Prace magisterskie

Prezentujemy prace magisterskie z bankowości

Formy zabezpieczenia kredytu

5/5 - (2 votes)

Pożyczając banki, banki na różne sposoby zabezpieczają się przed ryzykiem ewentualnej upadłości kredytobiorców. To, jakie zabezpieczenie jest wymagane w poszczególnych przypadkach, zależy od rodzaju kredytobiorcy (klient indywidualny lub przedsiębiorca) oraz kwoty i celu kredytu. Znaną formą zabezpieczenia kredytu w przypadku kredytu hipotecznego są nieruchomości. Ale warto też poznać inne formy ochrony odpowiedzialności w banku.

W celu zapewnienia zwrotu kredytu, bank może żądać od kredytobiorcy odpowiedniego zabezpieczenia przewidzianego prawem cywilnym i wekslowym.

Istnieją dwie formy zabezpieczenia kredytu omawiane w pracach dyplomowych:

  • materialna – gdy zabezpieczenie stanowi posiadany przez kredytobiorcę majątek, który bank może łatwo upłynnić i w ten sposób odzyskać pożyczone pieniądze;
  • prawna – gdy zabezpieczenie zapewnia bankom uprzywilejowaną pozycję w dochodzeniu wierzytelności od kredytobiorcy, w przypadku jego niewypłacalności.

Wśród prawnych form można wyróżnić:

  • zabezpieczenia osobowe (poręczenie według prawa cywilnego, weksel własny i in blanco, kaucja, blokada środków pieniężnych)
  • zabezpieczenia rzeczowe (zastaw, hipoteka).

Zabezpieczenie kredytu to czynność mająca na celu zagwarantowanie kredytodawcy (najczęściej bankowi) możliwości skutecznej windykacji od kredytobiorcy w przypadku, gdy kredytobiorca nie spłaca zadłużenia w terminie. Oczywiście dzięki temu zabezpieczeniu można również ograniczyć indywidualne ryzyko, które wynika z braku spłaty indywidualnego zobowiązania.

Zabezpieczenie kredytu jest jednym z podstawowych instrumentów ograniczania ryzyka kredytowego. Bank, udzielając finansowania, zakłada, że kredytobiorca będzie regulował zobowiązanie zgodnie z harmonogramem określonym w umowie. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której na skutek pogorszenia sytuacji finansowej, utraty źródła dochodów, problemów przedsiębiorstwa lub innych zdarzeń kredytobiorca przestanie terminowo spłacać raty. Właśnie na wypadek takich okoliczności ustanawia się odpowiednie zabezpieczenia.

Z punktu widzenia banku podstawowym źródłem spłaty kredytu powinny być dochody kredytobiorcy, a nie przedmiot ustanowionego zabezpieczenia. Zabezpieczenie ma zatem charakter dodatkowy. Nie powinno zastępować właściwej oceny zdolności kredytowej ani analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej klienta. Nawet bardzo wartościowe zabezpieczenie nie powinno samo w sobie uzasadniać udzielenia kredytu osobie lub przedsiębiorstwu, które nie posiada realnych możliwości jego spłaty.

Przed przyznaniem finansowania bank dokonuje więc przede wszystkim analizy zdolności kredytowej. W przypadku osoby fizycznej bierze pod uwagę między innymi wysokość i stabilność dochodów, formę zatrudnienia, istniejące zobowiązania, liczbę osób pozostających na utrzymaniu oraz dotychczasową historię spłaty zadłużenia. W przypadku przedsiębiorstwa analizowane są natomiast między innymi wyniki finansowe, płynność, poziom zadłużenia, rentowność, przepływy pieniężne oraz perspektywy dalszego rozwoju działalności.

Dopiero w następnej kolejności określana jest forma zabezpieczenia odpowiadająca charakterowi konkretnej transakcji. Wymagania banku mogą być bardzo różne. Przy niewielkim kredycie konsumpcyjnym zabezpieczenie może mieć ograniczone znaczenie, podczas gdy w przypadku dużego kredytu inwestycyjnego bank może wymagać ustanowienia kilku zabezpieczeń jednocześnie.

Istotne znaczenie ma wartość zabezpieczenia. Bank musi ocenić nie tylko jego aktualną wartość, ale także możliwość jej utrzymania w całym okresie kredytowania. Jeżeli zabezpieczeniem jest składnik majątku, jego cena może ulec zmianie. Nieruchomość, maszyna, samochód lub papiery wartościowe mogą być w przyszłości warte mniej niż w momencie udzielania kredytu. W związku z tym wartość przyjmowana przez bank jako zabezpieczenie może być niższa od wartości rynkowej danego składnika majątku.

Bank bierze również pod uwagę możliwość rzeczywistego wykorzystania zabezpieczenia w razie niewypłacalności kredytobiorcy. Nie każde aktywo posiadające wysoką wartość można szybko sprzedać. Jeżeli przedmiot zabezpieczenia jest nietypowy, silnie zużyty, trudno zbywalny albo istnieje niewielka liczba potencjalnych nabywców, jego praktyczna wartość dla banku może być znacznie mniejsza.

Zabezpieczenia osobowe

Jedną z podstawowych grup stanowią zabezpieczenia osobowe. Ich cechą jest to, że odpowiedzialność za wykonanie zobowiązania może zostać rozszerzona poza samego kredytobiorcę albo wzmocniona przez dodatkowe zobowiązanie o charakterze prawnym.

Do najbardziej znanych zabezpieczeń osobowych należy poręczenie cywilne. Poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela, że wykona zobowiązanie w przypadku, gdy dłużnik go nie wykona. Oznacza to, że bank uzyskuje dodatkową osobę, od której może dochodzić zapłaty, jeżeli kredytobiorca nie będzie spłacał kredytu.

Przed zaakceptowaniem poręczyciela bank powinien ocenić jego sytuację finansową w podobny sposób jak sytuację kredytobiorcy. Poręczenie osoby, która sama posiada niewielkie dochody, znaczne zadłużenie albo niestabilną sytuację zawodową, nie zapewnia bankowi odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

Dla poręczyciela podjęcie takiego zobowiązania może mieć bardzo poważne konsekwencje. Nie jest to wyłącznie formalne potwierdzenie znajomości kredytobiorcy. Jeżeli dłużnik nie wywiąże się z obowiązku spłaty, poręczyciel może zostać zobowiązany do pokrycia należności zgodnie z zakresem udzielonego poręczenia. Dlatego decyzja o poręczeniu cudzego zobowiązania powinna być podejmowana świadomie.

Inną formą zabezpieczenia jest weksel. W praktyce bankowej może być stosowany między innymi weksel własny, w tym weksel in blanco. Kredytobiorca składa podpis na dokumencie, a szczegółowe zasady jego późniejszego wypełnienia mogą zostać określone w odpowiednim porozumieniu. Jeżeli klient nie wykonuje zobowiązań wynikających z umowy kredytowej, bank może wykorzystać weksel zgodnie z ustalonymi zasadami.

Weksel wzmacnia pozycję wierzyciela i przez długi czas był często wykorzystywany jako dodatkowa forma zabezpieczenia kredytów. Jego znaczenie wynika z charakteru zobowiązania wekslowego i możliwości dochodzenia należności na podstawie dokumentu spełniającego określone wymagania prawa wekslowego.

Hipoteka

Jednym z najbardziej charakterystycznych zabezpieczeń rzeczowych jest hipoteka. Kojarzona jest przede wszystkim z kredytem mieszkaniowym lub hipotecznym, chociaż może zabezpieczać również inne zobowiązania.

Hipoteka jest ustanawiana na nieruchomości i daje wierzycielowi możliwość dochodzenia zaspokojenia z jej wartości na zasadach wynikających z obowiązujących przepisów. Dla banku jest atrakcyjnym zabezpieczeniem przede wszystkim dlatego, że nieruchomości zazwyczaj przedstawiają znaczną wartość oraz nie mogą zostać fizycznie przeniesione lub ukryte przez dłużnika.

Przed udzieleniem kredytu bank powinien ustalić wartość nieruchomości. W przypadku kredytu mieszkaniowego porównywana jest ona z wysokością finansowania. Im większy udział środków własnych klienta i mniejsza relacja zadłużenia do wartości nieruchomości, tym większy jest zazwyczaj margines bezpieczeństwa banku.

Wartość nieruchomości nie jest jednak stała. Może zależeć od koniunktury gospodarczej, sytuacji lokalnego rynku, położenia, stanu technicznego budynku czy zmian zagospodarowania danego terenu. Dlatego bank nie powinien zakładać, że nieruchomość zawsze będzie można sprzedać za kwotę równą wartości ustalonej przy zawieraniu umowy.

Znaczenie ma również stan prawny nieruchomości. Bank musi ustalić między innymi, kto jest jej właścicielem i czy nie jest ona już obciążona prawami innych podmiotów. Istotna może być także kolejność ustanowionych hipotek, ponieważ wpływa ona na możliwość zaspokojenia poszczególnych wierzycieli.

Zastaw

Innym zabezpieczeniem rzeczowym jest zastaw. Może dotyczyć określonych rzeczy ruchomych lub praw, które przedstawiają wartość majątkową. W działalności gospodarczej przedmiotem zabezpieczenia mogą być przykładowo maszyny, urządzenia, środki transportu czy inne składniki majątku przedsiębiorstwa.

Zastosowanie zastawu jest szczególnie przydatne wtedy, gdy finansowany podmiot posiada wartościowe aktywa, ale nie dysponuje nieruchomością, na której można ustanowić hipotekę. Przedmiot zabezpieczenia powinien jednak posiadać odpowiednią wartość oraz możliwość sprzedaży w razie konieczności odzyskania należności.

W praktyce znaczenie może mieć zastaw rejestrowy, który umożliwia zabezpieczenie wierzytelności na określonych składnikach majątku przy zachowaniu przez dłużnika możliwości korzystania z nich. Ma to duże znaczenie w przedsiębiorstwach, ponieważ maszyna lub pojazd stanowiący zabezpieczenie może być jednocześnie potrzebny do prowadzenia bieżącej działalności i osiągania dochodów służących spłacie kredytu.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

W praktyce bankowej spotyka się również przewłaszczenie na zabezpieczenie. Polega ono na odpowiednim ukształtowaniu stosunków własnościowych dotyczących określonego składnika majątku w celu zabezpieczenia wierzytelności banku. Po prawidłowym wykonaniu zobowiązania przedmiot zabezpieczenia pozostaje lub ponownie staje się w pełni własnością kredytobiorcy zgodnie z przyjętą konstrukcją umowną.

Przewłaszczenie może dotyczyć na przykład samochodów, maszyn i urządzeń. Jego zaletą jest stosunkowo silna pozycja banku w stosunku do przedmiotu stanowiącego zabezpieczenie. Jednocześnie kredytobiorca może w wielu przypadkach nadal korzystać z rzeczy niezbędnej mu do życia lub prowadzenia działalności.

Blokada środków pieniężnych

Bardzo skutecznym zabezpieczeniem może być blokada środków znajdujących się na rachunku bankowym lub lokacie. Jeżeli kredytobiorca posiada zgromadzone środki pieniężne, mogą one zostać zablokowane w taki sposób, aby nie mógł swobodnie nimi dysponować do czasu wygaśnięcia zabezpieczonego zobowiązania.

Z punktu widzenia banku jest to korzystne rozwiązanie, ponieważ pieniądz jest aktywem płynnym. Nie występuje konieczność sprzedaży nieruchomości, pojazdu lub maszyny ani ryzyko znacznego spadku wartości zabezpieczenia związane ze stanem technicznym przedmiotu.

Z drugiej strony rozwiązanie to ogranicza możliwość wykorzystywania własnych środków przez klienta. Dlatego znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których kredytobiorca posiada odpowiedni kapitał, ale z określonych względów nie chce przeznaczać go bezpośrednio na finansowanie danego wydatku.

Kaucja

Zbliżoną funkcję może pełnić kaucja pieniężna. Kredytobiorca lub inny podmiot przekazuje określoną kwotę jako zabezpieczenie wykonania zobowiązania. W przypadku prawidłowej spłaty kredytu środki są zwalniane zgodnie z warunkami ustalonymi między stronami. Jeżeli natomiast zobowiązanie nie zostanie wykonane, kaucja może służyć zaspokojeniu wierzytelności banku.

Zaletą zabezpieczeń pieniężnych jest ich wysoka płynność. Bank nie musi poszukiwać nabywcy zabezpieczonego składnika majątku i ponosić kosztów jego sprzedaży. Z ekonomicznego punktu widzenia należą więc one do zabezpieczeń zapewniających stosunkowo wysoki stopień pewności.

Cesja wierzytelności

W działalności przedsiębiorstw istotną formą zabezpieczenia może być cesja wierzytelności, określana również jako przelew wierzytelności. Przedsiębiorstwo posiadające należności od swoich odbiorców może przenieść na bank prawa do określonych wierzytelności w celu zabezpieczenia kredytu.

Rozwiązanie takie może być stosowane w sytuacji, gdy firma zawarła kontrakt i oczekuje na zapłatę od wiarygodnego odbiorcy. Przyszłe wpływy mogą wówczas stanowić dodatkowe zabezpieczenie finansowania udzielonego przedsiębiorstwu.

Bank powinien jednak analizować jakość wierzytelności będących przedmiotem cesji. Sam fakt wystawienia faktury nie daje pewności, że należność zostanie faktycznie zapłacona. Znaczenie ma sytuacja finansowa dłużnika, termin płatności, możliwość występowania sporów dotyczących wykonania umowy oraz inne okoliczności wpływające na możliwość uzyskania środków.

Gwarancja

Zabezpieczeniem może być także gwarancja udzielona przez inny podmiot. W określonych warunkach gwarant zobowiązuje się do dokonania zapłaty, jeżeli kredytobiorca nie wykona zobowiązania wobec banku.

Dla banku podstawowe znaczenie ma wiarygodność gwaranta. Gwarancja jest wartościowa tylko wtedy, gdy podmiot jej udzielający sam posiada odpowiednią zdolność do wykonania zobowiązania. Dlatego szczególne znaczenie mogą mieć gwarancje wystawiane przez wiarygodne instytucje finansowe lub podmioty posiadające stabilną sytuację ekonomiczną.

Gwarancje mogą mieć duże znaczenie w finansowaniu przedsiębiorstw, zwłaszcza wtedy, gdy kredytobiorca nie posiada wystarczającego własnego majątku mogącego stanowić tradycyjne zabezpieczenie rzeczowe.

Ubezpieczenie jako element ograniczania ryzyka

W niektórych transakcjach stosowane są również rozwiązania ubezpieczeniowe. Mogą one dotyczyć zarówno osoby kredytobiorcy, jak i przedmiotu stanowiącego zabezpieczenie. Przy kredycie hipotecznym bank może wymagać odpowiedniego ubezpieczenia nieruchomości, natomiast w przypadku określonych kredytów możliwe jest stosowanie ubezpieczeń obejmujących wskazane zdarzenia dotyczące kredytobiorcy.

Ubezpieczenie nieruchomości ma szczególne znaczenie dlatego, że samo ustanowienie hipoteki nie chroni banku przed fizycznym zniszczeniem przedmiotu zabezpieczenia. Jeżeli budynek zostanie poważnie uszkodzony w wyniku określonego zdarzenia, jego wartość może gwałtownie spaść. Odpowiednie ubezpieczenie pozwala ograniczyć skutki takiego ryzyka.

Łączenie kilku zabezpieczeń

W praktyce bank nie musi ograniczać się do jednej formy zabezpieczenia. W przypadku większych kredytów może zastosować kilka zabezpieczeń jednocześnie. Kredyt inwestycyjny przedsiębiorstwa może być przykładowo zabezpieczony hipoteką, zastawem na urządzeniach oraz cesją określonych wierzytelności.

Takie rozwiązanie pozwala zmniejszyć zależność banku od jednego składnika majątku. Jeżeli wartość jednego zabezpieczenia okaże się niższa od oczekiwanej, pozostałe mogą zwiększać możliwość odzyskania należności.

Liczba zabezpieczeń powinna być jednak dostosowana do poziomu ryzyka i wartości transakcji. Nadmierne obciążanie klienta zabezpieczeniami może zwiększać koszty finansowania oraz ograniczać jego możliwość korzystania z majątku przy kolejnych transakcjach.

Zabezpieczenie a koszt kredytu

Jakość zabezpieczenia może wpływać również na warunki finansowania. Bank udzielający kredytu ponosi ryzyko, które jest jednym z czynników uwzględnianych przy ustalaniu ceny produktu. Jeżeli transakcja jest dobrze zabezpieczona, potencjalna strata banku w przypadku niewypłacalności kredytobiorcy może być mniejsza.

Nie oznacza to jednak, że ustanowienie zabezpieczenia automatycznie prowadzi do znacznego obniżenia oprocentowania. Cena kredytu zależy również od kosztu pozyskania kapitału przez bank, sytuacji rynkowej, okresu kredytowania, rodzaju klienta, polityki cenowej banku oraz wielu innych czynników.

Zabezpieczenie może natomiast wpływać na samą możliwość uzyskania kredytu, jego maksymalną wysokość czy okres spłaty. Szczególnie w przypadku finansowania przedsiębiorstw odpowiednia wartość i jakość zabezpieczenia mogą stanowić ważny element decyzji kredytowej.

Zabezpieczenie nie usuwa ryzyka

Należy podkreślić, że żadna forma zabezpieczenia nie eliminuje całkowicie ryzyka kredytowego. Hipoteka nie gwarantuje sprzedaży nieruchomości za oczekiwaną cenę, poręczyciel może sam utracić zdolność do regulowania zobowiązań, a wartość maszyny ustanowionej jako zabezpieczenie może szybko spadać wraz z jej zużyciem.

Dochodzenie należności może ponadto wymagać czasu oraz powodować dodatkowe koszty. Z punktu widzenia banku znacznie korzystniejsza jest sytuacja, w której kredyt jest terminowo obsługiwany z bieżących dochodów klienta, niż konieczność uruchamiania zabezpieczeń i prowadzenia działań windykacyjnych.

Dlatego bank powinien monitorować zarówno sytuację kredytobiorcy, jak i wartość zabezpieczenia przez cały okres trwania umowy. Przy kredytach długoterminowych może zachodzić potrzeba ponownej oceny wartości określonych składników majątku albo sprawdzenia, czy zabezpieczenie nadal istnieje i zachowuje odpowiedni stan prawny.

Prawidłowo dobrane zabezpieczenie stanowi zatem ważne uzupełnienie oceny zdolności kredytowej. Jego podstawowym celem jest ograniczenie rozmiarów potencjalnej straty banku w sytuacji, gdy kredytobiorca przestanie regulować zobowiązanie. Różnorodność dostępnych form pozwala dostosować zabezpieczenie zarówno do rodzaju kredytu, jak i sytuacji majątkowej klienta.

Hipoteka znajduje zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie dostępna jest nieruchomość o odpowiedniej wartości, zastaw i przewłaszczenie mogą dotyczyć majątku ruchomego, poręczenie rozszerza krąg osób odpowiedzialnych za spłatę, natomiast blokada środków, kaucja, gwarancja czy cesja wierzytelności pozwalają wykorzystać inne aktywa i prawa majątkowe.

Ostateczny wybór zabezpieczenia jest wynikiem oceny całej transakcji. Bank bierze pod uwagę nie tylko wartość przedmiotu, lecz także jego płynność, stan prawny, koszty ustanowienia zabezpieczenia, możliwość jego egzekucji oraz przewidywaną wartość w przyszłości. Z tego względu forma zabezpieczenia powinna być dopasowana zarówno do charakteru kredytu, jak i do poziomu ryzyka związanego z konkretnym kredytobiorcą.

Zabezpieczenia pełnią więc ważną funkcję w działalności kredytowej banków. Chronią interes wierzyciela, zwiększają możliwość odzyskania należności oraz ograniczają potencjalne straty wynikające z niewypłacalności klientów. Nie mogą jednak zastępować prawidłowej analizy kredytowej. Najbezpieczniejszy kredyt pozostaje takim zobowiązaniem, które jest regularnie spłacane z dochodów kredytobiorcy, a ustanowione zabezpieczenie przez cały okres finansowania pozostaje jedynie dodatkowym instrumentem ochrony banku.

Kredyt jako źródło finansowania

5/5 - (2 votes)

Przedsiębiorcy finansują swoją działalność pozyskując kapitał z różnych źródeł. Kapitał, jakim dysponuje przedsiębiorca na finansowanie majątku i rozwój firmy, dzielimy na kapitał własny i dług.

Kapitał własny można pozyskać zarówno ze źródeł wewnętrznych, do których zalicza się np. zatrzymanie całości lub części zysków spółki, jak i ze źródeł zewnętrznych, takich jak wpływy z emisji akcji czy podwyższenia akcji.

Kapitał zagraniczny pozyskiwany jest wyłącznie ze źródeł zewnętrznych. Głównymi źródłami kapitału zagranicznego są kredyty bankowe i korporacyjne, a także wpływy z emisji wierzytelności i leasingów finansowych.

Do podstawowych obcych źródeł finansowanie celów gospodarczych należy przede wszystkim kredyt zaciągany w banku, na określonych warunkach oprocentowania i spłaty. Ogromna większość obecnie funkcjonujących przedsiębiorstw, z obcych źródeł finansuje również działalność bieżącą, co wynika ze stosunkowo niskiego poziomu funduszy własnych.[1]

Warunkiem uzyskania kredytu jest posiadanie przez kredytobiorcę zdolności kredytowej, rozumianej jako zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w umownych terminach. Ocena zdolności kredytowej dotyczy nie tylko bieżącej sytuacji majątkowej kredytobiorcy, ale także jego przyszłej działalności gospodarczej i jej wyników.

Źródła pozyskiwania kapitału można podzielić na jedną z dwóch grup:

  1. Finansowanie wewnętrzne.
  2. Pożyczanie.

Małe i średnie firmy to organizacje biznesowe, których kapitał własny jest niewystarczający do dynamicznego rozwoju. W takich przypadkach mogą im pomóc instytucje finansowe, takie jak banki, które oferują atrakcyjną pożyczkę. Do tej pory dostrzegały je tylko duże korporacje, a pozostałe uważały za inwestycje zbyt ryzykowne. Ale od pewnego czasu uwagę przyciągają także małe i średnie firmy. Podstawą udzielenia przez bank takiej pomocy finansowej jest badanie zdolności kredytowej firmy.

Kredyt bankowy jest jednym z najczęściej wykorzystywanych zewnętrznych źródeł finansowania przedsiębiorstw. Jego znaczenie wynika przede wszystkim z możliwości pozyskania kapitału bez konieczności angażowania dodatkowych środków własnych właścicieli przedsiębiorstwa. Firma może dzięki temu finansować zarówno działalność bieżącą, jak i przedsięwzięcia inwestycyjne, których realizacja wyłącznie z wykorzystaniem własnych zasobów finansowych byłaby niemożliwa albo znacznie przesunięta w czasie.

Podstawową cechą kredytu jest jego zwrotny charakter. Przedsiębiorstwo otrzymuje od banku określoną kwotę środków pieniężnych i zobowiązuje się do jej zwrotu w terminie oraz na warunkach ustalonych w umowie kredytowej. Oprócz spłaty kapitału kredytobiorca ponosi również koszt korzystania z finansowania, przede wszystkim w postaci odsetek, a często także prowizji i innych opłat związanych z obsługą kredytu. Z tego względu decyzja o zaciągnięciu zobowiązania powinna być poprzedzona oceną, czy przyszłe korzyści wynikające z wykorzystania pozyskanych środków będą większe od kosztów finansowania.

Przedsiębiorstwa korzystają z kredytów z wielu powodów. Jednym z najważniejszych jest niedopasowanie w czasie wpływów i wydatków. Nawet przedsiębiorstwo osiągające zysk może okresowo nie posiadać wystarczającej ilości gotówki na terminowe regulowanie zobowiązań. Sprzedaż może być realizowana z odroczonym terminem płatności, podczas gdy wynagrodzenia pracowników, podatki, składki, dostawy materiałów czy inne koszty wymagają bieżącego finansowania. Kredyt pozwala wówczas uzupełnić przejściowy niedobór środków pieniężnych.

Szczególnie istotne jest to w przedsiębiorstwach charakteryzujących się sezonowością działalności. Firma może ponosić znaczące koszty przed rozpoczęciem okresu największej sprzedaży, natomiast wpływy pojawiają się dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach. W takiej sytuacji kredyt obrotowy pozwala sfinansować zapasy, zakup surowców, przygotowanie produkcji czy zatrudnienie dodatkowych pracowników do czasu uzyskania przychodów ze sprzedaży.

Kredyt obrotowy jest więc przede wszystkim instrumentem służącym finansowaniu bieżącej działalności przedsiębiorstwa. Może być przeznaczony między innymi na zakup materiałów, towarów, pokrycie kosztów produkcji czy uregulowanie krótkoterminowych zobowiązań. Jego konstrukcja może być dostosowana do charakteru działalności prowadzonej przez kredytobiorcę. W niektórych przypadkach przedsiębiorstwo otrzymuje określoną kwotę jednorazowo, w innych może korzystać z przyznanego limitu w rachunku bieżącym.

Kredyt w rachunku bieżącym pozwala przedsiębiorstwu wykorzystywać środki do określonego limitu w zależności od aktualnych potrzeb. Wpływy pojawiające się na rachunku zmniejszają zadłużenie, natomiast kolejne wydatki mogą ponownie prowadzić do jego wykorzystania. Rozwiązanie takie zwiększa elastyczność zarządzania płynnością finansową, ponieważ firma nie musi każdorazowo występować o nowy kredyt przy pojawieniu się przejściowego niedoboru środków.

Inną funkcję pełnią kredyty inwestycyjne. Są one wykorzystywane do finansowania przedsięwzięć związanych z rozwojem przedsiębiorstwa i zwiększaniem jego potencjału gospodarczego. Środki mogą być przeznaczone między innymi na zakup maszyn i urządzeń, budowę lub rozbudowę zakładu, zakup nieruchomości, modernizację procesu produkcyjnego, wdrażanie nowych technologii czy tworzenie nowych linii produkcyjnych.

Kredyt inwestycyjny pozwala przyspieszyć realizację przedsięwzięcia. Przedsiębiorstwo, które chciałoby finansować inwestycję wyłącznie z zatrzymanych zysków, mogłoby potrzebować wielu lat na zgromadzenie odpowiedniego kapitału. W tym czasie warunki rynkowe mogą się zmienić, a konkurenci mogą zająć atrakcyjną część rynku. Zewnętrzne finansowanie pozwala przeprowadzić inwestycję wcześniej i rozpocząć osiąganie korzyści ekonomicznych jeszcze przed zgromadzeniem pełnej wartości przedsięwzięcia ze środków własnych.

Korzystanie z kredytu inwestycyjnego jest ekonomicznie uzasadnione przede wszystkim wtedy, gdy przedsięwzięcie ma przynieść stopę zwrotu pozwalającą pokryć koszt zadłużenia i pozostawić przedsiębiorstwu dodatkową korzyść. Jeżeli inwestycja przynosi efekty mniejsze niż koszt finansowania, wykorzystanie kredytu może pogarszać sytuację firmy zamiast ją poprawiać.

Dlatego decyzja o finansowaniu inwestycji kredytem powinna być poprzedzona odpowiednią analizą. Przedsiębiorstwo powinno określić przewidywaną wartość nakładów, planowane przychody, koszty eksploatacji, okres zwrotu oraz zdolność przedsięwzięcia do generowania przepływów pieniężnych. Szczególnie ważne jest przygotowanie realistycznych prognoz, uwzględniających również możliwość wystąpienia mniej korzystnych warunków rynkowych.

Bank dokonuje podobnej oceny z własnego punktu widzenia. Udzielając kredytu inwestycyjnego, chce ustalić, czy przedsięwzięcie ma realną szansę na powodzenie, a przedsiębiorstwo będzie zdolne do regulowania rat nawet wtedy, gdy pierwotne założenia nie zostaną w pełni osiągnięte. Im większa wartość kredytu i dłuższy okres spłaty, tym większe znaczenie ma analiza przyszłej sytuacji kredytobiorcy.

Podstawowym warunkiem uzyskania finansowania pozostaje zdolność kredytowa. Nie należy jej utożsamiać wyłącznie z posiadaniem majątku. Przedsiębiorstwo może dysponować nieruchomościami i wartościowymi urządzeniami, a jednocześnie mieć poważne problemy z bieżącą płynnością. Z punktu widzenia banku najważniejsze jest ustalenie, czy firma będzie generowała środki pieniężne wystarczające do obsługi zobowiązania.

Analiza zdolności kredytowej obejmuje więc zarówno dane historyczne, jak i prognozy dotyczące przyszłości. Bank może analizować bilans, rachunek zysków i strat, przepływy pieniężne, poziom zadłużenia oraz wskaźniki płynności i rentowności. Ważna jest także historia wcześniejszej współpracy z instytucjami finansowymi oraz sposób regulowania dotychczasowych zobowiązań.

Ocena przedsiębiorstwa nie ogranicza się jednak do liczb. Istotne są również czynniki jakościowe, takie jak doświadczenie osób zarządzających, pozycja firmy na rynku, struktura klientów, zależność od najważniejszych odbiorców i dostawców, poziom konkurencji czy perspektywy rozwoju branży. Przedsiębiorstwo posiadające dobre wyniki finansowe może zostać ocenione ostrożniej, jeżeli funkcjonuje w sektorze narażonym na gwałtowne zmiany albo znaczną niepewność.

W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw uzyskanie kredytu może być trudniejsze niż dla dużych podmiotów. Mniejsze firmy często posiadają krótszą historię działalności, mniej rozbudowany majątek oraz niższą wartość kapitałów własnych. Mogą być również bardziej zależne od niewielkiej grupy odbiorców albo od sytuacji jednego lokalnego rynku. Wszystkie te elementy zwiększają poziom ryzyka ocenianego przez bank.

Jednocześnie właśnie małe i średnie przedsiębiorstwa często w największym stopniu potrzebują finansowania zewnętrznego. Ograniczone zasoby własne utrudniają im samodzielne finansowanie rozwoju, natomiast emisja akcji czy obligacji zazwyczaj nie jest dla nich równie łatwo dostępna jak dla dużych przedsiębiorstw. Kredyt bankowy staje się więc jednym z podstawowych instrumentów umożliwiających prowadzenie inwestycji i finansowanie bieżących potrzeb.

Dostęp do kredytu zależy także od możliwości przedstawienia odpowiedniego zabezpieczenia. Bank może wymagać hipoteki, zastawu, poręczenia, gwarancji, cesji wierzytelności albo innych form zabezpieczenia. Ich zadaniem jest ograniczenie potencjalnej straty banku w przypadku niewypłacalności przedsiębiorstwa.

Zabezpieczenie nie powinno jednak zastępować zdolności kredytowej. Bank jest przede wszystkim zainteresowany terminową spłatą kredytu z dochodów generowanych przez przedsiębiorstwo. Dochodzenie należności z majątku kredytobiorcy jest rozwiązaniem stosowanym dopiero wtedy, gdy normalna obsługa zobowiązania przestaje być możliwa.

Jedną z podstawowych zalet kredytu jako źródła finansowania jest możliwość zachowania kontroli właścicielskiej nad przedsiębiorstwem. Pozyskanie dodatkowego kapitału poprzez dopuszczenie nowych wspólników lub emisję akcji może prowadzić do zmiany struktury własnościowej i zmniejszenia udziału dotychczasowych właścicieli. Kredyt nie powoduje takiego skutku. Bank nie staje się współwłaścicielem firmy wyłącznie dlatego, że udzielił jej finansowania.

Przedsiębiorstwo może więc rozwijać działalność przy wykorzystaniu obcego kapitału bez konieczności dzielenia się prawami właścicielskimi oraz częścią przyszłych zysków w sposób charakterystyczny dla kapitału udziałowego. W zamian zobowiązuje się jednak do systematycznej spłaty rat i ponoszenia kosztów finansowania bez względu na aktualny poziom osiąganego wyniku finansowego.

Jest to jednocześnie jedna z podstawowych wad kredytu. Zobowiązanie wymaga obsługi również wtedy, gdy sytuacja przedsiębiorstwa się pogarsza. Właściciel kapitału własnego ponosi ryzyko razem z firmą i może nie otrzymać dywidendy w okresie słabszych wyników. Bank oczekuje natomiast spłaty zgodnie z umową. Brak odpowiednich przepływów pieniężnych może szybko prowadzić do problemów z płynnością.

Szczególne zagrożenie pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorstwo finansuje zbyt dużą część działalności długiem. Wzrost zadłużenia może zwiększać rentowność kapitałów własnych w okresie dobrej koniunktury, ale jednocześnie podnosi ryzyko finansowe. Firma staje się bardziej wrażliwa na spadek sprzedaży, wzrost kosztów, opóźnienia w płatnościach klientów czy wzrost oprocentowania kredytów.

Dlatego istotne znaczenie ma zachowanie właściwej struktury finansowania. Nie istnieje jeden poziom zadłużenia odpowiedni dla wszystkich przedsiębiorstw. Możliwości wykorzystania długu zależą między innymi od branży, stabilności przychodów, wartości majątku, okresu działalności oraz charakteru planowanych inwestycji.

Przedsiębiorstwo osiągające regularne i przewidywalne przepływy pieniężne może zazwyczaj pozwolić sobie na większe zadłużenie niż firma działająca na rynku charakteryzującym się dużymi wahaniami sprzedaży. Podobnie przedsiębiorstwo posiadające znaczny majątek trwały może mieć większe możliwości zabezpieczenia kredytów niż firma, której podstawowym zasobem jest wiedza pracowników.

Na atrakcyjność kredytu wpływa również jego cena. Koszt finansowania zależy między innymi od poziomu stóp procentowych, sytuacji kredytobiorcy, okresu spłaty, rodzaju produktu, zabezpieczenia oraz polityki konkretnego banku. Przedsiębiorca powinien uwzględniać nie tylko wysokość nominalnego oprocentowania, ale również wszystkie dodatkowe koszty.

W praktyce znaczenie mogą mieć prowizje za udzielenie kredytu, opłaty związane z jego obsługą, koszty ustanowienia zabezpieczeń, wyceny nieruchomości, ubezpieczeń czy innych wymaganych czynności. Dopiero łączne uwzględnienie tych elementów pozwala prawidłowo porównać koszt różnych możliwości finansowania.

Kredyt należy także porównywać z alternatywnymi źródłami kapitału. Przedsiębiorstwo może finansować majątek poprzez leasing, kredyt kupiecki, emisję papierów wartościowych, faktoring, wniesienie dodatkowego kapitału przez właścicieli czy zatrzymanie wypracowanego zysku. Każde z tych rozwiązań ma inne konsekwencje dotyczące kosztu, ryzyka, płynności i struktury kapitałowej.

Przykładowo leasing może być atrakcyjny w przypadku finansowania środków trwałych, gdy przedsiębiorstwo chce użytkować określony składnik majątku bez konieczności jego natychmiastowego zakupu. Kredyt bankowy może natomiast zapewniać większą swobodę w wykorzystaniu pozyskanych środków, zwłaszcza jeżeli finansowanie nie jest ściśle związane z jednym konkretnym aktywem.

Kredyt kupiecki pozwala z kolei odroczyć termin zapłaty dostawcy. W przedsiębiorstwach prowadzących regularną wymianę handlową może być ważnym źródłem krótkoterminowego finansowania. Jego dostępność zależy jednak od relacji pomiędzy kontrahentami oraz warunków oferowanych przez dostawcę.

W praktyce przedsiębiorstwa bardzo często korzystają jednocześnie z kilku źródeł finansowania. Część potrzeb pokrywają kapitałem własnym, część kredytem bankowym, a część leasingiem lub kredytem kupieckim. Takie rozwiązanie pozwala dopasować rodzaj kapitału do charakteru finansowanego składnika majątku.

Istotne znaczenie ma również zasada zgodności terminowej finansowania. Aktywa długoterminowe, takie jak nieruchomości, maszyny czy linie technologiczne, powinny być zasadniczo finansowane kapitałem o odpowiednio długim terminie. Finansowanie wieloletniej inwestycji krótkoterminowym kredytem może prowadzić do powstania problemów, jeżeli przedsiębiorstwo będzie zmuszone do szybkiej spłaty zadłużenia zanim inwestycja zacznie przynosić pełne efekty ekonomiczne.

Kredyty krótkoterminowe są natomiast bardziej odpowiednie do finansowania bieżącego kapitału obrotowego. Mogą służyć do pokrywania czasowych niedoborów gotówki, finansowania sezonowego wzrostu zapasów czy należności. Dopasowanie okresu finansowania do okresu wykorzystania środków zmniejsza ryzyko utraty płynności.

Kredyt może więc pełnić kilka funkcji w przedsiębiorstwie. Pozwala utrzymać ciągłość działalności, finansować wzrost sprzedaży, realizować inwestycje, modernizować majątek oraz reagować na pojawiające się możliwości rynkowe. Odpowiednio wykorzystany może przyspieszać rozwój przedsiębiorstwa i zwiększać jego konkurencyjność.

Nie powinien być jednak traktowany jako sposób trwałego pokrywania strat wynikających z nierentownej działalności. Jeżeli przedsiębiorstwo przez dłuższy czas nie generuje środków wystarczających na pokrywanie kosztów, kolejne kredyty jedynie zwiększają zadłużenie i mogą prowadzić do pogłębienia problemów finansowych. Finansowanie długiem ma sens przede wszystkim wtedy, gdy istnieje realne źródło przyszłej spłaty.

Z tego względu przedsiębiorca powinien przed zaciągnięciem kredytu odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań: jaka kwota jest rzeczywiście potrzebna, na jaki cel zostanie przeznaczona, jakie przepływy pieniężne pozwolą ją spłacić oraz czy firma będzie w stanie obsługiwać zadłużenie także w przypadku pogorszenia sytuacji rynkowej. Istotne jest również pozostawienie odpowiedniej rezerwy bezpieczeństwa.

Kredyt jako źródło finansowania nie powinien być więc oceniany jednoznacznie jako korzystny albo niekorzystny. Jego wartość dla przedsiębiorstwa zależy od sposobu wykorzystania. Racjonalnie zaciągnięty kredyt może umożliwić wykonanie rentownej inwestycji, zwiększyć skalę działalności i przyczynić się do wzrostu wartości firmy. Nadmierne lub źle dopasowane zadłużenie może natomiast stać się źródłem poważnych problemów finansowych.

Szczególne znaczenie ma w tym przypadku właściwe zarządzanie strukturą kapitału. Kapitał własny zapewnia większą stabilność i nie wymaga regularnej spłaty, lecz jego pozyskanie bywa ograniczone. Kredyt zwiększa możliwości finansowe przedsiębiorstwa, ale tworzy jednocześnie zobowiązanie i koszty. Racjonalne finansowanie działalności wymaga więc znalezienia właściwych proporcji pomiędzy tymi źródłami.

Kredyt pozostaje zatem jednym z najważniejszych instrumentów finansowania przedsiębiorstw, zwłaszcza tych, które nie dysponują wystarczającą wartością własnych zasobów. Jego znaczenie jest szczególnie duże w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie możliwości pozyskiwania kapitału z rynku finansowego są bardziej ograniczone. Dostęp do finansowania bankowego może decydować o możliwości przeprowadzenia inwestycji, zwiększenia skali działalności czy przetrwania okresowego niedoboru środków pieniężnych.

Podstawą bezpiecznego wykorzystywania kredytu powinno być jednak zawsze dostosowanie wartości i okresu zadłużenia do rzeczywistych możliwości przedsiębiorstwa. Kredyt powinien finansować przedsięwzięcia zdolne do wygenerowania środków na jego późniejszą spłatę. W takim ujęciu nie jest jedynie źródłem dodatkowego kapitału, ale narzędziem zarządzania finansami, które odpowiednio stosowane może wspierać rozwój przedsiębiorstwa i poprawiać jego pozycję konkurencyjną.

[1] J. Bugajski, op. cit., s. 36.

Definicja kredytu w pracy dyplomowej

5/5 - (2 votes)

Według Natalii Gajl, poprzez kredyt należy rozumieć stosunek ekonomiczny, powstający przy przeniesieniu wartości przez jeden podmiot (zwykle jednostkę bankową) na rzecz drugiego podmiotu, w czasowe użytkowanie, na warunkach zwrotności i z reguły z obowiązkiem zapłaty procentu.[1]

Odsetki od kredytu stanowią wynagrodzenie pożyczkodawcy. W gospodarce rynkowej procent jest ceną kapitału kształtującą się pod wpływem popytu i podaży kapitału pożyczkowego.

Kredyt bankowy to kwota pieniędzy udostępniona przez bank na określony czas i na określonych warunkach; konkretna technologia spełniająca potrzeby finansowe określone przez pożyczkobiorcę. Pisemna umowa między bankiem a kredytobiorcą.

Kredyt to umowa dwustronna, w której jedną stroną jest bank1, a drugą kredytobiorca (np. konsument, firma). Kredyt ma charakter pieniężny – przedmiotem pożyczki są zawsze pieniądze. Kwestie kredytowe reguluje ustawa Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.). Ten akt prawny definiuje pojęcie kredytu. Kredyt to umowa, w której bank zobowiązuje się udostępnić pożyczkobiorcy tę kwotę na określony czas.

Jednocześnie kredytobiorca zobowiązuje się do wykorzystania otrzymanych środków na warunkach określonych w umowie pożyczki, do spłaty kwoty pożyczki (wraz z odsetkami) w określonych w umowie terminach spłaty oraz do uiszczenia wszelkich opłat za udzielenie pożyczki.

Prawo bankowe określa strukturę umowy kredytowej. Każda umowa kredytu powinna mieć formę pisemną i zawierać elementy wymagane prawem.

Strony umowy kredytowej (w przypadku kredytów osobistych bank i klient indywidualny) muszą być w niej wyraźnie wskazane. Ponadto wymagane elementy każdej umowy kredytowej obejmują między innymi: kwotę i walutę kredytu, cel kredytu, warunki i termin spłaty kredytu, wysokość odsetek oraz warunki jego zmiany , charakter roszczeń z tytułu zabezpieczenia kredytu, zmiana warunków i rozwiązanie umowy.

[1] N. Gajl, Finanse i prawo finansowe, s. 353.

Gospodarcze znaczenie kredytu

5/5 - (2 votes)

Gospodarcze znaczenie kredytu polega na tym, że przenosi on towary i kapitały na osoby, które mogą ich bardziej celowo i z większym zyskiem użyć, niż dotychczasowy właściciel.[1]

Obok kredytu towarowego występuje kredyt pieniężny, który jest na ogół udzielany przez instytucje specjalnie powołane do tego celu, tj. banki.[2]

Właściwie zaciągnięty kredyt to nie tylko instrument finansowania bieżącej działalności firmy, ale także źródło finansowania inwestycji, które stają się niezbędnym elementem rozwoju każdej firmy [3].

Analizując różnego rodzaju statystyki można zauważyć, że kredyt bankowy pozostaje najpopularniejszym źródłem zewnętrznego finansowania.

Wśród fundamentalnych poglądów na wzrost gospodarczy można wyróżnić kilka hipotez, w tym te odnoszące się do establishmentu. Hipoteza ta dotyczy czynników instytucjonalnych, w których podmioty gospodarcze angażują się w działania mające istotny wpływ na inwestycje w czynniki bezpośrednie, a tym samym wzrost gospodarczy. Stąd rola kredytów bankowych dla sektorów gospodarki może mieć istotny wpływ na wzrost gospodarczy kraju.

Strategie biznesowe sektora bankowego i poszczególnych banków powinny uwzględniać perspektywy wzrostu gospodarczego. Kredyty dla sektora niefinansowego kryją w sobie wiele możliwości, ale też i zagrożeń. Przed kryzysem finansowym 2007-2009 nadmierna i lekkomyślna pożyczka (zwłaszcza na rynku subprime) była jedną z głównych przyczyn nierównowagi na rynkach finansowych.

Powszechną praktyką jest obecnie rozpoznawanie funkcjonowania państw w okresie pokryzysowym. Nadmierna i lekkomyślna polityka kredytowa prowadzona przez kraje/sektory finansowe może mieć znaczący negatywny wpływ na wzrost gospodarczy krajów.

Znaczenie kredytu w gospodarce wynika przede wszystkim z jego zdolności do przemieszczania kapitału pomiędzy podmiotami posiadającymi czasowe nadwyżki finansowe a tymi, które zgłaszają zapotrzebowanie na dodatkowe środki. W gospodarce rynkowej nie wszystkie podmioty osiągają dochody i ponoszą wydatki w tym samym czasie. Część gospodarstw domowych i przedsiębiorstw odkłada środki, podczas gdy inne potrzebują kapitału na inwestycje, zakup dóbr trwałego użytku albo finansowanie bieżącej działalności. Kredyt pozwala połączyć te dwie grupy i wykorzystać dostępne zasoby w sposób bardziej efektywny.

Banki pełnią w tym procesie rolę pośredników finansowych. Gromadzą depozyty, a następnie kierują część pozyskanych środków do kredytobiorców. Dzięki temu oszczędności, które w przeciwnym razie mogłyby pozostawać niewykorzystane, mogą zostać przeznaczone na finansowanie działalności gospodarczej. Kredyt przyczynia się więc do zwiększenia mobilności kapitału i jego przepływu do tych obszarów gospodarki, w których istnieje zapotrzebowanie na finansowanie.

Szczególne znaczenie kredytu widoczne jest w działalności przedsiębiorstw. Firma może osiągać dobre wyniki i posiadać perspektywy rozwoju, a jednocześnie nie dysponować wystarczającymi środkami własnymi do realizacji planowanych inwestycji. Konieczność oczekiwania na zgromadzenie odpowiedniego kapitału mogłaby oznaczać utratę szansy rynkowej, rezygnację z rozwoju albo opóźnienie wdrożenia nowych technologii. Kredyt umożliwia przyspieszenie takich przedsięwzięć.

Przedsiębiorstwo może dzięki kredytowi kupić maszyny, rozbudować zakład, zwiększyć moce produkcyjne, wprowadzić nowe produkty albo wejść na nowe rynki. Jeżeli inwestycja zostanie właściwie zaplanowana i okaże się rentowna, uzyskane dzięki niej przyszłe dochody pozwalają na spłatę zadłużenia, a jednocześnie prowadzą do wzrostu wartości przedsiębiorstwa.

W ten sposób kredyt może przyczyniać się do zwiększenia poziomu inwestycji w całej gospodarce. Im większe możliwości pozyskania kapitału przez przedsiębiorstwa, tym więcej przedsięwzięć może być realizowanych bez konieczności oczekiwania na pełne finansowanie ze środków własnych. Ma to szczególne znaczenie w sektorach wymagających dużych nakładów początkowych, takich jak przemysł, transport, budownictwo, energetyka czy nowoczesne technologie.

Inwestycje finansowane kredytem mogą również wpływać na wzrost produktywności. Zakup nowocześniejszych maszyn, automatyzacja procesów, informatyzacja czy modernizacja infrastruktury pozwalają często produkować więcej przy niższych kosztach jednostkowych. Przedsiębiorstwo może zwiększyć wydajność, poprawić jakość oferowanych produktów i wzmocnić swoją konkurencyjność.

Kredyt pełni także ważną funkcję w finansowaniu kapitału obrotowego. Nawet przedsiębiorstwo rentowne może okresowo doświadczać niedoboru środków pieniężnych, jeżeli wpływy ze sprzedaży pojawiają się później niż konieczność ponoszenia wydatków. Firma musi na przykład zapłacić dostawcom, wypłacić wynagrodzenia oraz uregulować podatki, zanim otrzyma należności od swoich klientów.

W takich warunkach kredyt obrotowy pozwala zachować ciągłość działalności. Bez zewnętrznego finansowania przedsiębiorstwo mogłoby zostać zmuszone do ograniczenia produkcji, zmniejszenia zapasów lub opóźniania płatności. Kredyt pomaga więc utrzymywać płynność finansową i ogranicza ryzyko zakłóceń w działalności operacyjnej.

Znaczenie kredytu jest szczególnie duże w przedsiębiorstwach sezonowych. W wielu branżach ponoszenie kosztów i uzyskiwanie przychodów nie odbywa się równomiernie przez cały rok. Przedsiębiorstwo może przez kilka miesięcy gromadzić zapasy, przygotowywać produkcję albo ponosić inne koszty, podczas gdy większość wpływów uzyskuje dopiero w określonym sezonie. Finansowanie bankowe pozwala pokonać tę czasową nierównowagę.

Kredyt wpływa również na poziom konsumpcji gospodarstw domowych. Osoby fizyczne korzystają z finansowania przede wszystkim wtedy, gdy chcą dokonać większego zakupu bez wcześniejszego zgromadzenia pełnej kwoty. Dotyczy to szczególnie mieszkań i domów, ale także samochodów, wyposażenia gospodarstwa domowego czy innych dóbr trwałych.

Z ekonomicznego punktu widzenia kredyt umożliwia przesunięcie części przyszłej konsumpcji na okres bieżący. Kredytobiorca może wcześniej skorzystać z określonego dobra, ale w przyszłości będzie musiał przeznaczać część swoich dochodów na spłatę zadłużenia. Kredyt nie tworzy więc dochodu w sensie trwałym, lecz zmienia moment, w którym dochód może zostać wykorzystany.

Wzrost dostępności kredytów konsumpcyjnych może zwiększać popyt w gospodarce. Przedsiębiorstwa sprzedają więcej towarów i usług, co może skłaniać je do zwiększenia produkcji, zatrudnienia oraz inwestycji. W ten sposób kredyt udzielany gospodarstwom domowym oddziałuje również pośrednio na sektor przedsiębiorstw.

Podobny mechanizm występuje na rynku mieszkaniowym. Dostępność kredytów hipotecznych zwiększa liczbę gospodarstw domowych zdolnych do zakupu nieruchomości. Większy popyt może przyczyniać się do wzrostu aktywności firm budowlanych, producentów materiałów budowlanych, przedsiębiorstw wykończeniowych oraz wielu innych podmiotów związanych z rynkiem nieruchomości.

Oddziaływanie kredytu na popyt oznacza jednak, że jego rozwój nie zawsze musi prowadzić wyłącznie do pozytywnych rezultatów. Jeżeli wzrost akcji kredytowej jest nadmierny, a podaż dóbr i usług nie zwiększa się odpowiednio szybko, dodatkowy popyt może prowadzić do wzrostu cen. Problem ten może być szczególnie widoczny na rynkach charakteryzujących się ograniczoną podażą, takich jak rynek nieruchomości.

Kredyt wpływa również na sposób alokacji zasobów w gospodarce. Banki, decydując o udzieleniu finansowania, dokonują selekcji przedsięwzięć i kredytobiorców. Kapitał trafia przede wszystkim do podmiotów, które spełniają określone kryteria zdolności kredytowej oraz mają szanse na terminową spłatę zobowiązań.

W idealnych warunkach mechanizm ten powinien sprzyjać kierowaniu kapitału do najbardziej efektywnych zastosowań. Przedsiębiorstwa posiadające dobre projekty inwestycyjne, stabilną sytuację finansową i wysoką zdolność do generowania dochodów powinny mieć większe możliwości uzyskania finansowania. Kredyt może wówczas wspierać rozwój tych podmiotów, które są w stanie najlepiej wykorzystać powierzony im kapitał.

W praktyce proces ten jest bardziej skomplikowany. Bank nie posiada pełnej wiedzy na temat przyszłości przedsiębiorstwa. Może ocenić jego dotychczasowe wyniki, plany i zabezpieczenia, ale nie może mieć całkowitej pewności, że inwestycja zakończy się powodzeniem. Działalność kredytowa zawsze wiąże się więc z ryzykiem.

Z tego względu gospodarcze znaczenie kredytu należy rozpatrywać równocześnie z problemem odpowiedzialnego zarządzania ryzykiem. Zbyt restrykcyjna polityka kredytowa może ograniczać dostęp do kapitału nawet przedsiębiorstwom posiadającym dobre perspektywy rozwoju. Z kolei nadmiernie liberalne udzielanie kredytów może prowadzić do finansowania projektów nieefektywnych i nadmiernego zadłużenia klientów.

Szczególne konsekwencje może mieć szybki wzrost kredytów w okresach dobrej koniunktury. Optymistyczne oczekiwania dotyczące przyszłości mogą prowadzić zarówno banki, jak i kredytobiorców do niedoszacowania ryzyka. Przedsiębiorstwa zaciągają coraz większe zobowiązania, gospodarstwa domowe zwiększają zadłużenie, a banki łagodzą wymagania dotyczące finansowania.

Jeżeli następnie sytuacja gospodarcza ulegnie pogorszeniu, część kredytobiorców może mieć problemy ze spłatą zobowiązań. Wzrost bezrobocia, spadek przychodów przedsiębiorstw, obniżenie cen aktywów albo wzrost kosztów finansowania mogą prowadzić do zwiększenia liczby kredytów zagrożonych.

Doświadczenia kryzysu finansowego lat 2007–2009 pokazały, że skutki nadmiernej ekspansji kredytowej mogą wykraczać daleko poza relacje pomiędzy pojedynczym bankiem i kredytobiorcą. Problemy związane z jakością portfela kredytowego mogą wpływać na stabilność całego sektora finansowego, a następnie przenosić się na gospodarkę realną.

Jeżeli banki ponoszą znaczne straty kredytowe, mogą ograniczać dalsze finansowanie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Powstaje wtedy sytuacja, w której nawet podmioty znajdujące się w dobrej kondycji mają trudniejszy dostęp do kapitału. Ograniczenie kredytowania prowadzi do zmniejszenia inwestycji i konsumpcji, co może dodatkowo pogłębiać spowolnienie gospodarcze.

Może więc wystąpić swoiste sprzężenie zwrotne. Pogorszenie koniunktury zwiększa problemy kredytobiorców, problemy kredytobiorców powodują straty banków, a banki ograniczają finansowanie, co jeszcze bardziej osłabia aktywność gospodarczą. Z tego względu stabilność sektora bankowego ma duże znaczenie dla przebiegu całego cyklu koniunkturalnego.

Kredyt jest jednocześnie jednym z kanałów oddziaływania polityki pieniężnej na gospodarkę. Zmiany poziomu stóp procentowych wpływają na koszt finansowania bankowego. Jeżeli kredyt staje się droższy, część gospodarstw domowych ogranicza zadłużenie, a przedsiębiorstwa mogą rezygnować z mniej rentownych inwestycji. Popyt na kredyt maleje, co może prowadzić do ograniczenia tempa wzrostu konsumpcji i inwestycji.

Przy niższych kosztach finansowania sytuacja może wyglądać odwrotnie. Większa liczba inwestycji staje się ekonomicznie opłacalna, a gospodarstwa domowe mogą być bardziej skłonne do finansowania większych zakupów kredytem. Zmienia się więc wielkość popytu na środki finansowe i tempo aktywności gospodarczej.

Znaczenie kredytu zależy również od fazy cyklu koniunkturalnego. W okresie ekspansji zapotrzebowanie na finansowanie zwykle rośnie, ponieważ przedsiębiorstwa zwiększają produkcję i inwestycje, a konsumenci są bardziej skłonni do dokonywania większych zakupów. W okresie spowolnienia popyt na kredyt może maleć, a banki stają się bardziej ostrożne w ocenie ryzyka.

Kredyt może również wspierać powstawanie nowych przedsiębiorstw. Założenie firmy często wymaga nakładów na zakup wyposażenia, wynajem lub zakup lokalu, stworzenie zapasów oraz finansowanie pierwszego okresu działalności. Właściciel nie zawsze dysponuje kapitałem wystarczającym do pokrycia wszystkich tych wydatków. Finansowanie zewnętrzne może więc umożliwić rozpoczęcie przedsięwzięcia, które bez dostępu do kredytu nie zostałoby zrealizowane.

Jednocześnie finansowanie młodych przedsiębiorstw jest dla banków bardziej ryzykowne, ponieważ takie podmioty nie posiadają długiej historii finansowej. Właśnie dlatego dostęp do kredytu może być dla nich ograniczony, szczególnie jeżeli nie posiadają majątku mogącego stanowić zabezpieczenie.

Duże znaczenie kredyt ma także dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Podmioty te zazwyczaj mają mniejsze możliwości pozyskania kapitału poprzez emisję akcji lub obligacji, dlatego finansowanie bankowe odgrywa w ich strukturze kapitałowej szczególną rolę. Dostęp do kredytu może decydować o możliwości zwiększenia skali działalności, zakupu nowoczesnego wyposażenia czy realizacji większego zamówienia.

Kredyt wpływa również na zatrudnienie. Inwestycja sfinansowana przez bank może wymagać zatrudnienia dodatkowych pracowników zarówno w przedsiębiorstwie korzystającym z finansowania, jak i u jego dostawców. Wzrost aktywności inwestycyjnej może więc pośrednio zwiększać popyt na pracę.

Nie każda inwestycja prowadzi jednak do wzrostu zatrudnienia. Finansowanie automatyzacji może na przykład zmniejszać zapotrzebowanie na niektóre rodzaje pracy, a jednocześnie zwiększać popyt na pracowników posiadających inne kwalifikacje. Kredyt wpływa więc nie tylko na liczbę miejsc pracy, ale również na strukturę zatrudnienia.

Istotne jest także oddziaływanie kredytu na konkurencyjność gospodarki. Przedsiębiorstwa posiadające dostęp do finansowania mogą szybciej modernizować technologie, wprowadzać innowacje i zwiększać skalę działalności. Jeżeli kapitał jest kierowany do efektywnych przedsiębiorstw, może to przyczyniać się do wzrostu produktywności oraz poprawy pozycji krajowych firm na rynkach zagranicznych.

Jednocześnie nadmierne zadłużenie może ograniczać przyszłą zdolność przedsiębiorstw do inwestowania. Firma przeznaczająca znaczną część przepływów pieniężnych na spłatę istniejących kredytów ma mniej środków dostępnych na nowe przedsięwzięcia. Zbyt duży poziom długu może więc początkowo przyspieszać rozwój, a następnie stać się czynnikiem go ograniczającym.

Podobne zjawisko może występować w gospodarstwach domowych. Kredyt zwiększa bieżące możliwości konsumpcyjne, ale jego spłata obciąża przyszłe dochody. Jeżeli zadłużenie jest zbyt wysokie, znaczna część wynagrodzenia musi być przeznaczana na raty, co ogranicza bieżącą konsumpcję i możliwość tworzenia oszczędności.

Gospodarcze znaczenie kredytu ma więc charakter dwoisty. Z jednej strony finansowanie bankowe przyspiesza przepływ kapitału, wspiera inwestycje, zwiększa popyt i ułatwia prowadzenie działalności gospodarczej. Z drugiej strony niewłaściwie prowadzona polityka kredytowa może sprzyjać nadmiernemu zadłużeniu, wzrostowi cen aktywów oraz powstawaniu nierównowagi finansowej.

Podstawowe znaczenie ma zatem nie sama wielkość kredytu w gospodarce, lecz sposób jego wykorzystania. Kredyt przeznaczony na rentowne przedsięwzięcia zwiększające zdolności produkcyjne może przyczyniać się do trwałego wzrostu gospodarczego. Kredyt finansujący nieefektywne inwestycje lub nadmierną konsumpcję może natomiast prowadzić do wzrostu zadłużenia bez odpowiedniego zwiększenia przyszłych dochodów.

Równie ważna jest jakość procesu kredytowego. Bank powinien oceniać nie tylko bieżącą wypłacalność klienta, ale również źródło przyszłej spłaty, charakter finansowanego przedsięwzięcia i odporność kredytobiorcy na pogorszenie warunków gospodarczych. Odpowiedzialna polityka kredytowa ma więc znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa pojedynczej instytucji finansowej, ale również dla stabilności całej gospodarki.

Kredyt powinien być postrzegany jako instrument umożliwiający bardziej efektywne wykorzystanie kapitału. Jego istotą jest udostępnienie środków temu podmiotowi, który w danym momencie może wykorzystać je produktywnie, a następnie zwrócić wraz z wynagrodzeniem dla kredytodawcy. W ten sposób dochodzi do połączenia oszczędności jednej grupy uczestników rynku z potrzebami inwestycyjnymi i konsumpcyjnymi innej.

Gospodarcze znaczenie kredytu nie ogranicza się więc do stosunku prawnego pomiędzy bankiem a kredytobiorcą. Każda większa decyzja kredytowa może wywoływać dalsze skutki w gospodarce. Kredyt inwestycyjny prowadzi do zakupów maszyn i usług, kredyt obrotowy umożliwia realizację produkcji, a kredyt konsumpcyjny zwiększa popyt na określone dobra.

Skala tych procesów powoduje, że działalność kredytowa banków wpływa na poziom inwestycji, konsumpcji, produkcji, zatrudnienia i cen. Jest tym samym jednym z ważniejszych mechanizmów funkcjonowania współczesnej gospodarki rynkowej.

Kredyt spełnia swoją pozytywną rolę przede wszystkim wtedy, gdy jest udzielany w sposób odpowiedzialny i trafia do podmiotów posiadających rzeczywistą zdolność do wykorzystania oraz spłaty otrzymanych środków. W takich warunkach może wspierać wzrost gospodarczy, przyspieszać modernizację przedsiębiorstw i zwiększać efektywność wykorzystania oszczędności. Jeżeli jednak rozwój kredytowania zostanie oderwany od rzeczywistej zdolności kredytobiorców do obsługi zadłużenia, ten sam mechanizm może stać się źródłem poważnych problemów dla banków, przedsiębiorstw, gospodarstw domowych i całej gospodarki.

[1] Gutenberg, Encyklopedia powszechna, KURPISZ, Poznań 1994, s. 159.

[2] J. Bugajski, Kredytowa działalność PKO BP i zarządzanie finansami, Olympus, Centrum Edukacji i Rozwoju Biznesu, Warszawa 1995, s.36.

[3] Z. Korzeb, Kredyty bankowe dla przedsiębiorców, [w:] J. Koleśnik (red.), Bankowość detaliczna., Wydawnictwo Difin, Warszawa 2016, s. 140

Rodzaje kredytów

5/5 - (2 votes)

Istnieją kredyty:

  • kredyt obiegowy – udzielony na krótki czas celem ułatwienia wymiany towarów;
  • kredyt konsumpcyjny – na cele konsumpcji;
  • kredyt produktywny – na cele wytwórczości;
  • kredyt osobisty – polegający na zaufaniu wierzyciela do osoby dłużnika i jego sytuacji majątkowej;
  • kredyt rzeczowy – gdy wierzyciel zabezpiecza się pewnym rzeczowym prawem na pewnym przedmiocie;
  • kredyt hipoteczny – przy którym wierzyciel ma prawo zastawu na nieruchomości;
  • przy kredycie rolniczym rozróżniamy między innymi kredyt zaciągnięty na nabycie lub otrzymanie posiadłości i kredyt melioracyjny na zwiększenie dochodowości gruntu.

Podział kredytów może być dokonywany według wielu różnych kryteriów. Wynika to z dużego zróżnicowania potrzeb kredytobiorców oraz sposobów, w jakie banki i inne instytucje finansowe dostosowują swoje produkty do określonych celów gospodarczych. Innego rodzaju finansowania potrzebuje przedsiębiorstwo, które chce pokryć bieżące koszty działalności, innego gospodarstwo domowe planujące zakup mieszkania, a jeszcze innego rolnik inwestujący w modernizację gospodarstwa. Poszczególne rodzaje kredytów różnią się więc przeznaczeniem, okresem spłaty, sposobem zabezpieczenia, wysokością oprocentowania oraz zakresem ryzyka ponoszonego przez kredytodawcę.

Jednym z tradycyjnych rodzajów kredytu jest kredyt obiegowy. Jego zasadniczym celem jest ułatwianie obrotu gospodarczego i finansowanie krótkotrwałych potrzeb związanych z wymianą towarów. Kredyt taki może być wykorzystywany na przykład w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo musi zapłacić dostawcy za towar, zanim uzyska pieniądze ze sprzedaży własnych produktów. Pozwala więc zachować ciągłość działalności i pokryć czasową lukę pomiędzy momentem poniesienia wydatków a uzyskaniem wpływów.

Kredyt obiegowy ma zwykle charakter krótkoterminowy. Jego spłata następuje z wpływów uzyskiwanych w wyniku bieżącej działalności gospodarczej. Może więc służyć finansowaniu zakupu materiałów, surowców, towarów handlowych, a także innych składników majątku obrotowego. Jego funkcją nie jest zasadniczo finansowanie długotrwałych inwestycji, lecz umożliwienie sprawnego przebiegu procesu produkcji i sprzedaży.

Duże znaczenie ma również kredyt konsumpcyjny. Jest on przeznaczony na finansowanie wydatków gospodarstw domowych i osób fizycznych, które nie są bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Może służyć zakupowi samochodu, sprzętu gospodarstwa domowego, wyposażenia mieszkania, finansowaniu remontu, wypoczynku, kształcenia czy innych potrzeb osobistych.

Kredyt konsumpcyjny umożliwia dokonanie zakupu przed zgromadzeniem pełnej kwoty środków własnych. W praktyce oznacza przesunięcie części przyszłej konsumpcji na okres bieżący. Kredytobiorca otrzymuje możliwość korzystania z określonego dobra wcześniej, ale w kolejnych miesiącach lub latach musi przeznaczać część dochodów na spłatę zobowiązania.

Z punktu widzenia całej gospodarki kredyt konsumpcyjny może zwiększać popyt na towary i usługi. Większa dostępność finansowania może prowadzić do wzrostu sprzedaży przedsiębiorstw, a w konsekwencji do zwiększenia produkcji i zatrudnienia. Nadmierny rozwój kredytów konsumpcyjnych może jednak powodować wzrost zadłużenia gospodarstw domowych, dlatego szczególnego znaczenia nabiera właściwa ocena zdolności kredytowej klienta.

Kolejnym rodzajem jest kredyt produktywny. Jego przeznaczeniem jest finansowanie działalności przynoszącej lub mającej przynosić dochód. Kredyt taki może być wykorzystywany przez przedsiębiorstwa na zakup maszyn, urządzeń, surowców, zwiększenie produkcji, modernizację zakładu albo realizację nowych projektów gospodarczych.

Najważniejszą cechą kredytu produktywnego jest to, że finansowane za jego pomocą środki powinny służyć stworzeniu warunków do osiągania przyszłych przychodów. W przeciwieństwie do kredytu konsumpcyjnego nie jest on przeznaczony bezpośrednio na zaspokojenie potrzeb osobistych, lecz na działalność o charakterze gospodarczym.

Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzysta kredyt produktywny efektywnie, zwiększone przychody powinny umożliwić jego spłatę. Z