Kolejnym ważnym krokiem w tworzeniu nowego polskiego systemu bankowego było przyjęcie przez Sejm 31 stycznia 1989 r. ustawy Prawo bankowe[1] i ustawy o Narodowym Banku Polskim. Tak więc, jak zauważa Zbigniew Krzyżkiewicz, zmianom społecznym, ustrojowym i transformacji gospodarki towarzyszyło w 1989 r. uchwalenie nowego prawa bankowego, które przystosowało system bankowy do odbudowy w Polsce gospodarki rynkowej. Tworząc bowiem nowy polski system bankowy przyjęto założenie, że zmiany w funkcjonowaniu polskiej bankowości będą wyprzedzać proces transformacji modelu gospodarczego[2], przyczyniając się do pogłębienia stosunków rynkowych. Strategia ta wynikała stąd, że jak podkreśla Zbigniew Dobosiewicz, „aby przekształcić polski system bankowy niezbędne było wprowadzenie nowych regulacji prawnych. W 1988 r. przygotowano nowe Prawo bankowe i Ustawę o Narodowym Banku Polskim. Pierwsza z nich weszła w życie z dniem 1 stycznia 1989 r., a druga – 31 stycznia 1989r. Ustawy te były już wielokrotnie krytykowane, błędy w nich zawarte, niejasności, nieuwzględnienie w nich wielu istotnych spraw – mimo wszystko zapoczątkowały one rewolucyjną zmianę w sektorze bankowym. Zgodnie z nowymi regulacjami banki przestały być „finansowym ramieniem państwa”, a stały się przedsiębiorstwami działającymi w sytuacji konkurencji, dążącymi do osiągnięcia zysków. Od tej chwili stosunki między bankami a przedsiębiorstwami miały kształtować się na zasadzie dobrowolności i konkurencji, zniesiono podporządkowanie banków organom administracji państwowej. W stworzonym zgodnie z tymi regulacjami systemie bankowym, NBP stał się bankiem centralnym, o takich uprawnieniach, jakie miały banki centralne większości krajów zachodnioeuropejskich w latach sześćdziesiątych (obecnie są one mniejsze).”[3]
Prawo bankowe obowiązujące od 1989 r. było wielokrotnie modyfikowane i uzupełniane. Zmuszała do tego ogromna skala dokonujących się przemian ustrojowych. Okazało się bowiem, że mimo dokonanych modyfikacji, funkcjonujące prawo bankowe ciągle nie w pełni odpowiada aktualnym potrzebom i wyzwaniom z jakim konfrontowany jest nowy system bankowy w Polsce. Już na początku lat dziewięćdziesiątych stało się jasne, że należy opracować nowe prawo bankowe, które wprowadzi istotne zmiany w funkcjonowaniu systemu. Pierwsze projekty nowego prawa bankowego powstały w 1994 r. Analizując funkcjonowanie polskiego systemu bankowego dostrzegano wówczas szereg nowych, nieznanych dotąd kwestii (związanych np. z rozwojem technologii informatycznych), które powinny być uregulowane ustawowo. Jedną z najważniejszych stała się sprawa tzw. instytucji parabankowych. W trakcie toczących się dyskusji nad modyfikacją prawa bankowego uznano, że jasno musi zostać określone jaki czynności mogą wykonywać wyłącznie banki, a jakie także i inne instytucje. Inną sprawą wywołującą kontrowersje stała się kwestia kto w nowej sytuacji ma sprawować nadzór bankowy. Zaakcentowano również to, że nowe prawo bankowe powinno ułatwić i stymulować konsolidację banków. Rezultatem tych ożywionych dyskusji stała się nowa ustawa Prawo bankowe[4] z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Ustawa ta określiła zasady prowadzenia działalności bankowej, tworzenia i organizacji banków, oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych oraz zasady sprawowania nadzoru bankowego, postępowania naprawczego, likwidacji i upadłości banków. W ustawie stwierdzono, że bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.
[1] Por. Dz. U. z dnia 1 lipca 1988 r., nr 21, poz. 137 – 145.
[2] Por. Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe, Dz. U. nr 4, poz., 21; Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o Narodowym Banku Polskim, Dz. U. nr 4, poz. 22 Por. Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik do nauki bankowości, cyt. wyd., s. 34.
[3] Z. Dobosiewicz, Nowy polski system bankowy, cyt. wyd., s. 24.
[4] Por. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, Dz. U. nr 140, poz. 939.