Kredyty dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych

5/5 - (1 vote)

Kredyt ten może być udzielony posiadaczom kont osobistych, którzy spełniają następujące warunki:

  1. posiadają rachunek w oddziale PKO BP przez okres co najmniej 1 roku (w szczególnych przypadkach okres ten może być skrócony do trzech miesięcy);
  2. w całości przekazują na konto osobiste dochody z tytułu zatrudnienia, emerytury, renty lub inne dochody, ewentualnie część tych dochodów, przy czym kwota miesięcznych wpływów nie może być niższa od najniższego miesięcznego wynagrodzenia, obowiązującego w dniu zawarcia umowy, ustalonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej;
  3. w okresie 6 miesięcy przed zawarciem umowy o kredyt, nie dopuścili do powstania salda debetowego na koncie, bądź wyrównali je w ciągu 30 dni.

Kredyt może być udzielony osobie, która jest już zadłużona z tytułu innych kredytów, pod warunkiem, że spłaca je terminowo i zachowana jest pełna zdolność kredytowa, tj. zdolność do terminowej spłaty kredytu wraz z odsetkami.

W przypadku, gdy konto osobiste jest kontem wspólnym, przy zawarciu umowy o kredyt niezbędna jest zgoda współposiadacza rachunku. Udzielenie kredytu w ramach rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego nie wymaga poręczycieli.

W rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym występuje jedna forma kredytu, tj. kredyt odnawialny.

 Kredyt odnawialny – wiąże się z powstaniem debetu (salda ujemnego) rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym kredytobiorcy. Polega na umożliwieniu kredytobiorcy zadłużenia się w rachunku do wysokości (limitu) przyznanego kredytu. Udzielany jest w formie linii kredytowej, z terminem spłaty 12 miesięcy, licząc od dnia pierwszej wpłaty. Kredyt ten oznacza, że każda spłata całości lub wykorzystanej części kredytu powoduje, iż odnawia się on do kwoty określonej w umowie i może być wielokrotnie wykorzystywany. Po zawarciu umowy PKO BP nie otwiera osobnego rachunku kredytowego.

Każdy wpływ środków na ten rachunek zmniejsza zadłużenie (quasi kredyt), a wypłata zwiększa zadłużenie. Spłacenie w terminie umożliwia posiadaczowi konta ponowne zadłużenie do wysokości określonej w umowie, bez konieczności składania nowego wniosku.

W przypadku korzystania z kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym klienta sald w tym rachunku może być pasywne (Ma) i aktywne debetowe (Winien).

Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, określonej w uchwałach Zarządu PKO BP. Odsetki naliczane są od dnia wypłaty powodującej powstanie zadłużenia do dnia poprzedzającego dzień spłaty kredytu.

Ryzyko kredytowe

5/5 - (1 vote)

Operacjom bankowym, jak w każdej działalności gospodarczej, towarzyszy ryzyko. Ryzyka tego nie można uniknąć, ponieważ w chwili podejmowania decyzji:

  • podmiot ją podejmujący nie może przewidzieć, jak dalej będzie się rozwijać sytuacja;
  • podmiot podejmujący decyzję nie posiada pełnej informacji;
  • istnieje prawdopodobieństwo występowania błędów w informacjach.[1]

Ryzyko jest nierozerwalnie związane z działalnością każdego banku.[2] Ryzyko kredytowe zaliczane jest do podstawowych rodzajów ryzyka bankowego. Wynika ono z nieprzewidzianego opóźnienia zwrotu kredytu i należnych odsetek, a nawet utraty wierzytelności. Jest to tzw. ryzyko aktywne. Pasywne ryzyko kredytowe wiąże się z pozyskiwaniem środków na działalność kredytową i może ono polegać na przykład na wyższym i wcześniejszym niż zakładano wycofaniu przez klientów wkładów i lokat. Powstaje wówczas ryzyko utraty płynności, polegające na pogorszeniu zdolności banku do terminowego spłacania zobowiązań i wykonywania zleceń płatniczych.[3] Ryzyko dotyczące transakcji kredytowej można ująć generalnie w trzy podstawowe grupy zagadnień:

  • ryzyko wynikające z kondycji ekonomiczno-finansowej firmy;
  • ryzyko związane z transakcją;
  • ryzyko związane z transakcją w trakcie jej trwania.

Ryzyko wynikające z kondycji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy jest jednym z najważniejszych elementów branych pod uwagę przez bank przy podejmowaniu decyzji kredytowej. Zdolność przedsiębiorstwa do terminowego regulowania zobowiązań zależy bowiem od jego aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, a także od możliwości osiągania dochodów w przyszłości. Bank, udzielając kredytu, musi zatem ocenić nie tylko stan przedsiębiorstwa w chwili składania wniosku, lecz również prawdopodobieństwo utrzymania przez nie odpowiedniej kondycji finansowej w całym okresie kredytowania. Im dłuższy okres spłaty zobowiązania, tym większa niepewność związana z przyszłą sytuacją kredytobiorcy.

Podstawowe znaczenie ma w tym przypadku analiza danych finansowych przedsiębiorstwa. Bank bierze pod uwagę między innymi wielkość i strukturę majątku, poziom zadłużenia, płynność finansową, rentowność, przepływy pieniężne oraz zdolność do generowania nadwyżek finansowych. Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy przychody uzyskiwane przez przedsiębiorstwo pozwalają nie tylko na pokrywanie bieżących kosztów działalności, ale także na terminową obsługę zadłużenia. Firma może bowiem posiadać znaczny majątek, a jednocześnie mieć problemy z regulowaniem zobowiązań wynikające z braku wystarczających środków pieniężnych.

Ocena ryzyka kredytowego nie może jednak ograniczać się wyłącznie do danych historycznych zawartych w sprawozdaniach finansowych. Wyniki osiągnięte przez przedsiębiorstwo w poprzednich latach nie gwarantują utrzymania podobnej sytuacji w przyszłości. Z tego względu bank analizuje również perspektywy działalności kredytobiorcy, sytuację branży, pozycję przedsiębiorstwa na rynku, poziom konkurencji, strukturę odbiorców i dostawców, a także możliwość wystąpienia zmian mogących negatywnie wpłynąć na osiągane przychody. Istotna może być również zależność przedsiębiorstwa od jednego dużego kontrahenta. Utrata takiego odbiorcy może doprowadzić do gwałtownego spadku sprzedaży, a w konsekwencji do problemów z obsługą kredytu.

Znaczenie ma również jakość zarządzania przedsiębiorstwem. Nawet podmiot posiadający korzystną sytuację finansową może znaleźć się w trudnej sytuacji, jeżeli osoby nim zarządzające podejmują nadmiernie ryzykowne decyzje, nie kontrolują kosztów albo prowadzą zbyt agresywną politykę inwestycyjną. Bank ocenia więc między innymi doświadczenie kadry kierowniczej, dotychczasową historię działalności firmy oraz sposób wywiązywania się z wcześniejszych zobowiązań. Historia współpracy z bankami może stanowić cenne źródło informacji na temat wiarygodności kredytobiorcy.

Drugim obszarem jest ryzyko bezpośrednio związane z samą transakcją kredytową. Jego poziom zależy między innymi od wysokości kredytu, okresu kredytowania, celu finansowania, harmonogramu spłat oraz rodzaju zastosowanego oprocentowania. Inny poziom ryzyka będzie występował w przypadku krótkoterminowego kredytu obrotowego przeznaczonego na sfinansowanie bieżącej działalności przedsiębiorstwa, a inny w przypadku wieloletniego kredytu inwestycyjnego, którego spłata uzależniona jest od powodzenia realizowanego przedsięwzięcia.

Przy kredytach inwestycyjnych szczególnego znaczenia nabiera ocena ekonomicznej zasadności planowanej inwestycji. Bank musi ustalić, czy przedsięwzięcie ma realne szanse na wygenerowanie przychodów pozwalających na późniejszą spłatę zadłużenia. Jeżeli inwestycja oparta jest na zbyt optymistycznych prognozach sprzedaży albo jej koszty zostały niedoszacowane, prawdopodobieństwo wystąpienia trudności w spłacie kredytu znacząco wzrasta. Ryzyko może być również związane z opóźnieniami w realizacji inwestycji, wzrostem cen materiałów, zmianą sytuacji rynkowej lub pojawieniem się nowych konkurentów.

Ważnym elementem ograniczającym ryzyko banku są zabezpieczenia spłaty kredytu. Ich podstawowym zadaniem jest umożliwienie bankowi odzyskania przynajmniej części należności w sytuacji, w której kredytobiorca przestanie wykonywać swoje zobowiązania zgodnie z umową. Zabezpieczenia nie powinny jednak zastępować prawidłowej oceny zdolności kredytowej. Podstawowym źródłem spłaty kredytu powinny być dochody osiągane przez kredytobiorcę, natomiast zabezpieczenie pełni przede wszystkim funkcję dodatkową.

Do zabezpieczeń mogą należeć między innymi hipoteki ustanowione na nieruchomościach, zastawy na składnikach majątkowych, poręczenia, gwarancje, cesje wierzytelności czy blokady środków na rachunkach. Wybór odpowiedniej formy zabezpieczenia zależy od charakteru transakcji, sytuacji kredytobiorcy oraz rodzaju majątku znajdującego się w jego posiadaniu. Bank powinien jednocześnie brać pod uwagę możliwość zmiany wartości zabezpieczenia. Przykładowo nieruchomość posiadająca wysoką wartość w chwili udzielenia kredytu może w okresie późniejszym stracić na wartości, szczególnie w sytuacji pogorszenia koniunktury na rynku nieruchomości.

Istotnym problemem jest również czas potrzebny do realizacji zabezpieczenia. Nawet wartościowy składnik majątku nie zawsze może zostać szybko sprzedany. Jeżeli jego zbycie wymaga przeprowadzenia długotrwałego postępowania prawnego albo na rynku występuje niewielki popyt na tego rodzaju aktywa, rzeczywista wartość zabezpieczenia z punktu widzenia banku jest niższa od jego wartości nominalnej. Z tego względu banki stosują odpowiednie współczynniki ostrożności i zazwyczaj nie przyjmują całej wartości rynkowej zabezpieczenia jako podstawy zabezpieczenia kredytu.

Monitorowanie ryzyka podczas trwania umowy kredytowej

Trzecia grupa ryzyka pojawia się już po udzieleniu kredytu. Pozytywna decyzja kredytowa nie oznacza zakończenia procesu oceny ryzyka. W okresie obowiązywania umowy bank powinien stale obserwować sytuację kredytobiorcy i sprawdzać, czy nie występują symptomy świadczące o pogorszeniu jego zdolności do obsługi zadłużenia. Monitorowanie jest szczególnie ważne w przypadku kredytów długoterminowych, ponieważ w ciągu kilku lub kilkunastu lat sytuacja przedsiębiorstwa może ulec zasadniczym zmianom.

Pierwszym sygnałem pogorszenia sytuacji mogą być opóźnienia w spłacie rat kapitałowych lub odsetek. Nie zawsze oznaczają one trwałą niewypłacalność kredytobiorcy, mogą jednak wskazywać na powstające problemy z płynnością finansową. Bank powinien zatem ustalić przyczynę opóźnienia i ocenić, czy ma ono charakter przejściowy, czy też jest wynikiem głębszych problemów ekonomicznych przedsiębiorstwa.

Do innych sygnałów ostrzegawczych można zaliczyć pogorszenie wyników finansowych, wzrost zadłużenia, zmniejszenie sprzedaży, zwiększenie poziomu należności przeterminowanych, utratę ważnych kontrahentów, powstawanie zaległości wobec dostawców albo organów publicznych czy gwałtowne ograniczenie środków znajdujących się na rachunkach bankowych. Znaczenie mogą mieć również informacje niefinansowe, na przykład częste zmiany w zarządzie, konflikty pomiędzy wspólnikami, postępowania sądowe, utrata ważnych zezwoleń lub problemy związane z realizacją podstawowych kontraktów.

Wczesne wykrycie pogorszenia sytuacji zwiększa możliwości podjęcia działań naprawczych. Bank może na przykład przeprowadzić rozmowy z kredytobiorcą, dokonać zmiany harmonogramu spłat, ustanowić dodatkowe zabezpieczenia albo ograniczyć możliwość dalszego wykorzystywania przyznanego limitu kredytowego. W poważniejszych przypadkach może dojść do restrukturyzacji zadłużenia, której celem jest dostosowanie warunków spłaty do rzeczywistych możliwości finansowych przedsiębiorstwa. Restrukturyzacja może być korzystniejsza dla obu stron niż natychmiastowe wypowiedzenie umowy, szczególnie jeżeli istnieje realna możliwość poprawy sytuacji kredytobiorcy.

Ocena zdolności i wiarygodności kredytowej

Jedną z podstawowych metod ograniczania ryzyka kredytowego pozostaje dokładne badanie zdolności kredytowej przed zawarciem umowy. Zdolność kredytowa oznacza możliwość spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Oceniając ją, bank analizuje zarówno elementy ilościowe, jak i jakościowe.

Analiza ilościowa opiera się przede wszystkim na danych finansowych. W odniesieniu do przedsiębiorstw mogą być wykorzystywane wskaźniki płynności, rentowności, zadłużenia, sprawności działania oraz obsługi zadłużenia. Samo obliczenie wartości wskaźników nie jest jednak wystarczające. Należy je porównywać z wynikami z wcześniejszych okresów, wartościami osiąganymi przez podobne przedsiębiorstwa oraz sytuacją występującą w danej branży. Spadek rentowności w jednym przedsiębiorstwie może być sygnałem problemów wewnętrznych, ale może także wynikać z pogorszenia sytuacji w całym sektorze gospodarki.

Analiza jakościowa obejmuje z kolei takie elementy, jak doświadczenie kierownictwa, jakość zarządzania, pozycja rynkowa firmy, perspektywy rozwojowe, reputacja przedsiębiorstwa oraz jego dotychczasowa współpraca z instytucjami finansowymi. W przypadku osób fizycznych znaczenie mają między innymi stabilność zatrudnienia, poziom i regularność uzyskiwanych dochodów, liczba osób pozostających na utrzymaniu, wysokość istniejącego zadłużenia oraz wcześniejsza historia regulowania zobowiązań.

Banki wykorzystują również metody punktowej oceny klientów. W ramach systemów scoringowych poszczególnym cechom kredytobiorcy przypisywana jest określona liczba punktów, a ich suma pozwala zakwalifikować klienta do odpowiedniej kategorii ryzyka. Rozwiązanie takie umożliwia częściową standaryzację procesu kredytowego i jest szczególnie często stosowane w przypadku kredytów udzielanych klientom indywidualnym oraz małym przedsiębiorstwom.

W przypadku większych podmiotów gospodarczych częściej stosowany jest rating kredytowy. Kredytobiorca zostaje przypisany do określonej klasy ryzyka uwzględniającej między innymi jego sytuację ekonomiczno-finansową oraz prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązań. Ocena ta wpływa nie tylko na samą decyzję o udzieleniu kredytu, lecz również na jego warunki. Klient oceniany jako bardziej ryzykowny może otrzymać niższą kwotę finansowania, zostać zobowiązany do przedstawienia dodatkowych zabezpieczeń albo ponosić wyższy koszt kredytu.

Ryzyko portfela kredytowego

Ryzyka kredytowego nie należy rozpatrywać wyłącznie w odniesieniu do pojedynczego kredytobiorcy. Z punktu widzenia banku równie istotne jest ryzyko całego portfela kredytowego. Nawet prawidłowo ocenione indywidualne transakcje mogą tworzyć nadmierne zagrożenie, jeżeli bank zbyt silnie koncentruje swoją działalność kredytową na jednej branży, grupie klientów albo określonym regionie.

Przykładem może być bank, którego znaczna część należności dotyczy przedsiębiorstw budowlanych. W okresie dobrej koniunktury podmioty te mogą regularnie spłacać zobowiązania. Gwałtowne pogorszenie sytuacji na rynku budowlanym może jednak spowodować jednoczesne problemy wielu klientów, a tym samym znaczący wzrost liczby kredytów zagrożonych. Podobne niebezpieczeństwo występuje wtedy, gdy duża część portfela związana jest z jednym dużym przedsiębiorstwem albo grupą podmiotów powiązanych ze sobą kapitałowo.

Jednym ze sposobów ograniczania tego zagrożenia jest dywersyfikacja portfela kredytowego. Polega ona na odpowiednim rozłożeniu zaangażowania banku pomiędzy różnych klientów, branże, rodzaje finansowania oraz regiony geograficzne. Dywersyfikacja nie eliminuje ryzyka, ale pozwala ograniczyć skutki problemów występujących w jednym obszarze działalności gospodarczej.

Na poziom ryzyka kredytowego wpływają również czynniki makroekonomiczne, na które pojedynczy kredytobiorca nie ma bezpośredniego wpływu. Należą do nich przede wszystkim tempo wzrostu gospodarczego, wysokość stóp procentowych, poziom inflacji, sytuacja na rynku pracy oraz zmiany kursów walutowych. Pogorszenie koniunktury gospodarczej może zmniejszać przychody przedsiębiorstw i dochody gospodarstw domowych, prowadząc do wzrostu problemów ze spłatą kredytów.

Szczególne znaczenie mogą mieć zmiany stóp procentowych. W przypadku kredytów oprocentowanych według zmiennej stopy ich wzrost powoduje zwiększenie wysokości odsetek i rat kredytowych. Kredytobiorca, który przy niższym oprocentowaniu posiadał wystarczającą zdolność do obsługi zobowiązania, po wzroście kosztów finansowania może mieć problemy z terminową spłatą rat. Zależność ta pokazuje, że ryzyko kredytowe często pozostaje w ścisłym związku z innymi rodzajami ryzyka bankowego.

Zarządzanie ryzykiem kredytowym

Zarządzanie ryzykiem kredytowym jest procesem obejmującym cały okres współpracy banku z kredytobiorcą. Rozpoczyna się ono jeszcze przed udzieleniem kredytu, kiedy dokonywana jest analiza klienta oraz planowanej transakcji. Następnie bank określa warunki finansowania, wysokość marży, rodzaj zabezpieczeń, sposób wypłaty środków oraz harmonogram spłaty. Po uruchomieniu kredytu rozpoczyna się natomiast okres monitorowania sytuacji klienta.

Skuteczne zarządzanie ryzykiem wymaga zachowania równowagi pomiędzy bezpieczeństwem banku a jego działalnością komercyjną. Całkowite unikanie ryzyka oznaczałoby w praktyce rezygnację z udzielania kredytów, a więc z jednego z podstawowych źródeł dochodów banku. Z kolei nadmierna skłonność do ryzyka może doprowadzić do powstania dużej liczby kredytów niespłacanych i w konsekwencji zagrozić stabilności instytucji.

Z tego względu bank powinien określać poziom ryzyka, jaki jest gotowy zaakceptować, a następnie dostosowywać do niego politykę kredytową. Polityka ta obejmuje między innymi kryteria udzielania finansowania, limity zaangażowania, zasady oceny klientów, wymagane zabezpieczenia oraz procedury dotyczące monitorowania i postępowania z należnościami zagrożonymi. Istotne znaczenie ma również zapewnienie odpowiedniej niezależności osób odpowiedzialnych za ocenę ryzyka od pracowników zajmujących się sprzedażą produktów kredytowych.

Ryzyko kredytowe pozostaje więc jednym z kluczowych zagadnień działalności bankowej. Nie można go całkowicie wyeliminować, ponieważ każda decyzja kredytowa dotyczy przyszłości, której przebiegu nie da się dokładnie przewidzieć. Możliwe jest jednak jego rozpoznawanie, pomiar, ograniczanie oraz systematyczne monitorowanie. Prawidłowa analiza sytuacji kredytobiorcy, odpowiednia konstrukcja transakcji, właściwe zabezpieczenia i bieżąca obserwacja spłaty zobowiązań pozwalają zmniejszyć prawdopodobieństwo poniesienia strat. Właściwe zarządzanie ryzykiem kredytowym ma przy tym znaczenie nie tylko dla wyników pojedynczego banku, ale także dla bezpieczeństwa całego systemu finansowego.

[1] A. Rymka, Kredyty – poradnik dla praktyków, tom I, s. 150.

[2] B. Gruszka, Z. Zawadzka, Ryzyko w działalności bankowej. Zabezpieczenia systemowe, s.72.

[3] Z. Krzyżkiewicz, Operacje i innowacje bankowe. s. 56.

Koszt kredytu

5/5 - (1 vote)

Według Ewy Bogackiej-Kisiel i Jacka Karwowskiego, określanie kosztów kredytu ma istotne znaczenie dla oceny opłacalności transakcji zawartych na warunkach kredytowych.[1] Najistotniejszym elementem kosztów kredytu jest jego oprocentowanie. Oprocentowanie kredytu, jest to ustalona w umowie kredytowej stopa procentowa liczona w stosunku rocznym od kwoty wykorzystanego kredytu, za okres od dnia wykorzystania kredytu do dnia ostatecznej spłaty i pobierania w terminach „z góry” ustalonych.[2]

Wysokość oprocentowania uzależniona jest od:

–         okresu kredytowania;

–         rozmiarów ryzyka związanego z udzielaniem kredytu;

–         celu kredytowania.[3]

Zgodnie z art. 33 ust. 1ustawy Prawo bankowe, bank pobiera od wykorzystanego kredytu oprocentowanie według stawki zmiennej lub stałej.

Oprocentowanie stałe jest to stopa procentowa niezmienna w całym okresie trwania umowy kredytowej.

Natomiast na zmienną stopę procentową składa się:

  1. stawka bazowa (w Polsce jest to stopa procentowa kredytu refinansowego NBP),
  2. marża banku, która stanowi dochód banku.

Odsetki od kredytu wyznaczane są przez:

–         tzw. średni czas kredytu, który obliczany jest na podstawie wzoru (1+n)/2, gdzie n- oznacza liczbę rat;

–         terminy i sposoby obliczania odsetek. Odsetki mogą być regulowane z góry (czyli na zasadach dyskonta) lub z dołu, mogą być spłacone w równych ratach, obejmujących spłatę zobowiązania i odsetek łącznie lub też tylko samego zobowiązania (wówczas odsetki powiększają wysokość rat);

–         sposób ustalania rat. Spłata pierwszej raty może być przesunięta w przyszłość (tzw. okres karencji). Przesunięcie to może dotyczyć spłat samego zobowiązania oraz zobowiązania wraz z odsetkami. Przy kredytach spłacanych ratami stosowana jest zasada rachunku odsetek składanych. Wartość jednostki wraz z odsetkami składanymi wylicza się na podstawie wzoru (1+s/100)n, gdzie: „s” oznacza stopę odsetkową, ”n” – liczbę okresów oprocentowania.

Na koszt kredytu składają się również tzw. koszty towarzyszące. Są to:

–         prowizje,

–         koszty gwarancji za kredyt (zabezpieczenie kredytu),

–         koszty ubezpieczenia kredytu.

Prowizja stanowi wynagrodzenie dla banku, związane z przyznaniem kredytu. Na podstawie art. 33 ust. 2, od przyznanego kredytu, bankowi przysługuje prowizja w wysokości określonej w umowie kredytowej.[4]

[1] E. Bogacka-Kisiel, J. Karwowski, Bankowość (wybrane zagadnienia), s. 63.

[2] A. Rymek, op. cit., s. 128.

[3] Instrukcja służbowa Nr A/3, październik 1994.

[4] E. Kostro, Prawo bankowe, część I – ustawy i komentarze (wg stanu na 10.04.1994), s. 38.

Funkcja dochodowa i funkcja rozdzielcza kredytu

5/5 - (2 votes)

Można wyróżnić cztery funkcje kredytu bankowego. Są to: funkcja emisyjna (tj. funkcja pieniężna), funkcja dochodowa (tj. funkcja prosta), funkcja rozdzielcza i funkcja symulacyjna. Jakie są te cechy? Funkcja emisji jest wyodrębniona z makroekonomicznego punktu widzenia. Każdy udzielony kredyt bankowy tworzy pieniądz. W momencie spłaty pieniądze są likwidowane.

Kreacji pieniądza nie można utożsamiać z tworzeniem materiału pieniężnego, a likwidacji z niszczeniem tego materiału. To tworzenie określonych relacji społecznych, w ramach których pożyczkobiorca otrzymuje dodatkową siłę nabywczą i traci ją w trakcie spłaty. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A i Mennica nie tworzą pieniądza, a jedynie materiał pieniężny.

Z mikroekonomicznego punktu widzenia wyróżnia się funkcję dochodową. Nie możemy rozpatrywać tej funkcji z makroekonomicznego punktu widzenia ani jako zamkniętej całości. W procesach zarządzania część podmiotów oszczędza, część korzysta z pożyczek. W wyniku tych procesów dochodzi do wzajemnej kompensacji w skali makroekonomicznej.

O podziale tej funkcji prostej decydują dwa kryteria: punkt widzenia kredytobiorcy oraz okres zadłużenia. Funkcję rozdzielczą można traktować jako rodzaj funkcji dochodu. Wiąże się to z udziałem kredytu bankowego w ostatecznym podziale PKB na część zakumulowaną i konsumowaną. Są to np. kredyty inwestycyjne i konsumpcyjne, finansowanie powiększania zapasów i rezerw. Znaczenie funkcji dystrybucyjnej zależy od sytuacji gospodarczej kraju.

Im bardziej gospodarka charakteryzuje się złożonym systemem relacji między podmiotami gospodarczymi (znaczna podaż, wolne moce produkcyjne), tym łatwiej jest sprzedawać na kredyt za pomocą narzędzi marketingowych. Funkcja stymulująca polega na pobudzaniu lub hamowaniu aktywności gospodarczej poprzez cenę kredytu (oprocentowanie) lub udostępnienie lub odmowę kredytobiorcy określonej puli kredytu.

Funkcja dochodowa – oznacza, że kredytobiorca finansuje część swoich wydatków przy pomocy kredytu. Kredyt umożliwia mu dokonanie wydatków w pełnej planowanej wysokości.

Funkcja rozdzielcza – oznacza wykorzystanie kredytu dla stworzenia dodatkowego popytu pieniężnego.[1]

Funkcja dochodowa kredytu ma szczególne znaczenie z punktu widzenia pojedynczego gospodarstwa domowego, przedsiębiorstwa lub innego podmiotu korzystającego z finansowania bankowego. Jej istota polega na tym, że kredyt zwiększa czasowo możliwości wydatkowe kredytobiorcy ponad poziom wynikający z jego aktualnie osiąganych dochodów. Nie oznacza to jednak rzeczywistego zwiększenia dochodu w sensie ekonomicznym. Kredyt jest bowiem zobowiązaniem, które w przyszłości musi zostać zwrócone wraz z należnym oprocentowaniem i innymi kosztami. Można więc powiedzieć, że umożliwia on przesunięcie w czasie części przyszłych dochodów i wykorzystanie ich już w chwili obecnej.

Mechanizm ten szczególnie wyraźnie widać w przypadku gospodarstw domowych. Osoba osiągająca regularne wynagrodzenie może planować zakup dobra, którego cena znacznie przekracza jej bieżące oszczędności. Kredyt pozwala dokonać takiego zakupu bez konieczności wieloletniego odkładania pełnej kwoty. Dotyczy to przede wszystkim zakupu mieszkania lub domu, samochodu, wyposażenia gospodarstwa domowego, a także finansowania remontów, kształcenia czy innych większych wydatków. Kredyt zwiększa więc bieżącą zdolność nabywczą gospodarstwa domowego, chociaż jednocześnie zmniejsza część jego przyszłego dochodu pozostającego do swobodnej dyspozycji.

W tym sensie funkcja dochodowa ma charakter czasowy. W okresie korzystania z kredytu kredytobiorca dysponuje dodatkowymi środkami, natomiast w okresie jego spłaty musi przeznaczać część uzyskiwanych dochodów na regulowanie rat kapitałowych i odsetkowych. Kredyt prowadzi więc do przesunięcia konsumpcji w czasie. Pozwala zwiększyć konsumpcję bieżącą kosztem ograniczenia możliwości konsumpcyjnych w przyszłości. Z tego względu decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna uwzględniać nie tylko aktualne potrzeby, lecz także przyszłe możliwości finansowe kredytobiorcy.

Podobne znaczenie funkcja dochodowa ma w działalności przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwo może korzystać z kredytu w celu finansowania działalności bieżącej, zakupu materiałów, surowców, towarów, regulowania wynagrodzeń albo pokrywania innych kosztów powstających przed uzyskaniem wpływów ze sprzedaży. W takim przypadku kredyt wypełnia czasową lukę pomiędzy momentem poniesienia wydatków a momentem uzyskania przychodów.

Jest to szczególnie ważne w przedsiębiorstwach charakteryzujących się sezonowością działalności. Firma może ponosić znaczną część kosztów w określonym okresie roku, podczas gdy przychody pojawiają się dopiero kilka miesięcy później. Kredyt obrotowy pozwala wówczas zachować ciągłość działalności mimo czasowego niedoboru własnych środków pieniężnych. W ten sposób przedsiębiorstwo nie musi ograniczać produkcji lub sprzedaży wyłącznie dlatego, że występuje przejściowa różnica pomiędzy terminami wpływów i wydatków.

Funkcja dochodowa kredytu może również wiązać się z finansowaniem przedsięwzięć rozwojowych. Przedsiębiorstwo, które nie posiada wystarczających środków własnych, może zaciągnąć kredyt na zakup maszyn, urządzeń, nieruchomości lub nowych technologii. Dzięki temu możliwe jest wcześniejsze zrealizowanie inwestycji, która bez finansowania zewnętrznego zostałaby przełożona na późniejszy okres. Jeżeli inwestycja okaże się trafna, osiągane dzięki niej przyszłe dochody mogą umożliwić nie tylko spłatę kredytu, lecz także zwiększenie zysków przedsiębiorstwa.

W przypadku przedsiębiorstw kredyt może zatem stanowić instrument przyspieszający rozwój. Nie jest jednak źródłem dochodu w takim samym znaczeniu jak przychody ze sprzedaży. Środki pochodzące z kredytu zwiększają możliwości finansowe przedsiębiorstwa, ale tworzą jednocześnie zobowiązanie wobec banku. Ich wykorzystanie jest ekonomicznie uzasadnione przede wszystkim wtedy, gdy przynosi korzyści większe od kosztów ponoszonych w związku z obsługą zadłużenia.

Znaczenie funkcji dochodowej zależy również od długości okresu kredytowania. Kredyty krótkoterminowe są zazwyczaj związane z przejściowymi niedoborami środków pieniężnych. Ich zadaniem może być między innymi finansowanie zapasów, należności lub bieżących kosztów działalności. Kredyty długoterminowe służą natomiast częściej finansowaniu inwestycji oraz wydatków, których wartość jest na tyle wysoka, że ich pokrycie wyłącznie ze środków własnych byłoby trudne lub nieefektywne.

Istotnym zagadnieniem pozostaje przy tym relacja pomiędzy kredytem a oszczędnościami. W gospodarce występują jednocześnie podmioty posiadające czasowe nadwyżki środków pieniężnych oraz podmioty wykazujące ich niedobór. Bank pełni funkcję pośrednika pomiędzy tymi grupami. Przyjmuje depozyty od podmiotów posiadających wolne środki i wykorzystuje je między innymi do finansowania działalności kredytowej. Dzięki temu kapitał może być kierowany tam, gdzie występuje zapotrzebowanie na dodatkowe finansowanie.

W tym miejscu funkcja dochodowa zaczyna łączyć się z funkcją rozdzielczą kredytu. Funkcja rozdzielcza odnosi się już nie tylko do sytuacji pojedynczego kredytobiorcy, ale również do przemieszczania środków finansowych pomiędzy różnymi uczestnikami gospodarki. Za pośrednictwem systemu bankowego środki niewykorzystywane w danym momencie przez jedne podmioty mogą zostać przeznaczone na finansowanie działalności innych podmiotów.

Kredyt uczestniczy więc w procesie podziału i przepływu zasobów finansowych w gospodarce. Banki decydują, które przedsięwzięcia zostaną sfinansowane, jaka będzie wielkość udzielonego finansowania oraz na jakich warunkach środki zostaną udostępnione. W praktyce oznacza to, że działalność kredytowa wpływa na kierunki wykorzystania kapitału. Większa dostępność kredytów dla określonych branż może sprzyjać ich rozwojowi, natomiast ograniczenie finansowania może prowadzić do zmniejszenia skali inwestycji.

Funkcja rozdzielcza jest szczególnie widoczna w przypadku kredytów inwestycyjnych. Bank, udzielając kredytu przedsiębiorstwu planującemu rozbudowę zakładu, zakup nowych maszyn czy wprowadzenie nowoczesnej technologii, przyczynia się do skierowania środków finansowych na cele inwestycyjne. Finansowanie może prowadzić do zwiększenia zdolności produkcyjnych, powstania nowych miejsc pracy oraz wzrostu wartości majątku przedsiębiorstwa.

Inny charakter ma rozdzielcze oddziaływanie kredytów konsumpcyjnych. Środki kierowane do gospodarstw domowych zwiększają popyt na towary i usługi. Wzrost popytu może następnie oddziaływać na działalność przedsiębiorstw, skłaniając je do zwiększenia produkcji, zatrudnienia lub inwestycji. W ten sposób kredyt udzielony jednemu uczestnikowi rynku może pośrednio wpływać na sytuację wielu innych podmiotów.

Funkcja rozdzielcza jest więc ściśle związana z tworzeniem dodatkowego popytu pieniężnego. Podmiot uzyskujący kredyt może dokonać wydatku, którego bez dodatkowego finansowania nie byłby w stanie ponieść w danym momencie. Jeżeli takich podmiotów jest wiele, kredyt może znacząco oddziaływać na poziom popytu w całej gospodarce. Zwiększenie dostępności kredytów może sprzyjać wzrostowi sprzedaży, inwestycji i konsumpcji.

Oddziaływanie to nie zawsze musi mieć jednak wyłącznie korzystny charakter. Jeżeli tempo wzrostu akcji kredytowej jest zbyt wysokie w stosunku do możliwości gospodarki, może dochodzić do nadmiernego wzrostu popytu. Przy ograniczonej podaży towarów i usług może to sprzyjać wzrostowi cen. Szczególne znaczenie ma to na rynkach, na których podaż nie może szybko dostosować się do zwiększonego popytu, czego przykładem może być rynek nieruchomości.

Łatwy dostęp do kredytów mieszkaniowych może prowadzić do zwiększenia liczby osób zainteresowanych zakupem mieszkań. Jeżeli jednocześnie liczba dostępnych lokali rośnie powoli, dodatkowy popyt może przyczyniać się do wzrostu cen nieruchomości. Funkcja rozdzielcza kredytu wpływa więc nie tylko na wielkość wydatków, ale również na strukturę popytu i ceny występujące w gospodarce.

Banki mają przy tym wpływ na kierunki rozdziału środków poprzez stosowaną politykę kredytową. Mogą na przykład preferować finansowanie podmiotów posiadających stabilną sytuację finansową, odpowiednie zabezpieczenia i dobre perspektywy rozwojowe. W okresie zwiększonego ryzyka gospodarczego mogą natomiast zaostrzać wymagania dotyczące zdolności kredytowej, zwiększać wymagany udział własny lub ograniczać finansowanie wybranych sektorów.

Z punktu widzenia całej gospodarki ważne jest, aby środki były kierowane przede wszystkim do podmiotów zdolnych do ich efektywnego wykorzystania. Kredyt udzielony przedsiębiorstwu realizującemu opłacalną inwestycję może prowadzić do zwiększenia produkcji oraz przyszłych dochodów. Natomiast finansowanie przedsięwzięć nieefektywnych zwiększa ryzyko strat zarówno po stronie kredytobiorcy, jak i banku.

Funkcja rozdzielcza łączy się zatem również z oceną ryzyka kredytowego. Banki nie dokonują rozdziału środków w sposób przypadkowy. Przed podjęciem decyzji analizują zdolność kredytową klienta, cel finansowania, źródła przyszłej spłaty oraz proponowane zabezpieczenia. Proces ten ma prowadzić do ograniczenia prawdopodobieństwa wystąpienia sytuacji, w której kredyt nie zostanie zwrócony.

Nie zawsze jednak podmioty posiadające potencjalnie korzystne projekty mają jednakowy dostęp do finansowania. Duże przedsiębiorstwa posiadające wieloletnią historię działalności, znaczny majątek i stabilne wyniki finansowe mogą mieć łatwiejszy dostęp do kredytu niż przedsiębiorstwa nowe lub niewielkie. Z punktu widzenia funkcji rozdzielczej oznacza to, że struktura rynku kredytowego może wpływać na możliwości rozwoju poszczególnych grup przedsiębiorstw.

Znaczenie ma również poziom oprocentowania. Cena kredytu wpływa na liczbę podmiotów zainteresowanych zaciągnięciem zobowiązania oraz na opłacalność finansowanych przedsięwzięć. Przy wysokich stopach procentowych część inwestycji może zostać uznana za nieopłacalną, ponieważ przewidywana stopa zwrotu nie będzie wystarczająca do pokrycia kosztów kredytu. Spadek oprocentowania może natomiast zachęcać przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe do większego korzystania z finansowania.

W tym właśnie miejscu funkcje dochodowa i rozdzielcza łączą się z funkcją stymulacyjną kredytu. Zmiany warunków kredytowania mogą pobudzać albo ograniczać aktywność gospodarczą. Tańszy i łatwiej dostępny kredyt zwiększa możliwości finansowania konsumpcji i inwestycji. Droższy kredyt powoduje natomiast wzrost kosztów zadłużenia i może prowadzić do ograniczenia popytu na finansowanie.

Funkcja dochodowa i rozdzielcza występują zatem jednocześnie, ale przedstawiają działanie kredytu z różnych punktów widzenia. Funkcja dochodowa koncentruje się przede wszystkim na sytuacji pojedynczego kredytobiorcy. Pokazuje, w jaki sposób kredyt pozwala mu czasowo zwiększyć możliwości ponoszenia wydatków. Funkcja rozdzielcza dotyczy natomiast przepływu środków pomiędzy uczestnikami gospodarki oraz wpływu kredytu na strukturę konsumpcji, inwestycji i popytu.

Dobrze widoczne jest to na przykładzie kredytu mieszkaniowego. Z punktu widzenia gospodarstwa domowego pełni on funkcję dochodową, ponieważ umożliwia zakup nieruchomości bez wcześniejszego zgromadzenia całej ceny. Z punktu widzenia gospodarki pełni jednocześnie funkcję rozdzielczą, ponieważ prowadzi do skierowania dodatkowego popytu na rynek mieszkaniowy, a pośrednio także do przedsiębiorstw budowlanych, producentów materiałów, dostawców wyposażenia oraz innych podmiotów związanych z tym sektorem.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku kredytu inwestycyjnego. Dla przedsiębiorcy jest on źródłem czasowo dostępnych środków umożliwiających realizację projektu, natomiast w szerszej skali uczestniczy w kierowaniu kapitału na określone cele gospodarcze. Jego wykorzystanie może powodować wzrost zamówień u dostawców, zwiększenie zatrudnienia i tworzenie nowych zdolności produkcyjnych.

Funkcje kredytu nie powinny być więc rozpatrywane jako całkowicie niezależne od siebie. W praktyce wzajemnie się przenikają. Jedna operacja kredytowa może jednocześnie zwiększać możliwości wydatkowe kredytobiorcy, wpływać na podział środków w gospodarce, zwiększać popyt oraz oddziaływać na tempo aktywności gospodarczej.

Znaczenie poszczególnych funkcji zmienia się także wraz z sytuacją gospodarczą. W okresie spowolnienia gospodarczego dostępność kredytu może pomagać przedsiębiorstwom utrzymać działalność i finansować inwestycje, a gospodarstwom domowym realizować większe wydatki. W okresie silnego wzrostu nadmierna ekspansja kredytowa może natomiast sprzyjać narastaniu zadłużenia i powstawaniu nierównowagi na niektórych rynkach.

Z tego względu kredyt należy traktować nie tylko jako umowę pomiędzy bankiem i jego klientem, lecz również jako ważny instrument funkcjonowania gospodarki. Funkcja dochodowa pokazuje znaczenie kredytu dla indywidualnych możliwości finansowych kredytobiorcy, natomiast funkcja rozdzielcza wskazuje na jego wpływ na przemieszczanie i wykorzystywanie zasobów finansowych. Obie funkcje pozostają ze sobą ściśle powiązane i pomagają wyjaśnić, dlaczego działalność kredytowa banków ma znaczenie zarówno dla pojedynczych uczestników rynku, jak i dla przebiegu procesów gospodarczych w skali całego kraju.

[1] E. Drabowski, W. Jaworski, Ż. Krzyżkiewicz, Bankowość w gospodarce socjalistycznej, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1975, s. 112.

Struktura organizacyjna PKO BP

5/5 - (1 vote)

Zarządzanie Bankiem realizowane jest przez jednostki organizacyjne do których należą:

  1. Rada Nadzorcza,
  2. Zarząd Banku,
  3. Centrala,
  4. Oddziały Regionalne,
  5. Oddziały Centra,
  6. Specjalistyczne jednostki organizacyjne.

Struktura organizacyjna banku powinna umożliwiać sprawne zarządzanie rozbudowaną działalnością, zapewniać odpowiedni podział kompetencji, a jednocześnie pozwalać na kontrolowanie ryzyka oraz jakości świadczonych usług. W przypadku dużego banku, prowadzącego działalność na terenie całego kraju i obsługującego znaczną liczbę klientów indywidualnych oraz przedsiębiorstw, konieczne jest stworzenie wieloszczeblowego systemu zarządzania. Poszczególne jednostki wykonują odmienne zadania, jednak ich działalność pozostaje ze sobą ściśle powiązana.

Na najwyższym poziomie struktury organizacyjnej znajduje się Rada Nadzorcza. Jej podstawową rolą jest sprawowanie stałego nadzoru nad działalnością banku we wszystkich dziedzinach jego funkcjonowania. Rada Nadzorcza nie zajmuje się bezpośrednim prowadzeniem bieżących spraw banku, lecz kontroluje działalność Zarządu oraz ocenia sposób realizacji przyjętych celów. Z punktu widzenia bezpieczeństwa instytucji finansowej funkcja nadzorcza ma szczególne znaczenie, ponieważ działalność bankowa wiąże się z zarządzaniem środkami powierzonymi przez klientów oraz z podejmowaniem znacznego ryzyka finansowego.

Rada Nadzorcza analizuje sytuację banku, jego wyniki ekonomiczne i kierunki działalności. Do jej zadań należy również ocena działań podejmowanych przez Zarząd oraz kontrolowanie zgodności funkcjonowania banku z przyjętą strategią. W dużej instytucji finansowej nadzór obejmuje nie tylko wyniki finansowe, ale również sposób zarządzania ryzykiem kredytowym, płynnościowym, operacyjnym i innymi rodzajami ryzyka związanymi z działalnością bankową.

Znaczenie Rady Nadzorczej wynika także z konieczności zachowania rozdziału pomiędzy bieżącym zarządzaniem bankiem a kontrolą działalności osób odpowiedzialnych za podejmowanie najważniejszych decyzji wykonawczych. Dzięki temu Zarząd posiada odpowiednią swobodę w prowadzeniu spraw banku, jednak jego działalność podlega jednocześnie systematycznej ocenie.

Drugim podstawowym organem jest Zarząd Banku, odpowiedzialny za prowadzenie bieżącej działalności oraz realizowanie przyjętej strategii. To właśnie na poziomie Zarządu podejmowane są decyzje dotyczące zasadniczych kierunków funkcjonowania banku, rozwoju oferty, sposobu zarządzania zasobami, polityki kredytowej, inwestycji, technologii czy organizacji sieci sprzedaży.

Zarząd koordynuje działalność całej organizacji. W banku posiadającym rozbudowaną strukturę terenową nie jest możliwe bezpośrednie kierowanie każdą placówką z jednego miejsca. Konieczne jest więc określenie zakresów odpowiedzialności poszczególnych jednostek oraz stworzenie systemu przekazywania decyzji i informacji pomiędzy centralą a jednostkami terenowymi. Zarząd odpowiada za to, aby wszystkie części banku działały zgodnie z przyjętymi zasadami i realizowały wspólne cele.

Poszczególni członkowie Zarządu mogą odpowiadać za określone obszary funkcjonowania banku. Podział taki ma duże znaczenie ze względu na skalę i różnorodność działalności. Innych kompetencji wymaga zarządzanie sprzedażą produktów dla klientów indywidualnych, innych obsługa przedsiębiorstw, zarządzanie finansami, ryzykiem, technologią informatyczną czy zasobami ludzkimi. Podział odpowiedzialności umożliwia specjalizację, ale równocześnie wymaga stałej współpracy pomiędzy osobami odpowiedzialnymi za poszczególne części działalności.

Ważne miejsce w strukturze PKO BP zajmuje Centrala. Jest ona zapleczem zarządczym, organizacyjnym i specjalistycznym banku. W Centrali koncentrują się funkcje, których wykonywanie w każdej jednostce terenowej oddzielnie byłoby nieefektywne lub prowadziłoby do powstawania różnic w sposobie działania poszczególnych placówek.

Centrala przygotowuje rozwiązania stosowane następnie w całej organizacji. Mogą one dotyczyć produktów bankowych, zasad obsługi klientów, procedur kredytowych, rachunkowości, zarządzania ryzykiem, bezpieczeństwa, marketingu czy funkcjonowania systemów informatycznych. Dzięki centralizacji tych funkcji możliwe jest zachowanie jednolitych standardów działania niezależnie od miejsca, w którym klient korzysta z usług banku.

Szczególnie istotna jest rola Centrali w kształtowaniu oferty bankowej. Tworzenie nowych produktów wymaga przeprowadzenia analiz ekonomicznych, prawnych i rynkowych, określenia sposobu kalkulowania ceny, opracowania dokumentacji oraz przygotowania odpowiednich systemów informatycznych. Dopiero po wykonaniu takich czynności produkt może zostać wprowadzony do sieci sprzedaży.

Centrala pełni również istotną funkcję w zakresie zarządzania ryzykiem. Bank udzielający dużej liczby kredytów musi posiadać jednolite zasady oceny zdolności kredytowej oraz określania dopuszczalnego poziomu ryzyka. Pozostawienie pełnej swobody poszczególnym placówkom mogłoby prowadzić do znacznych różnic w sposobie oceny klientów. Centralnie opracowane procedury pozwalają ograniczać takie zagrożenie oraz zapewniać zgodność podejmowanych decyzji z polityką całego banku.

Kolejnym elementem struktury są Oddziały Regionalne. Ich znaczenie wynika z rozległości terytorialnej działalności banku. Stanowią one pośredni szczebel pomiędzy Centralą a jednostkami funkcjonującymi bezpośrednio na określonym obszarze. Rozwiązanie takie ułatwia zarządzanie dużą liczbą placówek oraz pozwala uwzględniać specyfikę poszczególnych regionów.

Oddziały Regionalne mogą odpowiadać za koordynowanie działalności podległych jednostek, przekazywanie im decyzji i zaleceń Centrali, kontrolowanie realizacji wyznaczonych zadań oraz analizowanie osiąganych wyników. Dzięki temu Centrala nie musi bezpośrednio nadzorować każdej placówki, lecz może wykorzystywać szczebel regionalny do organizowania działalności na większym obszarze.

Taki model ma również znaczenie ze względu na zróżnicowanie lokalnych rynków. Potrzeby klientów w dużych aglomeracjach mogą różnić się od potrzeb klientów w mniejszych miastach. Różna może być także struktura lokalnej przedsiębiorczości, poziom konkurencji czy zapotrzebowanie na określone produkty bankowe. Jednostki regionalne, znajdujące się bliżej lokalnego rynku, mogą łatwiej analizować jego specyfikę i przekazywać odpowiednie informacje do Centrali.

Istotnym ogniwem pozostają Oddziały Centra. Są one związane przede wszystkim z praktyczną realizacją działalności bankowej i obsługą klientów. To właśnie na poziomie jednostek terenowych następuje bezpośredni kontakt pomiędzy bankiem a znaczną częścią jego klientów. Oddziały prowadzą sprzedaż produktów, obsługują rachunki, przyjmują dyspozycje oraz wykonują czynności związane z ofertą depozytową i kredytową.

Placówki bankowe mają jednocześnie znaczenie informacyjne. Pracownicy mają bezpośredni kontakt z klientami, dzięki czemu mogą poznawać ich oczekiwania, obserwować zainteresowanie poszczególnymi produktami i identyfikować występujące problemy. Informacje takie mogą następnie trafiać do wyższych szczebli organizacji i być wykorzystywane przy modyfikowaniu oferty.

Działalność jednostek terenowych nie ogranicza się więc jedynie do wykonywania poleceń Centrali. Są one miejscem, w którym założenia strategii banku zostają skonfrontowane z rzeczywistą sytuacją rynkową. Nawet najlepiej przygotowany produkt bankowy nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, jeżeli nie będzie odpowiadał potrzebom klientów albo jego sprzedaż będzie nadmiernie skomplikowana.

W strukturze banku występują również specjalistyczne jednostki organizacyjne. Potrzeba ich tworzenia wynika z różnorodności zadań wykonywanych przez współczesny bank. Nie wszystkie czynności mogą być wykonywane w typowych placówkach detalicznych. Niektóre wymagają specjalistycznej wiedzy, odpowiednich technologii lub koncentracji określonych kompetencji w jednej jednostce.

Specjalistyczne jednostki mogą zajmować się między innymi obsługą określonych grup klientów, przetwarzaniem operacji, działalnością informatyczną, rozliczeniami, analizą ryzyka czy realizacją innych zadań pomocniczych. Koncentracja specjalistycznych funkcji pozwala zwiększać efektywność oraz zapewniać odpowiednią jakość wykonywanych czynności.

Ważną cechą struktury organizacyjnej dużego banku jest jednoczesne występowanie centralizacji i decentralizacji. Centralizacja jest potrzebna tam, gdzie konieczne jest zachowanie jednolitych standardów, bezpieczeństwa i kontroli. Dotyczy to zwłaszcza zasad zarządzania ryzykiem, polityki finansowej, bezpieczeństwa systemów informatycznych czy podstawowych procedur.

Decentralizacja jest natomiast niezbędna w tych obszarach, w których decyzje powinny być podejmowane blisko klienta i lokalnego rynku. Nadmierna centralizacja mogłaby powodować wydłużenie procesu decyzyjnego i utrudnić reagowanie na potrzeby klientów. Z drugiej strony zbyt daleko posunięta decentralizacja mogłaby prowadzić do braku jednolitości działania oraz utrudnić kontrolowanie ryzyka.

Prawidłowo skonstruowana struktura powinna zatem określać, które decyzje podejmowane są na poziomie Centrali, które mogą być podejmowane przez jednostki regionalne, a które pozostają w kompetencjach oddziałów. Szczególnie dobrze widać to w działalności kredytowej. Niewielkie transakcje, spełniające standardowe kryteria, mogą być rozpatrywane na niższym poziomie organizacji, natomiast finansowanie o dużej wartości lub podwyższonym poziomie ryzyka może wymagać decyzji wyższego szczebla.

Istotnym elementem funkcjonowania struktury organizacyjnej jest także przepływ informacji. Kierownictwo banku musi dysponować aktualnymi danymi o sprzedaży produktów, sytuacji finansowej, jakości portfela kredytowego, kosztach działalności i osiąganych wynikach. Informacje powstające na poziomie placówek są agregowane i przekazywane na kolejne szczeble zarządzania, gdzie mogą stanowić podstawę podejmowania decyzji.

Przepływ informacji odbywa się również w przeciwnym kierunku. Decyzje podejmowane przez Zarząd oraz rozwiązania opracowane w Centrali muszą zostać przekazane jednostkom odpowiedzialnym za ich praktyczną realizację. Sprawność tego procesu ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie banku. Opóźnienia lub niejasności w komunikowaniu procedur mogą prowadzić do błędów i różnic w sposobie obsługi klientów.

Znaczenie struktury organizacyjnej wzrasta wraz ze skalą działalności instytucji. W niewielkim banku część decyzji może być podejmowana bezpośrednio przez niewielką grupę osób. W organizacji posiadającej rozbudowaną sieć placówek taki sposób zarządzania nie byłby możliwy. Konieczne staje się precyzyjne ustalenie zakresów kompetencji oraz odpowiedzialności poszczególnych jednostek.

Struktura musi przy tym pozostawać elastyczna. Bankowość podlega ciągłym zmianom związanym między innymi z rozwojem nowych technologii, zmianami zachowań klientów i wzrostem znaczenia kanałów elektronicznych. Coraz większa liczba operacji wykonywana jest przez bankowość internetową i mobilną, co wpływa również na znaczenie tradycyjnych oddziałów. Placówki coraz częściej pełnią nie tylko funkcję transakcyjną, lecz również doradczą i sprzedażową.

Rozwój bankowości elektronicznej powoduje jednocześnie wzrost znaczenia jednostek odpowiedzialnych za informatykę, bezpieczeństwo danych i rozwój kanałów cyfrowych. Sprawne działanie systemów informatycznych staje się jednym z podstawowych warunków ciągłości działalności banku. Awaria systemu może bowiem ograniczyć możliwość wykonywania operacji przez bardzo dużą liczbę klientów jednocześnie.

Istotnym zagadnieniem jest także kontrola wewnętrzna. Rozbudowana struktura organizacyjna wymaga stworzenia mechanizmów pozwalających sprawdzać, czy poszczególne jednostki działają zgodnie z obowiązującymi procedurami. Kontrola dotyczy między innymi bezpieczeństwa operacji, przestrzegania uprawnień decyzyjnych, prawidłowości dokumentacji oraz zgodności działalności z regulacjami obowiązującymi bank.

Struktura organizacyjna PKO BP służy więc nie tylko podziałowi pracy pomiędzy poszczególne jednostki. Jej zadaniem jest również stworzenie systemu odpowiedzialności, nadzoru i przepływu informacji. Rada Nadzorcza realizuje funkcję nadzorczą, Zarząd odpowiada za prowadzenie spraw banku, Centrala zapewnia koordynację i przygotowuje rozwiązania dla całej organizacji, natomiast jednostki regionalne oraz oddziały umożliwiają realizowanie działalności na poszczególnych rynkach. Uzupełniają je jednostki specjalistyczne wykonujące zadania wymagające koncentracji określonych kompetencji.

Sprawność współpracy pomiędzy tymi elementami ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie całej instytucji. Odpowiednio zorganizowany bank powinien być zdolny zarówno do podejmowania strategicznych decyzji na poziomie centralnym, jak i do szybkiego reagowania na potrzeby klientów na poziomie lokalnym. Z tego względu struktura organizacyjna stanowi jeden z podstawowych elementów systemu zarządzania bankiem i ma znaczenie dla jego bezpieczeństwa, efektywności oraz zdolności do konkurowania na rynku usług finansowych.