Prace dyplomowe – bankowość

Profesjonalne pisanie prac magisterskich, licencjackich i innych z każdego zakresu tematycznego

Metodyka ustalania kosztów i cen usług bankowych

5/5 - (1 vote)

Usługi powinny zaspokajać potrzeby klientów oraz przynosić zyski instytucji, która je oferuje. Każda usługa ma swoją cenę. Przy jej wyznaczaniu należy brać pod uwagę koszty, popyt, konkurencję.

Ponoszone koszty wyznaczają minimalny poziom cen, poniżej którego usługa przynosi straty. Suma kosztów i marży zysku określa poziom ceny. Jest to typowa metoda wyznaczania cen z punktu widzenia organizacji, a nie klienta czy rynku. Ustalane w ten sposób ceny określa się jako transakcyjne, czyli pokrywające koszty[1].

Wielkość popytu na usługi natomiast wyznacza maksymalny poziom cen. Usługa jest warta tyle, ile klient jest w stanie za nią zapłacić. Zachodzi tu prawidłowość, że wraz ze wzrostem ceny popyt maleje i odwrotnie, gdy cena maleje popyt rośnie. Wybór odpowiedniej strategii cenowej pomaga zrozumieć koncepcja elastyczności popytu. Koncepcja ta pomaga także zrozumieć relacje zachodzące na rynku w wyniku zmian ceny.

W procesie ustalania cen na własne usługi bank musi uwzględniać również działania konkurencji w celu zapobieżenia odpływowi klientów do innych banków. Wysokość pobieranych i płaconych odsetek oraz struktura aktywów i pasywów decydują o wysokości dochodów i kosztów operacyjnych banku. Dokonując tych ustaleń bank musi uwzględniać poziom stopy procentowej stosowanej przez inne banki, aby uniknąć sytuacji, gdy proponuje swym klientom warunki gorsze niż instytucje konkurencyjne lub odwrotnie, ustala warunki znacznie korzystniejsze, rezygnując w ten sposób z dochodów możliwych do uzyskania.

Przy ustalaniu cen należy także wziąć pod uwagę ich aspekt psychologiczny, zwany inaczej paradoksem cenowym[2]. Ceny są akceptowane przez konsumentów przy określonym ich poziomie, ustalenie ich na poziomie znacznie niższym lub wyższym niż poziom akceptowany może spowodować negatywne reakcje konsumentów. Cena znacznie niższa niż poziom akceptowany może być kojarzona z niską jakością usługi, a za wysoka z kolei może spowodować istotny spadek popytu. Znacznie wyższe niż w innych bankach oprocentowanie terminowych wkładów pieniężnych może spowodować w początkowym okresie duży napływ środków, ale także może wzbudzić wątpliwości co do możliwości wypłaty przez bank zdeponowanych środków pieniężnych wraz z odsetkami w terminie. W przypadku, gdy oferowana jest duża liczba usług, może się okazać, że niektóre z nich są wobec siebie konkurencyjne. Ustalenie prawidłowych relacji cen wymaga analizy zależności między cenami poszczególnych usług, określenia stopnia ich substytucyjności lub komplementarności oraz analizy kosztów każdej z usług.

Największy wpływ na wynik finansowy banku mają[3]:

  • w operacjach biernych – odsetki zapłacone deponentom,
  • w operacjach czynnych – odsetki pobrane od udzielonych kredytów,
  • w operacjach pośredniczących – prowizje.

Istotną sferą działalności każdego banku jest pozyskanie środków pieniężnych z różnych źródeł i od różnych podmiotów – finansowych i niefinansowych. W praktyce bankowej występuje kilka źródeł pozyskania środków, które następnie wykorzystywane są w aktywnej działalności banku:

  • wzrost funduszy własnych banku,
  • pozyskanie środków w formie depozytów klientów,
  • pozyskanie środków na rynku pieniężnym,
  • pozyskanie środków z banku centralnego,
  • pozyskanie środków w drodze emisji obligacji,
  • pożyczki podporządkowane.

Wymienione źródła różnią się od siebie wieloma cechami, niektóre z nich to:

  • stabilność pozyskiwanych środków,
  • dostęp banku do poszczególnych źródeł środków pieniężnych,
  • koszt pozyskania środków pieniężnych,
  • zakres uczestnictwa danego banku w rynku pieniężnym i kapitałowym,
  • warunki konkurencyjne na lokalnym rynku bankowym.

Do najbardziej stabilnych źródeł środków znajdujących się w dyspozycji banku należą fundusze własne. Pozostałe źródła charakteryzuje niestabilność, a więc mogą być wykorzystywane w działalności banku w ściśle określonym czasie. Dotyczy to między innymi depozytów od różnych podmiotów, środków pozyskanych na rynku pieniężnym czy też kredytów banku centralnego.

Wyszczególniając źródła pozyskiwania środków pieniężnych można stwierdzić, że nie wszystkie banki mają do nich jednakowy dostęp, np. banki w formie spółki akcyjnej mogą zwiększyć własne fundusze poprzez emisje nowych akcji i uplasowanie ich na rynku. Wielu ekonomistów uważa, że dokapitalizowanie banku charakteryzuje się najniższym kosztem pozyskania środków, jednakże w ich pozyskaniu należy uwzględniać oczekiwania finansowe samych inwestorów – w postaci dywidendy, a także koszty związane z emisją i uplasowaniem papierów wartościowych na rynku.

Istotną cechą wyróżniającą poszczególne źródła pozyskiwania środków pieniężnych jest wpływ samego banku na koszt pozyskania jednego złotego. Wszystkie wymienione źródła można przyporządkować do dwóch grup. W jednej z nich bank ma małe lub żadne możliwości wpływu na koszt pozyskania środków – występuje jako podmiot akceptujący cenę ich pozyskania. W drugiej ma możliwość indywidualnych negocjacji. Do pierwszej grupy należą środki pozyskane z kredytów banku centralnego oraz z kredytów z rynku międzybankowego. Banki mogą te środki wykorzystać, jeśli w określonym terminie zaakceptują stopy procentowe, które występują na rynku, a które ustalane są obecnie przez Radę Polityki Pieniężnej. Należy do nich zaliczyć:

  • Stopę kredytu refinansowego, która posiadała w przeszłości dominujące znaczenie i była związana z kredytem refinansowym udzielanym w celu zaopatrywania banków w środki finansowe w określonej sytuacji – najczęściej w przypadku nagłego niedoboru środków. Obecnie ma znaczenie dla banków, które finansują inwestycje centralne.
  • Stopę kredytu redyskontowego, związaną z przyjęciem od klientów banku weksli do dyskonta. W pierwszym etapie bank angażuje własne środki, w drugim natomiast pozyskuje środki z banku centralnego w drodze redyskonta przyjętych weksli.
  • Stopę kredytu lombardowego, która wiąże się z zastawem w banku centralnym papierów wartościowych będących w dyspozycji banku.

Znaczenie wymienionych stóp, oprócz stopy lombardowej, spada wraz z rozwojem rynku pieniężnego, a w jego ramach rynku międzybankowego, gdzie dokonywane są transakcje kupna i sprzedaży środków pieniężnych między instytucjami bankowymi. W Polsce od 1991 roku ogłaszana jest codziennie stopa WIBOR i WIBID. Poziom stopy WIBOR jest średnią arytmetyczną stóp procentowych, po jakich najważniejsze banki warszawskiego rynku międzybankowego skłonne są sprzedać swoje nadwyżki środków pieniężnych. Obecnie stopy te stały się w wielu bankach komercyjnych stopami bazowymi dla udzielanych kredytów.

Wyszczególnione rodzaje stóp procentowych stanowią często podstawę wyboru pozyskiwanych źródeł środków pieniężnych. W celu zminimalizowania ryzyka związanego z ich niekorzystnym poziomem w przyszłości wykorzystuje się je w umowach kredytowych dla określenia przyszłego poziomu oprocentowania swych wierzytelności powiększonego o marżę odsetkową. Reasumując, koszt pozyskania zasobów pieniężnych równy jest wysokości odsetek zapłaconych przez bank bankowi centralnemu lub instytucjom funkcjonującym na rynku międzybankowym.

Jednym z najważniejszych zadań banku jest pozyskiwanie środków pieniężnych w postaci depozytów przede wszystkim na rynkach lokalnych. Koszt pozyskania tych depozytów uzależniony jest od[4]:

  • wysokości odsetek zapłaconych deponentom, w tym metod ich naliczania,
  • wysokości rezerw obowiązkowych odprowadzanych od wkładów bankowych,
  • wysokości składki ubezpieczenia depozytów – opłaty na fundusz pomocowy Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i wykorzystany fundusz ochrony środków gwarantowanych,
  • wysokości kosztów operacyjnych związanych z obsługą depozytu.

Dwa z wymienionych czynników – wysokość rezerwy obowiązkowej i wysokość składki ubezpieczenia depozytów – są niezależne od banku.

Poziom rezerw obowiązkowych ustalany jest przez Radę Polityki Pieniężnej i ma pośredni wpływ na koszt pozyskania depozytów bankowych. Banki zobowiązane są do odprowadzenia części pozyskanych środków pieniężnych w postaci lokat na nie oprocentowany rachunek w NBP, co ogranicza możliwości zaangażowania wszystkich zgromadzonych depozytów w działalność aktywną banku. Bank natomiast zobowiązany jest do naliczania odsetek od całości środków przyjętych od deponentów. W związku z tym faktyczny koszt odsetek wypłaconych deponentom jest znacznie wyższy, co wynika ze wzoru:

K = 100sd : (100 – sr)

gdzie:

K – koszt oprocentowania po uwzględnieniu rezerwy obowiązkowej

sd – stopa procentowa depozytu

sr – stopa rezerwy obowiązkowej.

Wpływ stopy rezerwy obowiązkowej na koszt oprocentowania depozytów ilustruje tabela poniżej:

 

Tabela 12. Koszt oprocentowania depozytów przy różnych stopach rezerwy obowiązkowej

Stopa rezerwy

obowiązkowej

 Oprocentowanie depozytów
30 20 10 5
30

20

10

5

 42,9

37,5

33,3

31,6

 28,6

25,0

22,2

21,1

 14,3

12,5

11,1

10,5

 7,1

6,3

5,6

5,3

Źródło: R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 120

Z danych zawartych w tabeli wynika, że realny koszt oprocentowania depozytów jest tym wyższy, im wyższa jest stopa rezerwy obowiązkowej[5]. Rezerwa obowiązkowa jest więc instrumentem, który bezpośrednio oddziałuje na koszt pieniądza w sektorze bankowym. Zmiany stopy rezerwy wpływają na wysokość oprocentowania kredytów udzielanych przez banki, ponieważ pośrednio zmieniają koszt pozyskania środków.

[1] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit., s. 221

[2] W. Grzegorczyk, Podstawy  marketingu  bankowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1997, s. 28

[3] R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 114

[4] M. Rajczyk, Podstawy bankowości komercyjnej, część 3 Finanse banku komercyjnego, Fundacja Banku Śląskiego, Bielsko-Biała 1997, s. 122 i następne

[5] Stopa rezerwy obowiązkowej może być zróżnicowana ze względu na umowny okres przechowywania środków pieniężnych oraz rodzaj waluty. Suma rezerw obowiązkowych nie może przekroczyć 30% od wkładów na żądanie i 20% od wkładów terminowych. Stopa ta jest ustalana od stanów średniomiesięcznych. Art. 39 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, Dz. U. nr 140, poz. 938.

W dniu 21 lipca 1999 r. Rada Polityki Pieniężnej podjęła decyzję o obniżeniu stóp rezerwy obowiązkowej banków. Dotychczasowe stawki wynoszące: 20% od środków złotowych płatnych na każde żądanie, 11% od środków złotowych terminowych i 5% od wkładów walutowych zostały obniżone do 5% (jednolita stawka) od wszystkich rodzajów wyżej wymienionych środków. Nowa stawka obowiązuje od dnia 30 września 1999r. Dotychczasowy poziom stóp rezerwy obowiązkowej, w świetle doświadczeń krajów wysoko rozwiniętych, należy uznać za wysoki, w związku z czym obciążenie banków z tego tytułu mogło być traktowane jako mające charakter parafiskalny. Zmniejszało to konkurencyjność polskich banków w stosunku do bankowych usług zagranicznych. Zob. Komunikat po posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej w dniu 21 lipca 1999 r. oraz M. Zaleska, Uciążliwe rezerwy, w: Wycinki prasowe z dnia 9 marca 1999r., Zespół Rzecznika Prasowego BGŻ S.A. i M. Zaleska, Rezerwy obowiązkowe barierą rozwoju polskich banków, w: Bank i Kredyt, nr 5/1999

Nadzór bankowy

5/5 - (1 vote)

W systemie gospodarki centralnie kierowanej nadzór bankowy nie występował. Wynikało to z niewielkiej liczby banków i ich odmiennego sposobu funkcjonowania. Natomiast w systemie bankowym w gospodarce rynkowej w interesie klientów ustanawiana jest zawodowa publiczna kontrola działalności banków. Nadzór bankowy skupia się na dwóch sprawach: kontroli zjawisk ekonomicznych, mogących zagrażać bezpieczeństwu   powierzonych   kapitałów   oraz   minimalizowaniu możliwości[1]wystąpienia niekorzystnych sytuacji finansowych banków. Tak więc nadzór bankowy stanowi przejaw aktywności państwa wobec zagrożeń, jakie stwarza ewentualny kryzys systemu bankowego dla całej gospodarki rynkowej. Bankructwo banków uderza w duże grupy ludności, destabilizuje system finansowy oraz obniża zaufanie do instytucji finansowych państwa. Ponadto bankructwo pojedynczego banku może zagrozić stabilizacji całego sektora bankowego, a to z racji tego, że może wystąpić zjawisko masowego wycofywania wkładów z powodu utraty zaufania.

Działania państwa w zakresie nadzoru bankowego przybierają postać instytucjonalno – prawnych rozwiązań zaliczających się do publicznego prawa bankowego.

Powstanie instytucji nadzoru bankowego wiąże się z okresem wielkiego kryzysu gospodarczego lat 1929 – 1934. Spowodował on zamrożenie aktywów wielu banków i ich niewypłacalność oraz upadłość. Doprowadził on do załamania się systemów bankowych poszczególnych państw, co naraziło deponentów na poważne straty, podważając jednocześnie pozycję banków jako instytucji zaufania publicznego. Przyczyn owego załamania upatrywano głównie w braku odpowiednich regulacji prawnych, określających maksymalne rozmiary poszczególnych operacji bankowych, czy szerzej – granicę dopuszczalnego ryzyka w funkcjonowaniu banków. Stworzenie tego typu regulacji prawnych pociągnęło za sobą konieczność powołania do życia instytucji czuwającej nad przestrzeganiem przez banki handlowe ustanowionych reguł, czyli instytucji wyspecjalizowanego nadzoru bankowego.

A więc rozwój systemu nadzoru bankowego jest rezultatem kolejnych, chociaż już nie tak głębokich, kryzysów ekonomicznych. O ile bowiem bankructwo przedsiębiorstw przemysłowych lub handlowych wywołuje negatywne skutki dla stosunkowo ograniczonego kręgu osób – właścicieli i pracowników, to bankructwo banków uderza w znacznie szerszą grupę społeczną. Historyczny kryzys lat trzydziestych nie był ostatnim kryzysem, który odbił się dotkliwie na światowym systemie bankowym. Do czasu wielkiego kryzysu banki funkcjonowały na tych samych zasadach jak inne przedsiębiorstwa, jednakże zdarzające się coraz częściej bankructwa banków spowodowały konieczność zmian w systemie ich działania. W efekcie tych negatywnych procesów w obrębie systemu bankowego trzeba było stworzyć wyspecjalizowaną formę nadzoru państwa nad sektorem bankowym. Jej zasadniczym zadaniem jest czuwanie nad przestrzeganiem przez instytucje prowadzące działalność bankową prawnie określonych reguł rozważnego zarządzania ryzykiem związanym z tą działalnością. Reguły te stosuje się tak na poziomie gospodarki finansowej poszczególnych banków handlowych, aby chronić zgromadzone w banku depozyty, jak i w skali makroekonomicznej, by zapewnić bezpieczeństwo i stabilizację całego sektora bankowego.

Nadzór bankowy w powojennej Polsce został powołany do życia w 1988 r., co[2] wiązało się z odejściem od modelu socjalistycznego monobanku. W modelu tym obowiązywała państwowa własność banków, co w połączeniu z ich podporządkowaniem zasadom gospodarki planowej podważało sens istnienia takiej instytucji jak nadzór bankowy. Obecnie nadzór bankowy jako samodzielna instytucja publicznego prawa bankowego funkcjonuje w systemach prawnych wszystkich państw wysoko rozwiniętych. Mimo różnic co do organizacji i kompetencji organów nadzoru bankowego w poszczególnych krajach, wskazać można na konstytutywne cechy tej instytucji. Są one wspólne dla większości ustawodawstw i wyróżniają nadzór bankowy od innych normatywnie określonych form nadzoru. Do cech tych przede wszystkim należy zaliczyć:

a)      zdefiniowanie w przepisach prawa bankowego organu uprawnionego do wykonywania nadzoru bankowego oraz podmiotów poddanych nadzorowi;

b)      normatywne określenie celów nadzoru, sytuacji, w których interwencja organu nadzorczego jest dopuszczalna oraz środków, za pomocą których koryguje on działalność podmiotów nadzorowanych;

c)      unormowanie procesu stosowania środków nadzoru bankowego w taki sposób, aby zagwarantować podmiotowi nadzorowanemu odpowiednie środki ochrony prawnej, umożliwiające korygowanie błędnych decyzji nadzorczych;

d)     uregulowanie organizacji oraz trybu wykonywania nadzoru bankowego aktami normatywnymi, które nie mogą być zmieniane przez instytucję sprawującą nadzór.[3]

Obecnie kwestie nadzoru bankowego w Polsce reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w rozdziale 11 „Nadzór bankowy” (art. 131 do 141) oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w rozdziale 4, także zatytułowanym „Nadzór bankowy” (art. 25 do 30). W myśl nowych uregulowań prawnych nadzór nad działalnością banków sprawuje Komisja Nadzoru Bankowego. Organem wykonawczym Komisji Nadzoru Bankowego jest wydzielony w strukturze

NBP – Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego. Do zadań Komisji Nadzoru Bankowego należy w szczególności:

  1. określanie zasad działania banków zapewniających bezpieczeństwo środków pieniężnych zgromadzonych przez klientów w bankach;
  2. nadzorowanie banków w zakresie przestrzegania ustaw, statutu i innych przepisów prawa oraz obowiązujących je norm finansowych;
  3. dokonywanie okresowych ocen stanu ekonomicznego banków i przedstawianie ich Radzie oraz wpływu polityki pieniężnej, podatkowej i nadzorczej na ich rozwój;
  4. opiniowanie zasad organizacji nadzoru bankowego i ustalanie trybu jego wykonywania.

W skład Komisji Nadzoru Bankowego według art. 26, ust. 1 ustawy o NBP wchodzą:

  1. Przewodniczący Komisji – Prezes NBP,
  2. zastępca Przewodniczącego Komisji – Minister Finansów lub delegowany przez niego sekretarz lub podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów,
  3. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
  4. Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego,
  5. Przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd lub jego zastępca,
  6. przedstawiciel Ministra Finansów,
  7. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego.

Artykuł 133, ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe określa, że celem nadzoru bankowego jest zapewnienie bezpieczeństwa środków pieniężnych gromadzonych na rachunkach bankowych, jak również zapewnienie zgodności działalności banków z przepisami powyższej ustawy, ustawy o Narodowym Banku Polskim, statutem oraz decyzją o wydaniu zezwolenia na utworzenie banku. W myśl prawa bankowego czynności podejmowane w ramach nadzoru bankowego polegają w szczególności na:

  1. badaniu wypłacalności, płynności płatniczej i wyników ekonomicznych osiąganych przez banki,
  2. badaniu zgodności udzielanych kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń z obowiązującymi w tym zakresie przepisami,
  3. badaniu zabezpieczenia i terminowości spłaty kredytów i pożyczek pieniężnych,
  4. badaniu stosowanego oprocentowania kredytów i pożyczek oraz rachunków bankowych,
  5. dokonywaniu oceny sytuacji finansowej banków.

Komisja Nadzoru Bankowego może ustalać wiążące banki normy płynności oraz inne normy dopuszczalnego ryzyka w działalności banków. Może również w szczególności zalecić bankowi w ramach nadzoru:

  1. podjęcie środków koniecznych do przywrócenia płynności płatniczej lub osiągnięcia i przestrzegania norm dopuszczalnego ryzyka,
  2. zwiększenie funduszy własnych,
  3. zaniechanie określonych form reklamy.

W przypadku gdy bank nie realizuje zaleceń Komisji Nadzoru Bankowego lub jego działalność jest prowadzona z naruszeniem prawa bądź statutu albo stwarza zagrożenie dla posiadaczy rachunków bankowych, Komisja, po uprzednim upomnieniu na piśmie, może:

  1. wystąpić do właściwego organu banku z wnioskiem o odwołanie prezesa, wiceprezesa lub innego członka zarządu banku bezpośrednio odpowiedzialnego za stwierdzone nieprawidłowości,
  2. zawiesić w czynnościach członków zarządu banku,
  3. ograniczyć zakres działalności banku,
  4. uchylić zezwolenie na utworzenie banku i podjąć decyzję o likwidacji banku.

W razie niewykonywania zaleceń dotyczących prowadzenia działalności z naruszeniem przepisów prawa, statutu, odmowy udzielania informacji i wyjaśnień Komisja Nadzoru Bankowego może nakładać na członków zarządu banku kary pieniężne do wysokości trzykrotnego miesięcznego wynagrodzenia brutto tej osoby. Kwoty te podlegają odprowadzeniu na konto Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

[1] Por. A. Jakubaszek, Wolność kontrolowana, „Gazeta bankowa” 1989, nr 1.

[2] Por. D. Daniluk, Nadzór bankowy, Warszawa 1992.

[3] Por. K. Koperkiewicz – Mordel, L. Góral, Prawo bankowe, cyt. wyd., s. 130.

Weksel i poręczenie wekslowe

5/5 - (2 votes)

Weksel jest tradycyjnym instrumentem finansowym, używanym głównie w transakcjach handlowych i finansowych. Istnieją dwa główne rodzaje weksli: trasowany (wymagalny od osoby trzeciej) i własny (wymagalny od wystawcy). Weksel funkcjonuje jako pisemne zobowiązanie do zapłaty określonej kwoty pieniędzy w ustalonym terminie.

Poręczenie wekslowe, znane również jako awal, to gwarancja zapłaty weksla. Osoba lub instytucja poręczająca (awalista) zobowiązuje się do zapłaty kwoty wekslowej na rzecz wierzyciela, jeśli osoba odpowiedzialna za zapłatę weksla (trasat lub wystawca) nie wywiąże się ze swojego zobowiązania. Poręczenie wekslowe jest dodatkowym zabezpieczeniem, zwiększającym wiarygodność weksla jako instrumentu płatniczego.

Weksel jest dokumentem ścisłego zaufania i wymaga spełnienia określonych formalności prawnych, takich jak podpisy stron, kwota do zapłaty, termin płatności oraz dane identyfikacyjne zobowiązanych. W praktyce handlowej weksel może być wykorzystywany do zabezpieczenia zapłaty za towar czy usługi, w transakcjach międzynarodowych, a także do pozyskiwania finansowania poprzez dyskonto wekslowe w bankach.

Poręczenie wekslowe, będące formą osobistej gwarancji, dodatkowo wzmacnia pewność co do terminowej zapłaty zobowiązania wekslowego. W sytuacji, gdy dłużnik główny nie dokona zapłaty, awalista ponosi odpowiedzialność za dług, co zwiększa bezpieczeństwo transakcji dla wierzyciela.

W obrocie gospodarczym weksle i poręczenia wekslowe są często stosowane jako efektywne narzędzie zarządzania ryzykiem i zabezpieczenia kredytowego, zwłaszcza w relacjach między przedsiębiorstwami, gdzie tradycyjne formy zabezpieczeń mogą być mniej dostępne lub praktyczne. Jednak ze względu na swoją formalną naturę i potencjalne ryzyko dla poręczającego, wymagają one dokładnego zrozumienia i ostrożnego stosowania.

Weksel

Prawo wekslowe rozróżnia dwa typy weksli:

  • weksel własny;
  • weksel trasowany.

Weksel własny jest papierem wartościowym bezwarunkowego przyrzeczenia za­płaty przez wystawcę określonej kwoty we wskazanym miejscu i czasie. Za bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty odpowiedzialne są również osoby podpisane na wekslu[1].

Właśnie ten rodzaj weksla może być stosowany na zabezpieczenie udzielonego kredytu. Przy czym może to być weksel wystawiony przez kredytobiorcę lub osobę trzecią. Weksel własny, przyjmowany na zabezpieczenie kredytu, jest wekslem niezupełnym (in blanco). Weksel „in blanco” dla swej ważności opatrzony być musi co najmniej podpisem wystawcy. Natomiast pozostałe elementy wpisywane są przez posiadacza weksla (bank)
w chwili, gdy chce on z weksla skorzystać. Weksel własny „in blanco” przyjmowany jako zabezpieczenie kredytu jest wekslem gwarancyjnym. Oznacza to, że nie jest on przezna­czony z reguły do obiegu, ale służyć ma tylko zabezpieczaniu należności banku. Główną zaletą weksla „in blanco” jest to, że daje on posiadaczowi weksla możliwości szybkiego realizowania swoich należności poprzez zastosowanie przyspieszonego i uproszczonego trybu dochodzenia praw z weksla[2].

Poręczenie wekslowe

Jako zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu bank może przyjąć weksel „in blanco” z poręczeniem, tzw. awalem. Awal jest poręczeniem udzielonym za osobę zobo­wiązaną wekslowo[3].

Poręczycielem wekslowym może być osoba trzecia, a także już podpisana na we­kslu. Poręczyciel (awalista) powinien mieć pełną zdolność do zaciągania zobowiązań we­kslowych, ale ten za którego poręczył (awalat) nie musi jej posiadać. Przed przyjęciem poręczenia wekslowego jako zabezpieczenia spłaty kredytu bank sprawdza, czy sytuacja finansowa poręczyciela może stanowić gwarancję spłaty kredytu[4].

Odpowiedzialność poręczyciela wekslowego ma charakter:

  • samoistny – bowiem jego zobowiązanie jest ważne chociażby nawet zobowiązanie, za które poręcza, było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny z wyjątkiem wady formalnej weksla;
  • akcesoryjny – bowiem poręczyciel odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył, np. ten, kto poręczył za wystawcę weksla własnego odpowiada jak główny dłużnik we­kslowy;
  • solidarny – bowiem odpowiada za zapłatę weksla solidarnie z innymi dłużnikami we­kslowymi; jeżeli było kilku poręczycieli, to każdy z nich odpowiada solidarnie za całą sumę do wysokości, której poręczył; poręczyciel, który zapłacił za weksel może do­chodzić roszczenia przeciwko osobie, za którą poręczył[5].

[1] S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, Polskie Wydawnictwo Ekonom, Warszawa 2002 r., s. 304

[2] G. Sikorski, Zabezpieczenie … op. cit., s. 81

[3] I. Heropolitańska, E. Borowska, Kredyty … op. cit., s. 93

[4] H. Piekarczyk, Weksel – poradnik praktyczny, Centrum Informacji Menadżera, Warszawa 1998 r., s. 92

[5] ibidem, s. 92

Karty płatnicze

5/5 - (1 vote)

Karty płatnicze to popularne narzędzie finansowe używane na całym świecie do dokonywania transakcji bezgotówkowych i wypłacania gotówki z bankomatów. Ich wygodna i bezpieczna natura sprawia, że są one nieodzownym elementem codziennych finansów zarówno dla osób indywidualnych, jak i dla firm. Istnieją różne rodzaje kart płatniczych, w tym karty debetowe, które są bezpośrednio powiązane z kontem bankowym użytkownika i pozwalają na wydawanie środków już dostępnych na koncie. Karty kredytowe umożliwiają korzystanie z kredytu udzielonego przez bank do ustalonego limitu, a wydatki dokonane są rozliczane zazwyczaj raz w miesiącu. Karty przedpłacone, doładowywane określoną kwotą środków przed użyciem, są użyteczne jako narzędzie kontroli budżetowej lub jako prezent, natomiast karty charge wymagają spłaty całego salda co miesiąc.

Karty płatnicze oferują szereg korzyści, w tym bezpieczeństwo większe niż w przypadku noszenia przy sobie gotówki, oraz możliwość łatwego zablokowania w przypadku kradzieży czy zgubienia. Są one wygodne w użyciu, pozwalają na szybkie dokonywanie transakcji w sklepach stacjonarnych i online, a także ułatwiają monitorowanie wydatków dzięki regularnym wyciągom bankowym. Wiele kart jest powiązanych z programami lojalnościowymi, oferującymi nagrody takie jak punkty, cashback czy mile lotnicze.

Rozwój technologii kart obejmuje płatności bezstykowe, które umożliwiają realizację transakcji przez przyłożenie karty do terminala płatniczego bez konieczności wprowadzania PIN-u dla mniejszych kwot, oraz płatności mobilne, gdzie smartfony mogą być używane jako narzędzia płatnicze, zastępując fizyczne karty.

Odpowiedzialne korzystanie z kart płatniczych wymaga zarządzania długiem, szczególnie przy korzystaniu z kart kredytowych, aby unikać nadmiernego zadłużenia, oraz świadomości opłat związanych z ich używaniem, w tym opłat za przewalutowanie czy przekroczenie limitu kredytowego. Karty płatnicze stanowią kluczowy element współczesnego systemu finansowego, oferując elastyczność i wygodę, ale wymagają odpowiedzialności i świadomości potencjalnych ryzyk.

Karty płatnicze to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się segmentów rynku usług finansowych. Jak widać , kiedyś były wyznacznikiem pewnego statusu materialnego, rekwizytem ludzi zamożnych, dziś stają się one czymś codziennym , normalną rzeczą w portfelach Polaków. Stanowią nowoczesną formę rozliczeń, ograniczając do minimum potrzebę noszenia przy sobie banknotów jak również, zapewniając szereg usług dodatkowych, oferowanych nam przez bank wraz z wydawaną kartą.

Zalety kart płatniczych sprawiają, że społeczeństwa nie mogą się bez nich obejść a ich wszechstronne wykorzystanie w różnych operacjach rozliczeniowych przyczynia się do systematycznego wzrostu ich zastosowania.

Jako ,że polskie banki oferują swoim klientom karty płatnicze dopiero od kilku lat , rynek ten ma przed sobą jeszcze olbrzymią perspektywę rozwoju. Jego przyszłość stanowią karty o uniwersalnych zastosowaniach , inteligentne i gwarantujące bezpieczeństwo transakcji.

Ważnym elementem budowy infrastruktury dla przyszłego rynku płatności kartami jest coraz powszechniejszy dostęp do Internetu. Obecnie ma go ponad 5 milionów Polaków, z czego 40%, jest gotowa płacić kartą w internetowych sklepach. Sklepów tych jest już w kraju około 900 , z czego 160 akceptuje płatności kartami.

Innym ważnym problemem dla przyszłości plastykowego pieniądza jest dostosowanie systemu kart płatniczych do standardów rynku finansowego w Unii Europejskiej. Konieczne są bowiem zmiany w przepisach oraz wprowadzenie standardów ISO. Tylko wtedy program rozwoju polskiej międzybankowej karty płatniczej, jako podstawowego instrumentu współczesnego obrotu bezgotówkowego, będzie posiadał podstawy ekonomiczne, techniczne i organizacyjne zgodne z kierunkami rozwoju i zasadami funkcjonowania systemu kart płatniczych w krajach Unii Europejskiej. Umożliwi to współdziałanie międzynarodowe w tworzeniu nowych typów kart, produkcji sprzętu, oprogramowania i serwisu w procesach obrotu pieniężnego.

Według prognoz przyszłość polskiego rynku kart płatniczych jest obiecująca. Potencjał tego rynku będzie ciągle wzrastał a w okresie przypuszczalnego wejścia Polski do Unii Europejskiej może w naszym kraju funkcjonować około 25-30 milionów kart płatniczych i około 6-8 tysięcy ATM-ów.

Wpływ cen usług bankowych na wynik finansowy banku

5/5 - (1 vote)

Celem tej pracy jest wykazanie wpływu cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie, w związku z tym analizie poddane zostały przychody i koszty z tytułu świadczenia tych usług. Badanie rozpoczęto od przychodów z tytułu odsetek i sporządzono tabelę 14.

Tabela 14. Przychody z  tytułu  odsetek  BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata 1997 1998 1999 2000 2001
       I  kwartał 2 682,71 2 390,66 1 543,15 1 950,72 1 888,79
     II  kwartał 4 802,55 4 594,56 3 230,42 3 451,34 3 059,19
    III  kwartał 7 012,55 6 668,63 5016,96 4 966,68 5 216,31
    IV  kwartał 9 550,83 8 607,09 6 995,49 7 171,69 7 080,61
Wartość realna[1] 8 437,13 7 297,88 6 371,12 6 609,85 6 834,57

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zawartych w tabeli 14. wynika, że w latach 1997 – 1999 przychody z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie wykazywały wyraźną tendencję spadkową. W roku 1998 nastąpił spadek tych przychodów w porównaniu do roku poprzedniego o 943,74 tys. zł, tj. o 9,88% (realnie o 13,50%). W roku 1999 przychody zmniejszyły się o 1611,60 tys. zł, tj. o 18,72% (realnie o 12,70%). W roku 2000 zaobserwować można niewielki wzrost przychodów z tytułu odsetek – o 176,20 tys. zł, tj. o 2,52% (realnie o 3,75%), w roku 2001 natomiast spadek wartości nominalnej o 1,27%, ale przyrost wartości realnej o 3,40%.

Dane ujęte w tabeli 14. przedstawiono także na wykresie – w celu wyraźniejszego zobrazowania tendencji występujących w badanym okresie.

Wykres 12. Dynamika przychodów z tytułu odsetek BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Jak już wcześniej stwierdzono w latach 1997 – 1999 przychody z tytułu odsetek, zarówno nominalne, jak i realne, wykazywały wyraźną tendencję spadkową. Począwszy od roku 2000 następował wzrost ich wartości realnej, o 3,75% w roku 2000 i o 3,40% w roku 2001.

Następną grupę przychodów z operacji bankowych, które poddane zostaną analizie, stanowią przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych. Grupie tych przychodów przypisuje się coraz to większe znaczenie w związku z tendencją do zmniejszania marży odsetkowej, co z kolei zmusza banki do szukania innych źródeł dochodów w celu zapewnienia zysku na odpowiednim poziomie[2]. Analizę dynamiki przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 -2001 ułatwią dane zawarte w tabeli 15.

Tabela 15. Przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata 1997 1998 1999 2000 2001
      I  kwartał   73,96   56,60   79,28 152,67 136,19
    II   kwartał 139,29 148,45 182,77 327,94 392,20
   III  kwartał 228,33 229,86 321,97 497,19 592,56
   IV  kwartał 329,55 317,95 471,67 711,20 820,35
Wartość realna[3] 291,12 292,77 429,57 655,48 791,84

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 13. Dynamika przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie 

W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 15. stwierdzono, że przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wykazywały wyraźną tendencję wzrostową. W roku 1998 wystąpił co prawda spadek wartości nominalnej – o 11,6 tys. zł, tj. o 3,52%, ale wartość realna, co prawda nieznacznie, ale wzrosła – o 0,57%. W latach 1999 – 2000 z kolei wystąpiło wyraźne zwiększenie przychodów z tytułu prowizji i opłat – w roku 1999 o 153,72 tys. zł, tj. o 48,35% (realnie o 46,73%), w roku 2000 natomiast o 239,53 tys. zł, tj. o 50,78% (realnie o 52,59%). W roku 2001 przyrost ukształtował się na poziomie 109,15 tys. zł, tj. 15,35% (realnie 20,80%).

W celu pełniejszego zobrazowania tendencji w kształtowaniu się przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych dane zawarte w tabeli 15 przedstawiono także na wykresie. Kształt wykresu 13. potwierdza wnioski wyciągnięte na podstawie analizy danych zawartych w tabeli 15. Jak już wcześniej stwierdzono, w latach 1997 – 2001 wystąpiły wyraźne tendencje wzrostowe przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych. Największy przyrost tych przychodów wystąpił w roku 1999 – realnie o 46,73% oraz w roku 2000 – realnie o 52,59%.

W celu porównania wielkości przychodów z tytułu odsetek z przychodami z tytułu prowizji i opłat bankowych sporządzono wykres 14.

Wykres 14. Przychody  z  tytułu  odsetek  a  przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Analiza wykresu 14. potwierdza wcześniejsze wnioski dotyczące tendencji spadkowej przychodów z tytułu odsetek i tendencji wzrostowej przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001. W dalszym ciągu jednak przychody z tytułu odsetek są kilkakrotnie wyższe niż przychody z tytułu prowizji i opłat. Relacje te kształtowały się w kolejnych latach następująco: w roku 1997 przychody z tytułu prowizji i opłat stanowiły 3,45% przychodów z tytułu odsetek, w roku 1998 – 3,69%, w roku 1999 – 6,74%, w roku 2000 – 9,92%, w roku 2001 – 11,59%.

W celu stwierdzenia, z tytułu jakich operacji, i z jakimi podmiotami, Oddział uzyskał najwyższe przychody w tabelach 16. – 19. przedstawiono strukturę przychodów z tytułu odsetek oraz z tytułu prowizji i opłat bankowych według kryterium przedmiotu, a także według kryterium podmiotu.

Tabela 16. Struktura przychodów z tytułu odsetek w BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium przedmiotu

Wyszczególnienie 1997 1998 1999 2000 2001
Od kredytów w rachunku bieżącym 1215,64 1115,36 1302,03 1260,04 1256,37
Od kredytów komercyjnych 3262,25 3120,15 2895,26 3371,10 3519,48
Od kredytów preferencyjnych 4947,56 4155,74 2327,90 1942,15 1518,15
Od kredytów na budownictwo mieszkaniowe, zakup mieszkań     40,15     93,69   272,65   311,37   377,26
Od kredytów studenckich – –     45,26     68,39     85,62
Od pozostałych     85,23   122,15   152,39   218,64   323,73
Razem 9550,83 8607,09 6995,49 7171,69 7080,61

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zamieszczonych w tabeli 16. wynika, że najwyższe przychody w latach 1997 – 2001 Oddział uzyskiwał z tytułu odsetek od kredytów komercyjnych oraz kredytów preferencyjnych. Udział tych ostatnich w przychodach odsetkowych ogółem z roku na rok malał, i tak: w roku 1997 stanowił 51,80%, w roku 1998 – 48,28%, w roku 1999 – 33,28%, w roku 2000 – 27,08%, w roku 2001 – 21,44%. Natomiast udział przychodów z tytułu odsetek od kredytów komercyjnych w przychodach ogółem kształtował się następująco: w roku 1997 – 34,16%, w roku 1998 – 36,25%, w roku 1999 – 41,39%, w roku 2000 – 47,01%, w roku 2001 – 49,71%. W latach 1997 – 1998 przychody z tytułu odsetek od kredytów preferencyjnych stanowiły około 50% przychodów odsetkowych ogółem, bowiem w tym okresie największą grupę kredytobiorców Oddziału stanowiły podmioty gospodarcze związane z rolnictwem i przemysłem rolno-spożywczym, korzystające z kredytów z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W roku 1999 nastąpił największy spadek wielkości tych przychodów – ze względu na ograniczenia budżetowe obserwuje się tendencję spadkową kredytów preferencyjnych w obligu kredytowym Oddziału.

Tabela 17. Struktura przychodów z tytułu prowizji i opłat w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium przedmiotu

Rodzaj prowizji lub opłaty 1997 1998 1999 2000 2001
Od wpłat i wypłat gotówkowych   50,03   35,25   66,25 129,92 131,23
Za realizację przelewów   24,58   27,05   27,57   67,34   99,89
Z tytułu działalności kredytowej 215,35 189,69 295,51 401,49 415,27
Za prowadzenie rachunku   13,35   16,91   26,68   32,49   53,50
Za korzystanie z wpływów bieżących     3,98     3,98   10,49   12,15   25,36
Pozostałe   22,26   45,07   45,17   67,81   95,10
Razem 329,55 317,95 471,67 711,20 820,35

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z analizy danych zawartych w tabeli 17. wynika, że najwyższe przychody z tytułu prowizji i opłat w latach 1997 – 2001 Oddział uzyskiwał z tytułu działalności kredytowej. Udział tych przychodów w przychodach z tytułu prowizji i opłat ogółem wynosił w kolejnych latach: w roku 1997 – 65,35%, w roku 1998 – 59,66%, w roku 1999 – 62,65%, w roku 2000 – 56,45%, w roku 2001 – 50,62%. Wynika stąd, że udział procentowy przychodów z prowizji z tytułu działalności kredytowej z roku na rok malał, nigdy jednak nie był niższy niż 50%.

Wysokie przychody Oddział uzyskiwał także z tytułu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych. Ich udział w przychodach z tytułu prowizji i opłat ogółem kształtował się w kolejnych latach następująco: w roku 1997 – 15,18%, w roku 1998 – 11,09%, w roku 1999 – 14,05%, w roku 2000 – 18,27%, w roku 2001 – 16,00%. W latach 1998 – 2000 udział ten wykazywał tendencję wzrostową, w roku 2000 osiągnął 18,27%, jednakże w roku 2001 spadł do 16,00%. Rok 2001 to okres trudności gospodarczych w Polsce, co dało się zauważyć również na przykładzie klientów Oddziału. Spadek wielkości przychodów z tytułu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych był wynikiem zmniejszonych wpłat z tytułu utargów dokonywanych przez klientów prowadzących sieć stacji paliw, a także zmniejszonych wypłat dla klientów dokonujących skupu żywca od rolników – większość tych transakcji rozliczana była bezgotówkowo.

Tabela 18. Struktura przychodów z tytułu odsetek  w BGŻ  S.A. Oddział  w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium podmiotu

Rodzaj podmiotu 1997 1998 1999 2000 2001
Od przedsiębiorstw i spółek państwowych 6135,25 4836,18 3616,93 1712,23     39,11
Od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych 1689,50 1880,20 1629,19 2813,05 3782,27
Od rolników indywidualnych 1097,14 1198,56   885,50 1018,57 1143,47
Od przedsiębiorców indywidualnych   491,59   418,34   490,78   544,51   656,49
Od osób prywatnych     55,79   187,70   336,07   777,07 1038,32
Od pozostałych     81,56     86,11    37,02   306,26   420,95
R  a  z  e  m 9550,83 8607,09 6995,49 7171,69 7080,61

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Po przeprowadzeniu analizy danych zawartych w tabeli 18. należy stwierdzić, że w latach 1997 – 1999 najwyższe przychody z tytułu odsetek Oddział uzyskiwał od przedsiębiorstw i spółek państwowych, w następnej kolejności od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych i od rolników indywidualnych. W roku 2000 najwyższe przychody Oddział uzyskał kolejno: od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, przedsiębiorstw i spółek państwowych i rolników indywidualnych. W roku 2001 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, od rolników indywidualnych i od osób prywatnych. Zmniejszanie się przychodów z tytułu odsetek od przedsiębiorstw i spółek państwowych spowodowane było przede wszystkim coraz mniejszym zainteresowaniem kredytami ze strony tej grupy podmiotów oraz zmianą w roku 2000 statusu prawnego jednego z klientów strategicznych Oddziału, w wyniku czego zwiększyły się przychody od grupy przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych.

Należy również zauważyć wyraźną tendencję wzrostową przychodów odsetkowych od osób prywatnych. Przyczyniło się do tego zwiększone zainteresowanie klientów Oddziału kredytami w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, łatwiejszym dostępem do debetu w tym rachunku dla osób o niskich dochodach lub osób dokonujących wyłącznie wpłat własnych na konto, a także duże zainteresowanie kredytami na budownictwo mieszkaniowe.

Tabela 19. Struktura przychodów z tytułu prowizji i opłat w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium podmiotu

Rodzaj podmiotu 1997 1998 1999 2000 2001
Od przedsiębiorstw i spółek państwowych   81,48   35,01   86,88   43,02   53,19
Od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych 115,80   100,31   90,34 315,69 358,43
Od rolników indywidualnych   45,17   29,08   23,77   30,56   13,14
Od przedsiębiorców indywidualnych   57,30   85,49 175,73 156,05 203,41
Od osób prywatnych   15,37   37,52   54,23 114,99 155,75
Od pozostałych   14,43   30,54   40,72   50,89   36,43
R  a  z  e  m 329,55 317,95 471,67 711,20 820,35

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych zawartych w tabeli 19. można stwierdzić, że najwyższe przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych Oddział uzyskiwał w kolejnych latach od: w roku 1997 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 35,14% ogółu przychodów z tytułu prowizji i opłat, w roku 1998 – również od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 31,55%, w roku 1999 – od przedsiębiorców indywidualnych – 37,26%, w roku 2000 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 44,39%, w roku 2001 – 43,69%. Daje się także zauważyć wyraźna tendencja wzrostowa w grupie przychodów od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, od przedsiębiorców indywidualnych oraz od osób prywatnych.

[1] Stopa inflacji w latach 1997 – 2001 wynosiła: 1997 – 13,2%, 1998 – 8,6%, 1999 – 9,8%, 2000 – 8,5%, 2001 – 3,6%.

[2] M. Rajczyk, Interesy …, Katowice 1993, s. 182

[3] Ibidem

Exit mobile version