łącznie 6 lat. Raty kredytu studenckiego wypłacane są miesięcznie nie dłużej niż przez 10 miesięcy w roku. Oprocentowanie tych kredytów jest preferencyjne i wynosi nie mniej niż połowa stopy redyskontowej NBP.[18]

Rozpoczęcie spłat kredytu studenckiego następuje nie później niż po upływie roku od zakończenia i trwa nie krócej niż dwukrotność okresu, na jaki został udzielony. Wysokość spłaty raty kredytu studenckiego nie może przekroczyć 20% miesięcznego dochodu kredytobiorcy. Istnieje możliwość umorzenia części lub całości kredytu, w przypadku trudnej sytuacji finansowej kredytobiorcy, a także ukończenia studiów z dobrymi wynikami. W momencie, kiedy kredytobiorca nie zaliczy kolejnego semestru bank jest obowiązany zaprzestać wypłacania kredytu.

Kredyty i pożyczki studenckie udzielane są na podstawie umowy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego, w którym utworzono Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich ze środków budżetu państwa. Fundusz ten przeznaczany jest również na pokrywanie bankom skutków finansowych umorzeń kredytów, a także na stosowania obniżonej stopy procentowej.

Faktoring

Fakltoring jest formą krótkoterminowego finansowania przedsiębiorstwa (faktoranta) przez nabycie przez faktora jego wierzytelności. Faktorem może być bank, także pośrednik (instytucja) finansowa.

Bank jako faktor spełnia na rzecz klienta (faktoranta) trzy funkcje:

– funkcję finansowania,

– przyjęcie ryzyka (del cradere),

– funkcję usługową.[19]

Najczęściej faktoring przyjmuje dwie postacie:

1) Faktor nabywa wierzytelności (należności faktoranta) wobec dłużnikiem przed terminem wymagalności roszczeń, płacąc kwotę pomniejszoną o 10-20% w stosunku do nominalnej kwoty zafakturowanych należności. Nabywający wierzytelności faktor nie zachowuje prawa regresu wobec faktoranta, jest to faktoring właściwy (pełny). W przypadku tym faktor przyjmuje na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika, a faktorant odpowiada jedynie za faktyczne istnienie wierzytelności.

2) Faktor zaliczkuje wierzytelność cedowaną na niego przez faktoranta, zachowując prawo regresu, gdyby dłużnik nie wywiązał się ze zobowiązania. Tu faktor może żądać od faktoranta zwrotu udzielonej zaliczki, jeżeli dłużnik nie ureguluje zobowiązania.

W obu powyższych sytuacjach bank (faktor) wykonuje techniczne czynności inkasowania należności. Poza tą czynnością faktor często przyjmuje obowiązek prowadzenia ich ewidencji, a także przymusowego dochodzenia należności od niewypłacalnych dłużników.

Faktoring może być jawny (dłużnicy są powiadamiani o przejęciu należności faktoranta przez bank) lub cichy (dłużnicy nie są powiadamiani o tej umowie).

Umowy faktoringu zawierane są najczęściej na dłuższy okres, mogą być wypowiedziane przez obie strony. Umowa ustala zasady i procedury wypłacanych przez bank kwot pieniężnych w stosunku do nominalnej wartości wierzytelności faktoranta przejmowanych przez bank, ustala wysokość prowizji, a także inne obowiązki faktora. Umowa może określać wyższy lub szerszy zakres obowiązków banku w pełnieniu wymienionych wyżej funkcji, a jej szczegółowe postanowienia przystosowują treść faktoringu do konkretnych potrzeb.[20]

W celu ograniczenia ryzyka ściągnięcia faktorowanych należności faktor może ubezpieczyć się w zakładzie ubezpieczeniowym. W faktoringu właściwym faktor przyjmuje ryzyko, co zabezpiecza faktoranta przed ryzykiem niewypłacalności dłużnika. Natomiast faktor może przenieść całość lub część przyjętego ryzyka na zakład ubezpieczeniowy, zawierając z nim umowę ubezpieczenia należności faktoringowych. Może ona mieć charakter umowy generalnej, dotyczącej umów zawieranych przez faktora z wszystkimi faktorantami, lub umowy jednostkowej, dotyczącej określonej umowy faktoringu.[21]

Większość polskich banków komercyjnych oferuje faktoring z regresem. Banki korzystają z prawa regresu, które pozwala na natychmiastowe żądanie od faktoranta zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy dłużnik zwleka z płatnością. Bank ma także prawo wstrzymać nabywane wierzytelności, jeżeli odbiorca spóźnia się z zapłatą lub odmawia jej dokonania, albo jego sytuacja finansowa budzi wątpliwości spłaty wierzytelności. Wraz z nabywanymi wierzytelnościami na bank przechodzą wszelkie prawa z nimi związane.

Dla zabezpieczenia ewentualnych roszczeń w faktoringu banki często żądaja od faktoranta złożenia weksla in blanco, a dodatkowo także innych zabezpieczeń.

Za nabywanie należności faktoranta banki wypłacają od 70 do 100%, z tytułu nabytych wierzytelności bank potrąca odsetki za cykl rozliczeniowy (dyskonto) oraz umowną (zróżnicowaną) prowizję.[22]

Stopę dyskonta nabywanych nalezności lub inne formy oprocentowania banki najczęściej liczą w relacji do stawek WIBOR (oferowana stopa oprocentowania kredytów na międzynarodowym rynku pieniężnym w Warszawie). Łączy to koszty operacji faktoringu ze stopą procentową kształtującą się na międzybankowym rynku pieniężnym.[23]

Odmianą faktoringu jest forfaiting, który jest używany raczej w obrotach zagranicznych.

[1] I. Heropolitańska, „Zabezpieczenie wierzytelności banku”, Warszawa 1999, s. 21.

[2] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 276.

[3] I. Heropolitańska, E. Jagodzińska-Serafin, J. Kruglak, S. Ryżewska, „Kredyt, pożyczki i gwarancje bankowe”, Warszawa 1999, s. 42.

[4] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[5] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[6] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 277.

[7] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 279.

[8] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 279.

[9] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 280.

[10] M. Jakubek, „Prawo bankowe”, Lublin 1999, s. 567.

[11] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 282.

[12] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[13] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[14] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 283.

[15] W. Schaer, „Kredyt bankowy”, Warszawa 1994, s. 9.

[16] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 284.

[17] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[18] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[19] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 285.

[20] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 286.

[21] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 286.

[22] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 287.

[23] Zbigniew Krzyżkiewicz, Operacje bankowe, w pracy zbior. pod red. Władysława L. Jaworskiego i Zofii Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2001, s. 288.

Przyczyny powstawania ryzyka kredytowego

5/5 - (3 votes)

Jako najważniejsze przyczyny znacznego pogorszenia się dyscypliny spłacania kredytów udzielanych przez banki wymienia się:

  1. a) generalny wzrost ryzyka finansowego w gospodarce, wynikający ze zmniejszającego się udziału kapitału własnego w finansowaniu inwestycji; nawet biorąc pod uwagę rezerwy występuje tendencja do obniżania własnych środków w finansowaniu przedsięwzięć;
  2. b) rosnące zapotrzebowanie na kredyty, szczególnie ze strony małych i średnich firm o niezbyt mocnej pozycji finansowej (duże firmy mogą na ogół same, bez pomocy banku, pozyskać kapitał na rynkach finansowych);
  3. c) szybkie zmiany w gospodarce, powodujące – z jednej strony – konieczność szybkich, często kosztownych, dostosowań wszystkich podmiotów gospodarczych, a z drugiej – zmniejszenie możliwości zabezpieczenia się przed ryzykiem;
  4. d) wzrastającą liczbę bankrutujących przedsiębiorstw, co wynika również ze zwiększenia liczby firm zakładanych w celu uzyskania doraźnie wysokich zysków, często na transakcjach spekulacyjnych, nie zawsze zgodnych z prawem;
  5. e) rosnące ryzyko w obrotach z zagranicą w związku ze wzrostem liczby państw znacznie zadłużonych i z wysoką stopą inflacji, a także częstymi zmianami kursów walut;
  6. f) tendencję do zastępowania gwarancji bankowych innymi, mniej pewnymi formami zabezpieczenia (zobowiązania patronackie, Goodwill-Letter);
  7. g) rosnącą konkurencję na rynku usług bankowych, ograniczającą możliwość banków w wyborze klientów. Banki są zagrożone konkurencją ze strony innych banków oraz pozostałych instytucji finansowych, a także różnego rodzaju firm pośredniczących, działających nielegalnie i często mających dostęp do pieniędzy pochodzących z działalności przestępczej.

Dlatego też istotne znaczenie ma podejmowanie przedsięwzięć zmniejszających to ryzyko. Z doświadczenia wynika, że często występuje kumulacja różnych rodzajów ryzyka.

Kolejnym krokiem na drodze budowy właściwego systemu zarządzania ryzykiem kredytowym w banku powinna być identyfikacja czynników jego występowania. Wg B. Gruszki i Z. Zawadzkiej identyfikacja powinna obejmować czynniki natury:[1]

  • ekonomicznej,
  • społecznej,
  • politycznej,
  • demograficznej,
  • technicznej.

W najnowszej literaturze przedmiotu wskazuje się najczęściej na następujące źródła zagrożenia ryzykiem kredytowym:[2]

  • deregulację i liberalizację systemów bankowych,
  • politykę kredytową,
  • kulturę kredytową,
  • informację, dokumentację i nowoczesne techniki informatyczne,
  • innowacje na rynku kredytowym,
  • uwarunkowania ekologiczne w procesach kredytowania,
  • rachunkowość portfela kredytowego.

Deregulacja i liberalizacja systemów bankowych

Systemy bankowe i rynki kredytowe na świecie i w Polsce podlegają dynamicznym zmianom pod wpływem zmian w ich otoczeniu – w tym przede wszystkim pogłębiającej się integracji poszczególnych gospodarek narodowych, powstawaniu coraz większej liczby instytucji międzynarodowych, postępu techniczno-technologicznego, a w Polsce odejścia od nakazowo-rozdzielczych mechanizmów zarządzania gospodarką. Polska znajduje się w dużej grupie państw, w których decydenci polityczni reprezentują prorynkową filozofię podejścia do procesów gospodarowania. Zakłada ona, że działanie mechanizmu rynkowego zapewni najbardziej racjonalną alokację środków finansowych, co tym samym powinno oznaczać racjonalną alokację zasobów rzeczowych. Powszechnie uznaje się w tych państwach, że mechanizm rynkowy nie działa idealnie w każdym przypadku, a jego niedoskonałości powinny być kompensowane przez zastosowanie odpowiednich regulacji celem zapewnienia oczekiwanego poziomu „sprawności społecznej”.

Równocześnie podkreśla się, że generalnie działalność kredytowa banków cieszy się coraz większą swobodą. Miejsce bezpośrednich metod regulowania przez zewnętrzne władze nadzorcze wielkości udzielanych kredytów, rodzajów i wielkości zabezpieczeń czy wielkości stopy procentowej zajęły regulacje parametryczne, prudentne. Ich zadaniem jest jedynie właściwe ustalenie granic ryzyka kredytowego przy zapewnieniu neutralności regulacji wobec uczestników bankowego rynku kredytowego. Przykładem instrumentów wykorzystywanych w ramach metod ostrożnościowych są np. wskaźniki koncentracji kredytów, wskaźnik Cooka, normatywy tworzenia rezerw obowiązkowych. Przestrzegając parametrycznie ustalonych wskaźników, pracownicy pionów kredytowych banków podejmują samodzielne decyzje o kredytowaniu i powinni za nie ponosić odpowiedzialność. Świadomość tej odpowiedzialności nie jest jednak ani automatyczna, ani jednakowa na różnych szczeblach zarządzania ryzykiem kredytowym i to właśnie m.in. może powodować zwiększenie potencjalnego ryzyka kredytowego danego banku. 

Polityka kredytowa

Bank – dysponujący dużą swobodą w prowadzeniu działalności kredytowej – powinien mieć starannie wypracowaną politykę kredytową, która określałaby cele działalności kredytowej oraz strategie i narzędzia jej realizacji.[3] Ważne jest, by podstawowe założenia polityki kredytowej zostały sformułowane na piśmie, by umożliwić zapoznanie się z nimi każdemu pracownikowi banku, w tym zwłaszcza pracownikowi pionu kredytowego. Realizacja polityki kredytowej wymaga bowiem zrutynizowanych działań, tak aby decyzje podejmowane w dowolnym oddziale banku były spójne i żeby wszyscy w banku mówili tym samym językiem. Tylko wtedy będzie można liczyć na pożądane efekty jej wdrażania do codziennej praktyki bankowej. Istotna jest także, „jakość” wypracowanej polityki kredytowej, co oznacza m.in. to, by:

  • była podporządkowana ogólnej polityce finansowej banku (w tym m.in. polityce zarządzania aktywami i pasywami) i jej cele nie pozostawały w sprzeczności z długookresowym celem banku -maksymalizacją bogactwa właścicieli,
  • była precyzyjna, szczegółowa i sformalizowana,
  • nie pojawiły się w jej założeniach konkurencyjne cele, gdyż wtedy pojawiają się wątpliwości co do tego, który z celów stanowi rzeczywisty priorytet,
  • kryteria dopuszczalnego ryzyka kredytowego były w niej rygorystycznie określone,
  • nie wskazywano w niej na wzajemnie sprzeczne strategie działania ani nie forsowano strategii nie kontrolowanego wzrostu ryzyka,
  • w wyborze celów i strategii uwzględniano zewnętrzne uwarunkowania działalności kredytowej.

Kultura kredytowa

Coraz większa liczba autorów podkreśla znaczenie kultury kredytowej jako potencjalnego źródła ryzyka kredytowego banku. Jak wskazał W. Ulrich, „Biznes kredytowy jest biznesem usługowym, jest on czyniony przez ludzi i ludzie, którzy to robią, są jedynymi, którzy rzeczywiście mogą nań wpływać […] Tylko przez ludzi, którzy kształtują portfolio aktywów można ostatecznie ukształtować ryzyko banku”.[4]

Pojęcie kultury kredytowej obejmuje sumę wartości, wzorów myślowych i tradycyjnych norm zachowań podzielanych wspólnie przez zarząd i pracowników banku i znajdujących odzwierciedlenie w działalności kredytowej. Każdy bank ma jakąś kulturę kredytową. Rzecz jednak w tym, że kultura kredytowa, która nie jest zgodna z założeniami polityki kredytowej może prowadzić do wzrostu ryzyka. Jak wskazuje R. Patterson, świadoma kultura kredytowa, która zajmuje się ryzykiem, ma przed sobą długą przyszłość.[5] Chodzi tu o wyeliminowanie takich zachowań pracowniczych, jak:

  • brak autentycznego przeżywania systemu wartości,
  • budowanie osobistych karier i związane z tym zachowania zachowawcze w kontekście np. kredytowania tzw. osób wewnętrznych czy powiązanych z bankiem,
  • zachowania biurokratyczne (procedury stają się ważniejsze niż efekty),
  • monopolizowanie, ukrywanie i fałszowanie informacji,
  • brak lojalności w stosunku do banku – własnej firmy, wygodnictwo,
  • zachowania kryminalne.

Informacja, dokumentacja, nowoczesne techniki informatyczne

Informacja to zbiór faktów i zdarzeń oraz cech obiektów ujętych w takiej formie, że pozwala odbiorcy ustosunkować się do zaistniałej sytuacji i podjąć odpowiednie działania. L. Bittel rozróżnia „informacje” i „dane”. Pisze on m.in. „Przy definiowaniu informacji należy dokonać ważnego rozróżnienia. Dane, chociaż powszechnie używa się tego określenia zamiennie z terminem „informacja”, to fakty, opinie lub oceny – często podawane w numerycznej formie – pozbawione szczególnego pożytku. Natomiast informacja – to dane przetworzone właśnie w celu nadania im użyteczności. Innymi słowy, dane są surowcem informacji”.[6]

Istotne jest, aby dane, a także informacje o kredytobiorcy, przedmiocie kredytowania, zabezpieczeniach kredytowych itp. pochodziły zarówno ze źródeł zewnętrznych, jak i wewnętrznych banku. Informacja powinna być:

  • aktualna – dotyczyć powinna spraw konkretnych i bieżących kredytodawcy, odzwierciedlać aktualny stan wiedzy o przedmiocie/podmiocie kredytowania.
  • dokładna – co oznacza taki stopień jej szczegółowości, jaki jest istotny,
  • pełna – powinna wyczerpywać istotę i całokształt, a nie fragmenty działalności kredytobiorcy,
  • jednoznaczna – treść jej powinna być jednakowo odbierana,
  • wiarygodna – powinna być odpowiednio udokumentowana,
  • operatywna – co oznacza pełną dyspozycyjność jej odbierania. Jest to równoznaczne z tym, że powinna być utrwalona na nośnikach informacji.

Innowacje na rynku kredytowym

Pojęcie innowacji finansowych pojawiło się stosunkowo niedawno w literaturze przedmiotu, co ekonomiści wiążą m.in. z rozwojem międzynarodowych stosunków gospodarczych i pogłębianiem się społecznego podziału pracy, nasilaniem się konkurencji i poszerzaniem się wspólnej przestrzeni gospodarowania (powstawaniem banków międzynarodowych, banków z udziałem kapitału zagranicznego, oddziałów banków zagranicznych). Pojęcie to jest różnie definiowane. Z punktu widzenia marketingu przez „innowacje finansowe” A. Widmer proponuje rozumieć „usługi rynkowe, które sadła określonych klientów banku nowym przeżyciem, włącznie z zastosowaniem operacji i narzędzi, które takie usługi umożliwiają”.[7]

Stosunkowo najszerszą definicję „innowacji” zaproponował Z. Krzyżkiewicz. Uważa on, że „Innowacje bankowe polegają zarówno na doskonaleniu i wprowadzaniu nowych instrumentów finansowych (np. euroczek, certyfikat depozytowy), zmian w strukturach organizacyjnych banków, a także nowoczesnej techniki oraz informatyzacji (pieniądz elektroniczny).”[8]

Do innowacji z dziedziny kredytowania zaliczyć można:

  • nowe formy kredytowania: leasing finansowy, factoring, forfaiting,
  • nowe metody zarządzania ryzykiem kredytowym,
  • nowe systemy organizacji procesów kredytowania,
  • wprowadzenie doradztwa kredytowego itp.

 Uwarunkowania ekologiczne w procesach kredytowania

Badanie zdolności kredytowej potencjalnych kredytobiorców odbywa się na bazie oceny tzw. Returns on Investment, standingu finansowego kredytobiorcy, jego solidności, jakości zarządu itp. Tymczasem stan środowiska przyrodniczego w Polsce i na świecie skłania do tego, by w procesach alokacji nadwyżek finansowych – oprócz kryterium „Returns on Investment” – stosować także kryterium „Returns on Environment”. Potencjalnym źródłem ryzyka kredytowego mogą być we współczesnym świecie takie uwarunkowania ekologiczne, jak:

  • nieuwzględnianie przez inwestora zabezpieczeń i procedur ekologicznych wymaganych dla uruchomienia skredytowanej inwestycji lub wprowadzenia nowego produktu na rynek zgodnie z przepisami ochrony środowiska,
  • niezdolność do wyegzekwowania spłaty kredytu wskutek powstawania dodatkowych zobowiązań kredytodawcy lub kwestii spornych wynikających z naruszenia dóbr osobistych lub szkód we własności spowodowanych nieprzestrzeganiem przepisów i norm ekologicznych,
  • obniżenie efektywności prototypowych rozwiązań technicznych czy technologicznych, z którymi najczęściej spotykamy się w inżynierii środowiskowej, utrudniające spłatę zaciągniętych kredytów,[9]
  • zaostrzenie przepisów prawnych związanych z ochroną środowiska,
  • ujawnienie nowych wyników badań istotnych dla ochrony środowiska.

Rachunkowość portfela kredytowego

Ostatnim z coraz wcześniej wymienianych czynników ryzyka kredytowego jest rachunkowość portfela kredytowego. Wg Pattersona „Sprawdzianem dobrego systemu rachunkowości portfela kredytowego jest jego wrażliwość na słabe, niewielkie i ukryte symptomy początkowego pogorszenia się jakości kredytu. Gdy odzwierciedla jedynie straty i nie ostrzega odpowiednio wcześniej, niemożliwe jest konstruktywne zarządzanie ryzykiem”.[10]

Docenianie tego czynnika nastąpiło już relatywnie dawno w skali międzynarodowej, co znajduje odzwierciedlenie w przyjęciu przez EWG Czwartej Dyrektywy z dnia 25 VII 1978 r. o rocznych zamknięciach rachunkowych spółek o różnych formach prawnych oraz Czwartej Dyrektywy bis z dnia 8 XII 1986 r. o bilansie rocznym i bilansie skonsolidowanym banków i innych instytucji finansowych. U podstaw sformułowania tych Dyrektyw legła m.in. zasada ostrożności.[11]

Zgodnie z tą zasadą rachunkowość ma przedstawiać wierny obraz sytuacji finansowej banku, bo tylko wtedy informacje przez nią generowane mogą być wykorzystywane w działaniach na rzecz jej optymalizacji. W związku z tym wszędzie tam gdzie przejawia się ryzyko bądź dane charakteryzujące istotny stopień niepewności, wielkości te należy ujmować i wykazywać na poziomie minimalnym, a to z kolei pozwala na pełną identyfikację ryzyka. Takie postawienie sprawy pociąga za sobą daleko idące komplikacje dotyczące m.in. metodologii wyceny należności kredytowych oraz systemu tworzenia rezerw celowych na „złe długi”, gwarancji i zabezpieczeń.

W każdym przypadku finansowanie potrzeb przedsiębiorstwa dzięki kredytom wiąże się z wieloma formami ryzyka; ryzyko ponoszą także osoby prywatne, zaciągające kredyt na swoje potrzeby (np. na budowę domu). Nieustabilizowana sytuacja gospodarcza znacznie zwiększa stopień ponoszonego ryzyka. Banki uważają, że istnieje współzależność między ryzykiem kredytowym a następującymi czynnikami:[12]

  • długością okresu kredytowania (im dłuższy jest ten okres, tym większe ryzyko),
  • okresem istnienia przedsiębiorstwa (firmy starsze, o większym doświadczeniu, zwykle ponoszą mniejsze ryzyko),
  • stosunkiem między wielkością zadłużenia a majątkiem firmy (im wyższa jest proporcja łącznego zadłużenia firmy w stosunku do jej majątku, tym większe ryzyko kredytowe),
  • proporcją między zyskami netto a wielkością kredytu (wskazuje ona na zdolność do spłaty kredytu).

W teorii ekonomii dzieli się ryzyko kredytowe na wynikające z czynników subiektywnych i obiektywnych. Pierwsze z nich wynika ze złego działania samego przedsiębiorstwa, popełnianych błędów (np. złego opracowania planu inwestycyjnego), a drugie związane jest z problemami, na które przedsiębiorstwo nie ma wpływu (np. koniunktura gospodarcza i inflacja).

[1] B. Gruszka, Z. Zawadzka, „Ryzyko w działalności bankowej. Zabezpieczenie systemowe”, PWE, Warszawa 1992 s. 10-11.

[2] Z. Dobosiewicz, „Bankowość”, PWE, Warszawa 2003, s. 217.

[3] J. Turlej, Strategia i taktyka zarządzania ryzykiem kredytowym, „Bank i Kredyt”, nr 10, 1994, s. 41.

[4] G. Borys, „Zarządzanie ryzykiem kredytowym w banku”, PWN, Warszawa-Wrocław 1996, s. 29.

[5] R. Patterson, „Poradnik kredytowy dla bankowców”, PWE, Warszawa 1995, s. 292.

[6] L. Bittel, „Krótki kurs zarządzania”, Warszawa-Londyn 1998, s. 17.

[7] G. Borys, „Zarządzanie ryzykiem kredytowym w banku”, PWN, Warszawa-Wrocław 1996, s. 32

[8] Z. Krzyżkiewicz, „Operacje i innowacje bankowe”, PWE, Warszawa 1993, s. 9-10.

[9] W. Stodulski, Ryzyko ekologiczne. Zobowiązania ekologiczne jako czynnik ryzyka finansowego. „Bank”, nr 2, 1994, s. 31

[10] R. Patterson, Poradnik kredytowy dla bankowców, PWE, Warszawa 1995, s. 292.

[11] A. Jarugowa, J. Marcinkowski, M. Marcinkowska, „Rachunkowość banków komercyjnych”, PWE, Warszawa 1994, s. 55.

[12] Z. Dobosiewicz, „Bankowość”, PWE, Warszawa 2003, s. 218