Problemy banków spółdzielczych

5/5 - (1 vote)

Polskie banki spółdzielcze mają długą historię, wywodzą się bowiem z dawnych banków ludowych i banków samopomocy. Nowe prawo bankowe z 1989 r. praktycznie zupełnie nie regulowało sposobu działania banków spółdzielczych. Wraz z rozpoczęciem procesu transformacji systemowej dawny system bankowości spółdzielczej przestał funkcjonować. W 1990 r. było około 1660 banków spółdzielczych, z czego ponad 1600 stanowiły banki bardzo małe, a większość z nich nie miała sieci oddziałów. Banki te zupełnie nie były przygotowane do samodzielnego bytu w nowej rzeczywistości społeczno – gospodarczej. W dodatku ujawniły się wygórowane ambicje znacznej części kierownictwa banków spółdzielczych, niewspółmierne do ich możliwości. Od 1990 r. banki spółdzielcze podjęły reorientację swej działalności, przechodząc od finansowania sektora rolnego do obsługi prywatnych przedsiębiorców. Udzielano kredytów bez analizy zdolności kredytowej i bez przestrzegania podstawowych zasad. Wysokość kapitałów własnych ponad 1500 banków spółdzielczych była tak mała, że nie pozwalała na udzielanie zgodnie z zaleceniami nadzoru bankowego kredytu przekraczającego 1 mld starych zł.

Mimo to w latach 1990 – 1993 udzieliły one gwarancji na wysokie sumy, nawet w wysokości przekraczającej wysokość kapitału podstawowego. Sytuacja ta musiała doprowadzić do katastrofy. W 1992 r. znaczna część banków spółdzielczych była już deficytowa. Od 1993 r. zaobserwować już można było poprawę jakości pracy wielu tych banków. Część z nich zaczęła funkcjonować w sposób poprawny, ale nadal największa ich grupa była słaba kadrowo i pracowała mało efektywnie. W lutym 1994 r. prezes NBP Hanna Gronkiewicz – Waltz w wystąpieniu sejmowym stwierdziła, że wobec 800 – a więc wobec połowy – banków spółdzielczych musiano wdrożyć postępowanie uzdrawiające. Tylko 657 z tych programów uzyskało akceptację NBP. Stwierdziła również, że aż 299 banków znajduje się w tak złej sytuacji, że mogą w każdej chwili upaść, a dalszych 500 było zagrożonych upadkiem. W latach 1993 – 1994 zawieszono działalność aż 45 banków spółdzielczych, a zarządy komisaryczne wprowadzono w 13.

Problemy banków spółdzielczych nie były jedynie wynikiem ich słabości strukturalnej, ale również efektem dynamicznych zmian w polskiej gospodarce po transformacji ustrojowej. Przejście od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej stworzyło zupełnie nowe warunki, do których wiele banków spółdzielczych nie było przygotowanych. Wcześniej pełniły one głównie funkcję wsparcia dla sektora rolnego, udzielając kredytów w ramach systemu opartego na regulacjach państwowych. Po 1989 r. musiały jednak zmienić swój model działania i dostosować się do reguł wolnego rynku, co dla wielu z nich okazało się zadaniem niezwykle trudnym. Brak doświadczenia w analizie ryzyka kredytowego oraz niewystarczające zasoby kapitałowe doprowadziły do serii błędnych decyzji, które zagroziły stabilności całego sektora bankowości spółdzielczej. Wiele banków udzielało pożyczek bez odpowiednich zabezpieczeń i weryfikacji zdolności kredytowej, co w krótkim czasie spowodowało wzrost liczby niespłaconych należności i pogorszenie ich sytuacji finansowej.

Problemy te były szczególnie widoczne na początku lat 90., gdy banki spółdzielcze zaczęły konkurować z dużymi bankami komercyjnymi, które dysponowały znacznie większymi zasobami i doświadczeniem w zarządzaniu ryzykiem. Banki spółdzielcze, mając ograniczone możliwości kapitałowe, nie były w stanie skutecznie konkurować na rynku, co doprowadziło do ich dalszego osłabienia. Dodatkowym czynnikiem, który przyczynił się do kryzysu, była decentralizacja systemu bankowego i brak skutecznego nadzoru nad bankami spółdzielczymi. Wiele z nich funkcjonowało w sposób niezależny, co utrudniało kontrolę i koordynację działań na poziomie krajowym. Dopiero w połowie lat 90. zaczęto wdrażać bardziej zdecydowane reformy, które miały na celu poprawę stabilności tego sektora i ograniczenie ryzyka dalszych upadłości.

Jednym z kluczowych działań naprawczych było wprowadzenie programów uzdrawiających, które miały na celu restrukturyzację banków spółdzielczych i poprawę ich kondycji finansowej. NBP, pod kierownictwem Hanny Gronkiewicz-Waltz, podjął decyzję o wsparciu tylko tych banków, które były w stanie spełnić określone kryteria i wdrożyć skuteczne plany naprawcze. Wiele banków spółdzielczych, które nie były w stanie dostosować się do nowych wymogów, zostało zamkniętych lub połączonych z silniejszymi instytucjami finansowymi. Proces ten był bolesny, ale konieczny dla stabilizacji sektora. W efekcie liczba banków spółdzielczych w Polsce znacząco się zmniejszyła, ale te, które przetrwały, stopniowo poprawiały swoją sytuację finansową i operacyjną.

Pomimo przeprowadzonych reform, banki spółdzielcze nadal borykają się z wieloma wyzwaniami. Ich model działania, oparty na lokalnym charakterze i współpracy z niewielkimi podmiotami gospodarczymi, sprawia, że mają ograniczone możliwości ekspansji i zwiększania rentowności. Współczesny rynek bankowy jest zdominowany przez duże grupy kapitałowe, które mogą oferować bardziej konkurencyjne produkty finansowe oraz korzystać z zaawansowanych technologii. Banki spółdzielcze, mimo prób modernizacji, często nie są w stanie nadążyć za tymi zmianami, co sprawia, że tracą klientów na rzecz większych instytucji. Dodatkowo wprowadzenie coraz bardziej rygorystycznych regulacji bankowych oznacza dla nich konieczność ponoszenia wysokich kosztów dostosowania się do nowych wymogów, co dodatkowo obciąża ich bilanse finansowe.

Przyszłość banków spółdzielczych zależy od ich zdolności do adaptacji i wprowadzenia nowoczesnych rozwiązań. Coraz większe znaczenie odgrywa cyfryzacja usług bankowych, co zmusza te instytucje do inwestowania w nowe technologie i poprawy jakości obsługi klientów. Kluczowym wyzwaniem jest także utrzymanie lojalności klientów, którzy coraz częściej oczekują dostępu do zaawansowanych usług bankowych, takich jak bankowość internetowa czy mobilna. Banki spółdzielcze mogą jednak wykorzystać swój lokalny charakter jako atut, koncentrując się na budowaniu silnych relacji z klientami i oferując produkty dostosowane do specyficznych potrzeb małych społeczności. Jeśli uda im się znaleźć odpowiednią strategię rozwoju i skutecznie konkurować z większymi bankami, mogą nadal odgrywać istotną rolę w polskim systemie finansowym.

Banki spółdzielcze, mimo wielu trudności, nadal pełnią istotną rolę w systemie finansowym, zwłaszcza na obszarach wiejskich i w mniejszych miejscowościach. Ich główną przewagą konkurencyjną jest bliskość klientów oraz znajomość lokalnych realiów, co pozwala im lepiej dostosować ofertę do potrzeb rolników, małych przedsiębiorców i osób fizycznych. Jednak w dobie globalizacji i rosnącej konkurencji ze strony dużych banków komercyjnych oraz instytucji fintech, banki spółdzielcze muszą szukać nowych sposobów na poprawę swojej pozycji rynkowej. Jednym z kluczowych wyzwań jest cyfryzacja, ponieważ klienci oczekują wygodnych narzędzi bankowych, takich jak aplikacje mobilne, szybkie płatności czy zaawansowane usługi online. Wiele banków spółdzielczych ma ograniczone zasoby na wdrażanie nowoczesnych technologii, co sprawia, że ich oferta może wydawać się mniej atrakcyjna w porównaniu do większych konkurentów.

Kolejnym istotnym problemem jest niska kapitalizacja wielu banków spółdzielczych, co ogranicza ich zdolność do udzielania większych kredytów i finansowania inwestycji. Chociaż sektor ten przeszedł wiele reform, a liczba banków spółdzielczych znacznie się zmniejszyła w porównaniu z latami 90., to nadal istnieją jednostki o słabej pozycji finansowej, które nie są w stanie skutecznie konkurować na rynku. Wprowadzenie surowszych regulacji bankowych, takich jak wymogi kapitałowe i kontrola ryzyka, wymusiło na wielu bankach spółdzielczych konsolidację lub poszukiwanie nowych modeli działania. Proces ten będzie musiał postępować, jeśli sektor ten chce pozostać stabilny i konkurencyjny.

Nie można również pominąć problemu słabej kadry zarządzającej w części banków spółdzielczych. Brak dostępu do wysoko wykwalifikowanych specjalistów w zakresie finansów, zarządzania ryzykiem i nowych technologii sprawia, że wiele tych instytucji działa w sposób nieefektywny. Podnoszenie kompetencji pracowników oraz lepsze zarządzanie ryzykiem kredytowym to kluczowe elementy dalszej poprawy sytuacji sektora. W przeszłości wiele banków spółdzielczych popełniało błędy w ocenie zdolności kredytowej klientów, co prowadziło do udzielania pożyczek obarczonych wysokim ryzykiem. Chociaż obecnie sytuacja uległa poprawie, to wciąż zdarzają się przypadki złego zarządzania środkami, co może negatywnie wpłynąć na stabilność finansową tych instytucji.

Mimo trudności banki spółdzielcze mogą znaleźć dla siebie niszę na rynku finansowym, koncentrując się na bliskiej relacji z klientami oraz elastycznym podejściu do finansowania lokalnych przedsięwzięć. Duże banki komercyjne często opierają swoje decyzje wyłącznie na analizie danych i algorytmach, podczas gdy banki spółdzielcze mogą uwzględniać także lokalne uwarunkowania i specyfikę działalności swoich klientów. To może być ich kluczowy atut w konkurencji z większymi graczami na rynku. Współpraca z samorządami, organizacjami społecznymi oraz instytucjami lokalnymi może również pomóc w budowaniu silnej pozycji banków spółdzielczych w mniejszych społecznościach.

Przyszłość banków spółdzielczych zależy od ich umiejętności adaptacji do zmieniającego się otoczenia rynkowego. Jeśli uda im się skutecznie przeprowadzić modernizację i zwiększyć efektywność operacyjną, mogą nadal odgrywać ważną rolę w polskim systemie finansowym. Kluczowe będzie jednak znalezienie równowagi między tradycyjną formą działalności a nowoczesnymi technologiami oraz efektywne zarządzanie kapitałem i ryzykiem. W przeciwnym razie sektor ten może stopniowo tracić na znaczeniu, a kolejne banki spółdzielcze będą zmuszone do fuzji lub likwidacji.

Badanie pojedynczego ryzyka kredytowego przed udzieleniem kredytu

5/5 - (2 votes)

Działalność kredytowa jest jedną z głównych czynności bankowych. Podstawę działalności kredytowej każdego banku regulują postanowienia ustawowe: prawo ban­kowe, kodeks cywilny, statut banku oraz inne przywileje prawne. Kredyty udzielane są: podmiotom gospodarczym, a więc osobom fizycznym i prawnym prowadzącym działal­ność gospodarczą, a także jednostkom organizacyjnym nie mającym osobowości prawnej, jeżeli przedmiot ich działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej oraz orga­nom samorządu terytorialnego[1].

Kredytobiorcy mogą zaciągać w banku następujące kredyty:

  • krótkoterminowe udzielane na okres do 1 roku;
  • średnioterminowe z terminem spłaty od 1 roku do 3 lat;
  • długoterminowe z terminem spłaty powyżej 3 lat[2].

Kredyty krótkoterminowe obejmują:

ü  Kredyt w rachunku bieżącym jest uprawnieniem klienta do zadłużenia się w tym ra­chunku na zasadach określonych w umowie kredytowej. Z takiego kredytu mogą ko­rzystać kredytobiorcy posiadający rachunek bieżący w banku, w którym zamierzają starać się o kredyt. Obejmuje on:

–          kredyt płatniczy, udzielany na pokrycie zobowiązań kredytobiorcy wynikających
z przejściowych potrzeb zasilania finansowego, umowy o wydanie gwarancji lub po­ręczenia, wykupu weksli, umowy o pokrycie czeków gwarantowanych,

–          kredyt otwarty, udzielany kredytobiorcom na podstawie oddzielnej umowy, zawiera­nej na okres od kilku miesięcy do 1 roku. Upoważnia on klienta do wysta­wiania dyspozycji płatniczych i zobowiązuje bank do zapłaty dokumentów płatni­czych, których płatnikiem jest kredytobiorca[3];

ü  Kredyty na cele eksploatacyjne – sfinansowanie bieżących potrzeb związanych
z warun­kami zaopatrzenia, produkcji, sprzedaży oraz z procesem rozliczeń pienięż­nych. Umożliwiają one pokrywanie potrzeb przedsiębiorstw, które najczęściej nie są
w stanie zrównoważyć w czasie swoich wpływów i wydatków. Dla banków są to kre­dyty o podwyższonym ryzyku, udzielane znanym klientom, często przy odpowiednim zabez­pieczeniu[4];

ü  Kredyty na cele inwestycyjne – sfinansowanie przedsięwzięć zmierzających do podję­cia lub rozwoju działalności gospodarczej;

ü  Kredyty specjalne, związane z finansowaniem celów uzgodnionych z bankiem, np. należności z tytułu sprzedaży ratalnej, wybranych zapasów, uzupełnienia kapitału wła­snego kredytobiorcy itp.[5].

ü  Kredyty dyskontowe polegają na transformacji zobowiązania wekslowego
w zobowiąza­nie kredytowe, co łączy się z pełnieniem przez weksel funkcji kredyto­wej[6]. Przeznaczone są na skup weksli przed terminem ich płatności, udzielane
w wyso­kości sumy wekslowej, z tym że podawca weksla otrzymuje kwotę pomniej­szoną o odsetki dyskontowe[7];

ü  Kredyty lombardowe udzielane na krótkie okresy (do 6 miesięcy) pod zastaw papierów wartościowych i lokat terminowych[8].

Kredyty średnio- i długoterminowe obejmują:

  • wyodrębnione kredyty na cele eksploatacyjne;
  • wyodrębnione kredyty na cele inwestycyjne.

Niektóre banki udzielają również kredytów dewizowych ze środków własnych, bądź w ramach pożyczek przyznawanych przez zagraniczne instytucje finansowe na finan­sowanie importu. Kredyty dewizowe mogą być kredytami obrotowymi, bądź inwestycyj­nymi. Jako kredyt traktowana jest także sama gotowość udzielania kredytu:

–          na pokrycie wydanych przez banki gwarancji, poręczeń, akredytyw w wypadku, gdyby klient nie wywiązał się ze zobowiązań z nich wynikających;

–          postawionego do dyspozycji kredytobiorcy przez bank w kwocie równej jego niewyko­rzystania (powoduje wystąpienie zobowiązania warunkowego)[9].

Banki działają na rynku w klimacie konkurencji i ryzyka. Konkurują między sobą zwłaszcza w dziedzinie udzielania kredytów, zdobywania wkładów. Przejawia się to
w negocjowaniu warunków umowy kredytowej, a zwłaszcza oprocentowania
i zabezpiecze­nia kredytów. Banki ograniczają ryzyko kredytowe dokonując selekcji wnio­sków kredyto­wych klientów na podstawie analizy stanu majątkowego kredytobiorcy, oceny założeń projektów inwestycyjnych itp.[10]. Wniosek kredytowy jest informacją zawiera­jącą charaktery­stykę przedsiębiorstwa oraz ekonomiczne uzasadnienie rodzaju
i kwoty potrzeb­nego kredytu[11].

Banki uzależniają przyznanie kredytu, określenie jego wysokości oraz dalszych wa­runków: termin spłaty, oprocentowania, zakresu uprawnień banku związanych z wykorzy­staniem udzielanego kredytu i zabezpieczenia jego rentowności oraz terminu postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, od zdolności kredytowej kredyto­biorcy[12]. Ocena ekonomicznych aspektów zdolności kredytowej wymaga szczególnego zbadania sytuacji gospodarczej kredytobiorcy i nie może ograniczać się jedynie do wnio­sków płynących z analizy bilansu i sprawozdań finansowych. Muszą być one wzbogacone o dalsze informacje, szczególnie o charakterze przyszłościowym[13]. W badaniu zdolności kredytowej przedsiębiorstwa bank ustala, w jakim stopniu ponosi ryzyko udzielając kre­dytu wnioskowanego przez kredytobiorcę[14]. Polskie prawo bankowe art. 70 pkt. 1, 2, uzależ­nia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Jedynie w wyjątko­wych sytuacjach bank może udzielić kredytu przedsiębiorstwu nie mającemu zdolności kredytowej, jeżeli przedłoży ono realny program uzdrowienia gospodarki[15].

Badanie ryzyka może być zróżnicowane w zależności od stopnia rozpoznania sytu­acji ekonomiczno – finansowej kredytobiorcy, a także od rodzaju kredytu i jego zabezpie­czenia. Biorąc to pod uwagę można wyróżnić grupy kredytobiorców:

  • podmioty gospodarcze, które miały wielokrotne kontakty z bankiem, w którym od lat mają rachunek i ubiegają się o kolejny kredyt. Współpraca z tym klientem układa się wzorowo, nie występowały nigdy zakłócenia w spłacie kredytów oraz w realizacji in­nych należności;
  • podmioty, które współpracowały podobnie, lecz występowały niekiedy (nieliczne) zakłó­cenia w wywiązywaniu się ze zobowiązań kredytowych, o których wcześniej in­formowały i ostatecznie solidnie się z nich wywiązywały;
  • podmioty, które:

–          posiadają od pewnego czasu rachunek w banku i nie korzystały z kredytu lub gwaran­cji, a według pisemnej opinii znanego nam banku, w którym uzyskiwały kredyty, zawsze wywiązywały się z umów jak należy; ponadto wyjaśniona została przyczyna zwrócenia się o kredyt do banku i jest to powód racjonalny,

–          są naszymi klientami, którzy posiadają rachunek i kiedyś uzyskały kredyt, z któ­rego wywiązały się całkowicie, lecz od dość dawna nie korzystały z tego typu usług banku;

  • podmioty, które nie są znane bankowi, lecz przedstawiły dokumenty wskazujące, że mają rachunek w innym banku i ten bank nie ma zastrzeżeń do nich, jednocześnie stwierdził, że nie korzystały z kredytów i gwarancji;
  • nowo powstałe podmioty, których zarząd (właściciel) nie ma większego doświadczenia w prowadzeniu biznesu; byli nasi kredytobiorcy, z którymi bank miał poważne kłopoty z powodu nie wywiązywania się ze zobowiązań oraz trudności w utrzymywaniu kon­taktów[16].

Pracownik banku udzielający kredytu, mając na uwadze minimalizację ryzyka kre­dytowego, musi dokładnie przyjrzeć się klientowi, ocenić trafność jego odpowiedzi, prze­analizować bilanse, zorientować się w rzeczywistej sytuacji na rynku.

 

[1] W. Otta, Działalność … op. cit., s. 14

[2] G. Szustak, B. Puszer, Pomiar i ograniczanie ryzyka kredytowego, Skrypty uczelniane Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 1994 r., s. 9

[3] W. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, B. Kosiński, Banki – rynek, operacje, polityka, Poltext, Warszawa 2001 r., s. 112

[4] W. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, B. Kosiński, Banki – rynek, operacje, polityka, Poltext, Warszawa 1997 r., s. 96

[5] op. cit., s. 96

[6] W. Stulgis, Podstawy bankowości, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997 r., s. 67

[7] W. Otta, Działalność … op. cit., s. 17

[8] Z. Krzyżkiewicz, Operacje bankowe – rozliczenia i ewidencja, Poltext, Warszawa 1996 r., s. 121

[9] G. Szustak, B. Puszer, Pomiar … op. cit., s. 11

[10] jak wyżej

[11] J. Grzywacz, Współpraca przedsiębiorstwa z bankiem, Difin, Warszawa 1996 r., s. 129

[12] T. Wyszomirski, Kredyty bankowe – poradnik praktyczny klienta, Centrum Informacji Menadżera, Warszawa 1992 r., s. 13

[13] T. Waśniewski, Analiza … op. cit., s. 399

[14] W. L. Jaworski, Z. Krzyżkiewicz, M. Puławski, Leksykon … op. cit., s. 65

[15] Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Dz. U. nr 140, 1997, poz. 939

[16] M. Wysocki, Poradnik Inspektora Kredytowego, Biblioteka Bankowca, Warszawa 1997 r., s. 125-126

Karty kredytowe

5/5 - (2 votes)

Karty kredytowe to karty wydawane przez banki lub inne instytucje finansowe, które pozwalają ich posiadaczom na robienie zakupów na kredyt. Przy każdym użyciu karty kredytowej, instytucja finansowa zasadniczo pożycza posiadaczowi kart pieniądze na sfinansowanie zakupu, a posiadacz karty zobowiązuje się do spłacenia tej kwoty.

Oto kilka kluczowych cech i koncepcji związanych z kartami kredytowymi:

  1. Limit kredytowy: To jest maksymalna kwota, którą posiadacz karty może pożyczyć. Limit kredytowy jest ustalany przez instytucję finansową na podstawie zdolności kredytowej posiadacza karty, która obejmuje takie czynniki jak historia kredytowa, dochód i inne zobowiązania finansowe.
  2. Okres rozliczeniowy: To jest czas, w którym posiadacz karty może dokonywać zakupów na kredyt bez naliczania odsetek. Zazwyczaj trwa od 25 do 30 dni.
  3. Odsetki: Jeżeli posiadacz karty nie spłaci całego salda do końca okresu rozliczeniowego, instytucja finansowa zacznie naliczać odsetki od niespłaconego salda. Stawka procentowa, nazywana roczną stopą oprocentowania (APR), może się różnić w zależności od karty i instytucji finansowej.
  4. Minimalna opłata: Jest to najmniejsza kwota, którą posiadacz karty musi zapłacić każdego miesiąca, aby utrzymać swoje konto. Zazwyczaj jest to procent niespłaconego salda.
  5. Opłaty: Wiele kart kredytowych ma różne opłaty, takie jak opłaty za roczne utrzymanie karty, opłaty za przekroczenie limitu, opłaty za płatności zagraniczne i inne.
  6. Nagrody i korzyści: Wiele kart kredytowych oferuje programy nagród, które mogą obejmować cash back, punkty, mile lotnicze, zniżki u określonych sprzedawców i inne korzyści.

Jednym z kluczowych aspektów odpowiedzialnego korzystania z karty kredytowej jest zrozumienie tych różnych cech i kosztów, a także regularne spłacanie salda karty, aby uniknąć naliczania odsetek i potencjalnego negatywnego wpływu na historię kredytową.

Karta kredytowa to karta funkcjonująca zupełnie niezależnie od posiadanego rachunku. O jej wydanie może ubiegać się także osoba, która nie ma otwartego rachunku w banku wydającym kartę. Termin spłaty i wysokości kredytu (limitu karty) są wypadkową statusu klienta w banku i negocjacji z bankiem.

Jedną z najczęściej stosowanych form karty kredytowej jest „revolving credit card”. Posiadacz tej karty uzyskuje co miesiąc możliwość zaciągania kredytu do określonego limitu i sam decyduje, czy spłaca swoje zobowiązania wobec banku natychmiast, czy wykorzystuje możliwość kredytowania przeprowadzonych transakcji. Linia kredytowa jest odnawiana co miesiąc. Posiadacz karty jest zobowiązany do regulacji raz w miesiącu pewnej kwoty wynoszącej z reguły równowartość 5-10% wszystkich finansowych zobowiązań wobec banku wynikłych z transakcji dokonywanych przy użyciu karty. Najczęściej odsetki od kredytu powstałego przy użyciu karty kredytowej są naliczane w trybie dziennym i zwykle są one wyższe niż odsetki od kredytu udzielanego klientom indywidualnym nie przypisanego do karty.

Kartami kredytowymi można się posługiwać zarówno przy transakcjach w punktach handlowo –usługowych ,jak i wypłacać gotówkę z bankomatów.[1]

Karta kredytowa uznawana jest za najbardziej efektywne źródło dochodów wydawcy.

[1] Andrzej Bury, Karty płatnicze, Wyd. MultiPress , Warszawa 1999, str. 22

Ewolucja polskiego systemu bankowego po II wojnie światowej

5/5 - (1 vote)

Po II wojnie światowej w Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej rozpoczęły się zasadnicze przemiany ustrojowe. Deklarowanym celem sił politycznych, które doszły do władzy stało się budowanie socjalizmu. Musiało to oczywiście doprowadzić do zasadniczej zmiany sytuacji polskiego systemu bankowego. Główną zasadą systemu bankowego w krajach tego regionu stała się zasada monopolu bankowego państwa. Pierwowzorem były tu rozwiązania radzieckie, opierające się na tezie Lenina o konieczności upaństwowienia banków. Według jego założeń był to podstawowy warunek stworzenia gospodarki socjalistycznej. Doświadczenia radzieckie w zakresie zasad i form monopolistycznego systemu bankowego stały się wzorem dla pierwszych reform bankowych realizowanych w państwach socjalistycznych po II wojnie światowej.

Pierwszą zewnętrzną zmianą było nadanie większości banków innych nazw, niekiedy nazwy zmieniano kilkakrotnie. Ważniejsze jednak znaczenie miała nacjonalizacja banków w całym regionie. I tak nacjonalizacji banków w Czechosłowacji dokonano w 1945 r. Znacjonalizowano wówczas banki akcyjne i ustanowiono kontrolę rządową nad działalnością instytucji bankowych. Także w 1945 r. na terenie przyszłej NRD zlikwidowano dawne instytucje bankowe i stworzono nowe banki państwowe. W Albanii w 1945 r. znacjonalizowano Bank Narodowy, jak również zlikwidowano banki zagraniczne. W Polsce Narodowy Bank Polski powołano w 1945 r., a od 1948 r. zaczęto wdrażać reformę systemu bankowego. W Rumunii Bank Narodowy znacjonalizowano w 1946 r. Natomiast na Węgrzech nacjonalizacja głównych banków została zrealizowana trochę później, bo w roku 1947. Także w 1947 r. wprowadzono ustawowy monopol bankowy państwa w Bułgarii.

Wprowadzenie monopolu bankowego państwa, nawet o modelu silnie scentralizowanym, nie oznaczało jednak, że w jego systemie bankowym istniały jedynie instytucje państwowe. Wiele przyczyn natury ekonomicznej i politycznej, jak również istniejące tradycje sprawiły, że formy prawne banków państw krajów Europy

Środkowej i Wschodniej były różne. Obok banków państwowych funkcjonowały także banki spółdzielcze, spółki akcyjne i banki prywatne. Na przykład w niektórych krajach socjalistycznych formę spółki akcyjnej posiadały banki handlu zagranicznego oraz banki obsługujące sprawy dewizowe ludności. Przy różnorodności form prawnoorganizacyjnych monopol bankowy państwa był realizowany głównie poprzez stosowanie dwóch zasad. Pierwsza, to popieranie w systemie bankowym dominującej roli centralnego banku państwowego. Druga zaś, to usytuowanie wszystkich banków w systemie administracji gospodarczej państwa, z podporządkowaniem systemu bankowego naczelnym organom administracji państwowej. W tej sytuacji pierwszoplanową rolę w systemie bankowym odgrywał bank centralny, zazwyczaj emisyjny, zajmujący nadrzędną pozycję wobec innych instytucji bankowych.

Nic więc dziwnego, że system bankowy w państwach socjalistycznych w Europie Środkowej i Wschodniej, pomimo szeregu różnorodnych rozwiązań, wykazywał pewne cechy wspólne. Po pierwsze, następowała koncentracja większości funkcji pieniężno -kredytowych w banku centralnym. Po drugie, poza emisją w modelach silniej scentralizowanych, bank centralny w wielu przypadkach kredytował i finansował także działalność zarówno eksploatacyjną jak i inwestycyjną przedsiębiorstw państwowych. Po trzecie, występował monopol banków państwowych w obrotach z zagranicą. Po czwarte wreszcie, w modelach bardziej zdecentralizowanych częściowo występowała działalność banków specjalizacyjnych.[1]

[1] Por. N. Gajl, Finanse i prawo finansowe, wyd. 3, Warszawa 1992, s. 377.

Charakterystyka systemu bankowego – jego funkcje i elementy

5/5 - (1 vote)

System bankowy, z racji pełnionych przez siebie funkcji, jest centralnym ogniwem systemu finansowego. Wraz z rozpoczęciem w naszym kraju przemian rynkowych w gospodarce jego rola wydatnie wzrosła. Obejmuje on wszystkie instytucje bankowe o różnych formach własności oraz normy prawne ustalające organizację, zakres i zasady ich działania (Por. A. Majchrzycka – Guzowska, Finanse   i prawo finansowe, Warszawa 1998, s. 270.). Do podstawowych funkcji systemu bankowego według W. Jaworskiego należy:

  • kreowanie przez bank emisyjny pieniądza jako środka zapłaty,
  • kreowanie przez banki operacyjne pieniądza jako środka płatniczego,
  • zaspokajanie zapotrzebowania na pieniądz za pomocą kredytu,
  • pośredniczenie między posiadaczami środków pieniężnych a ich użytkownikami.

(Por. W. L. Jaworski, Banki,   Warszawa 1984, s. 13.)

Z kolei Z. Krzyżkiewicz uważa, że w każdym systemie bankowym krajów o gospodarce rynkowej banki pełnią trzy podstawowe funkcje:

  • kreują pieniądz centralny będący ostatecznym środkiem zapłaty,
  • kreują zdecentralizowany pieniądz wkładowy jako instrument kredytowy i środek płatniczy,
  • pośredniczą między posiadaczami środków pieniężnych.(Por. Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik   do nauki bankowości, cyt. wyd., s. 32.)

System bankowy danego kraju określa prawo bankowe, które m.in. ustala rodzaje banków, ich czynności, rolę banku centralnego oraz zadania nadzoru bankowego. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że „współcześnie pod pojęciem prawa bankowego rozumie się ogół norm prawnych regulujących strukturę, organizację oraz działalność banków. Przedmiotem regulacji pozostają tu zatem zarówno stosunki zobowiązaniowe, powstające w toku realizacji czynności bankowych, jak i zagadnienia tworzenia i likwidacji banków, niektóre zasady ich gospodarki finansowej oraz funkcjonowanie publicznoprawnego nadzoru nad ich działalnością. Odrębną problematykę, objętą zakresem regulacji publicznego prawa bankowego, stanowi nadto kwestia pozycji prawnej i kompetencji banku centralnego w systemie bankowym.” ( K. Koperkiewicz – Mordel, L.   Góral, Prawo bankowe. Zarys wykładu, Warszawa 1996, s. 23.)

W skład prawa bankowego wchodzą zróżnicowane normy prawne. Najstarsza część prawa bankowego wywodzi się bezpośrednio z prawa cywilnego. Chodzi tu głównie o przepisy normujące stosunki umowne, powstające w toku realizacji czynności bankowych. Zachowany tu został cywilnoprawny typ regulacji. Stąd też tę część normodawstwa określa się mianem prywatnego prawa bankowego. Jednakże gwałtowny rozwój bankowości w XX wieku doprowadził do stworzenia szczególnych uregulowań interwencyjno – ochronnych. Dotyczą one głównie sfery organizacyjnej systemu bankowego, państwowego nadzoru nad działalnością banków oraz szczególnych kompetencji banku centralnego i form jego oddziaływania na pozostałe banki. Ponieważ ta część regulacji ma charakter publicznoprawny, zbliżający zawarte w niej normy do przepisów prawa administracyjnego i finansowego przyjęto nazywać ją publicznym prawem bankowym. Podział norm prawa bankowego na część publiczną i część prywatną w Polsce stał się aktualny wraz z odejściem od modelu monobanku i przejściem do zasad gospodarki rynkowej ze wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami. Wraz z odejściem od jednostopniowego systemu bankowego w naszym kraju w roku 1989 zmieniła się również struktura źródeł prawa bankowego. Do tego bowiem czasu w systemie źródeł prawa tak zagadnienia ustroju bankowości, jak i podstawowe zasady realizacji czynności bankowych podporządkowane faktycznie były publicznoprawnym normom należącym do prawa administracyjnego i finansowego. Obecnie sytuacja uległa zmianie i źródła współczesnego polskiego prawa bankowego klasyfikować można wedle różnorodnych kryteriów. Przyjmując za punkt wyjścia hierarchię źródeł prawa, akty stanowiące obecne źródła polskiego prawa bankowego podzielić można na trzy grupy: konstytucję, pozostałe ustawy oraz przepisy wykonawcze, wydawane przede wszystkim przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego. (Tamże, s. 26 – 27.)

Systemy bankowe ukształtowały się w poszczególnych krajach zależnie od tradycji i przyjętych rozwiązań prawnych. Różnorodność banków i instytucji finansowych, ich struktura oraz zakres i sposób funkcjonowania nadają specyficzny charakter systemom bankowym poszczególnych państw. Struktura systemu bankowego jest uzależniona od przyjęcia jednej z dwóch zasad działania: uniwersalizmu w pracy banków czy też specjalizacji w zakresie kredytu bankowego lub inwestycyjnego oraz od powiązania lub rozdzielenia funkcji emisyjnej od bezpośredniego kredytowania przez bank centralny.

Ogromna różnorodność i liczba banków w państwach o gospodarce rynkowej wynika między innymi z liberalizmu ekonomicznego oraz z tego, że jedynym kryterium funkcjonowania banku jest zysk. Uniwersalizm i duże zróżnicowanie banków operacyjnych wynika także z różnych form własności oraz z podziału banków według dokonywanych czynności. Ten ostatni podział w chwili obecnej ulega jednak ograniczeniu, bowiem coraz więcej krajowych systemów bankowych przyjmuje w swej działalności zasadę uniwersalizmu. Polega ona na tym, że nie ma żadnych ograniczeń w funkcjonowaniu banku o takim charakterze. Stąd też bank uniwersalny można określić jako instytucję łączącą transakcje depozytowe i kredytowe z transakcjami w zakresie papierów wartościowych i czynnościami emisyjnymi.

(Por. H. Gronkiewicz – Waltz,   Bank centralny. Od gospodarki planowej do rynkowej. Zagadnienia   administracyjnoprawne, Warszawa 1992, s. 5.)