Wybór momentu wstąpienia do ERM II

Oceń tę pracę

Decyzja o tym kiedy rozpocząć proces akcesji do unii walutowej jest istotna z dwóch powodów. Po pierwsze, aby wstąpić do strefy euro należy spełniać jednocześnie wszystkie kryteria zbieżności. Z punktu widzenia teorii i praktyki ekonomii, aby móc skutecznie do tego dążyć potrzebna jest określona kolejność podejmowanych działań w zakresie polityki gospodarczej. Po drugie, wyzbycie się autonomii w kształtowaniu polityki pieniężnej na rzecz uczestnictwa w jednolitej europejskiej polityce rodzi potrzebę stworzenia narzędzi, które mogłyby poradzić sobie z szokami asymetrycznymi.

Nie chodzi więc tutaj o jakąś konkretną datę, lecz o zaistnienie w rzeczywistości gospodarczej pewnych faktów, które pozwolą na minimalizacj ę zagrożeń związanych z wyzbyciem się autonomii w polityce pieniężnej oraz maksymalizację korzyści z uczestnictwa w unii walutowej.

Taką pożądaną sytuacją jest zrównoważenie budżetu i znaczące ograniczenie długu publicznego. Ma to swoje uzasadnienie nie tylko w istnieniu kryterium fiskalnego wejścia do strefy euro, ale także w tym, iż zarówno deficyt jak i dług działaj ą prowzrostowo na poziom cen i stopy procentowe (roz. 2. pkt. 2.2.). Ich istnienie więc powodowałoby trudności z wypełnieniem kryteriów monetarnych.

Osiągnięcie poziomu deficytu i długu znacznie poniżej kryteriów referencyjnych, tak, aby uzyskać równowagę finansów publicznych pozwoli także, w sytuacji gdy, polityka gospodarcza pozostanie pozbawiona instrumentów monetarnych, na stabilizowanie gospodarki poprzez działania z zakresu polityki budżetowej. Jest to o tyle istotne, że po wejściu do strefy euro zgodnie z Paktem na Rzecz Stabilności i Wzrostu należy utrzymywać deficyt poniżej 3% PKB, a dług poniżej 60% PKB. Zrównoważenie budżetu umożliwi sięgnięcie po impuls fiskalny w okresie spadku koniunktury gospodarczej bez [1] obawy o przekroczenie dopuszczalnych poziomów i narażenie się na sankcje wynikające z Paktu. W okresie wzrostu gospodarczego natomiast ewentualny deficyt z okresu recesji mógłby być rekompensowany osiągniętą nadwyżką budżetową. Polityka strukturalnie zrównoważonego budżetu jest stosowana skutecznie w niektórych europejskich krajach[2] [3] [4].

Prowadzenie zarysowanej powyżej polityki budżetowej wymaga nie tylko poczynienia wysiłków o zrównoważenie budżetu, ale także zadbania o trwałość tego rozwiązania. Najlepszą więc drogą do osiągnięcia konsolidacji finansów publicznych byłaby reforma polegająca na ich racjonalizacji i prowadząca do ograniczenia wydatków. Przykładem mogą tu być dwa kraje Półwyspu Iberyjskiego, które skutecznie ubiegały się o akcesję do unii walutowej. Portugalia wypełniła kryterium fiskalne głównie poprzez podnoszenie podatków, natomiast Hiszpania osiągnęła to drogą cięć wydatków. Działo się to w okresie bardzo korzystnej koniunktury gospodarczej. Po wejściu do strefy euro oba te kraje zetknęły się ze spadkiem wzrostu gospodarczego, jednak problemy z utrzymaniem deficytu w określonych progach miała tylko Portugalia .

Konsolidacja finansów publicznych pozwoliłaby na obniżanie stóp procentowych banku centralnego bez obawy o wzrost poziomu cen, stwarzaj ąc w ten sposób pole do długotrwałego i stabilnego wzrostu gospodarczego. Następowałby też dzięki temu proces realnej konwergencji, który istotnie mógłby zminimalizować kwestię występowania szoków asymetrycznych w ramach unii walutowej.

Do harmonijnego funkcjonowania więcej niż jednego kraju przy takiej samej stopie procentowej, tak jak to jest w strefie euro, potrzebna jest zgodność cykli gospodarczych, tudzież istnienie gospodarek o elastycznych rynkach. Jednakowa polityka pieniężna może wywoływać różne skutki w poszczególnych państwach. Jest to o tyle prawdopodobne w odniesieniu do Polski i eurolandu, iż inny jest tu sposób pozyskiwania przez przedsiębiorstwa funduszy na inwestycje. O ile w Polsce firmy bazują głównie na kredycie bankowym, to firmy zachodnioeuropejskie częściej korzystają z giełdy. Oczywistym jest, że stopy procentowe w bankach podążaj ą ściślej za stopami banku centralnego niż ceny akcji . Gospodarka Polski w związku z odrabianiem zapóźnień gospodarczych cechuje się w ostatnich latach wyższym tempem rozwoju gospodarczego niż kraje strefy euro. W związku z tym, iż polityka pieniężna jest w unii walutowej jednakowa dla wszystkich, dobrze byłoby zbliżyć się poziomem rozwoju do państw „starej Unii” przed wejściem do strefy euro. Tą realną konwergencję często rozumie się jako zbliżony poziom PKB na mieszkańca w poszczególnych państwach. Takie podejście odsuwałoby wej ście Polski do strefy euro o kilka dekad. Innym poglądem na realną konwergencję jest rozumienie j ej j ako wzmocnienie podażowej strony gospodarki .

Wzmocnienie podażowej strony gospodarki wpłynęłoby również korzystnie na rozwój gospodarczy. Nastąpić by to mogło na skutek obniżenia i uproszczenia podatków, dalszej reformy systemu rentowo-emerytalnego w kierunku jego urynkowienia, przyspieszenia prywatyzacji oraz deregulacji gospodarki, a w szczególności rynku pracy. Bardzo ważna jest ostatnia z wspomnianych kwestii. Liczne koncesje, pozwolenia, szerokie uprawnienia związków zawodowych (możliwość strajku okupacyjnego czy obowiązkowe utrzymywanie działaczy związkowych), wysokie koszty pracy hamuj ą rozwój gospodarczy i przyczyniają się do istnienia tzw. „szarej strefy” .

Osiągnięcie konsolidacji finansów publicznych i zbliżenie się poziomem rozwoju do krajów już obecnych w unii walutowej oraz uelastycznienie gospodarki przed przystąpieniem do systemu ERM II jest poza opisanymi kwestiami istotne także z dwóch innych względów. Konsekwencj ą takiej sytuacji będzie większa stabilność kursu złotego w systemie ERM II, gdyż nie będzie trzeba podczas tego pobytu podejmować działań w ramach polityki gospodarczej dążących do wypełnienia innych kryteriów, a które mogłyby także wpływać na kurs walutowy powoduj ąc jego wahania.

Kolejną korzyścią z tak poprowadzonej polityki pieniężnej będzie wzrost zaufania rynków finansowych do polskiej gospodarki. Zaufanie to może okazać się bardzo pomocne podczas pobytu złotówki w systemie ERM II. Wiarygodna polityka gospodarcza będzie bowiem zniechęcała do ataków spekulacyjnych na polską walutę. Inną korzyścią ze wzrostu zaufania będzie spadek rentowności obligacji skarbowych co pozwoli na łatwiejsze wypełnienie kryterium stóp procentowych. Wiarygodność polityki gospodarczej w zakresie realizacji działań na rzecz konwergencji będzie wspomagała realizację tych celów, przyczyniając się tym samym do następnych wzrostów zaufania do niej. Tą swoistą spiralę zależności nazywa się czasem „efektem Maastricht” . [5] [6] [7]

Reasumując należy stwierdzić, że optymalnym rozwiązaniem dla polskiej gospodarki byłoby osiągniecie realnej konwergencji i wypełnienie wymaganych kryteriów jeszcze przed przystąpieniem do systemu ERM II. Osiągniecie takiego stanu rzeczy mogło by się odbyć za pomocą restrykcyjnych działań w zakresie polityki budżetowej i ekspansywnej polityki pieniężnej. Pozwoliłoby to na efektywne przejście przez próbę w systemie ERM II oraz na późniejsze niezakłócone czerpanie korzyści wynikających z unii walutowej.

—

[1] A. Czogała, dz. cyt., s. 25.

[2]     M. Pronobis, Na słusznej ścieżce [w:] „Gazeta Bankowa” nr 28 z dn. 11 – 17 lipca 2005, s. 22.

[3]     J. Karnowski, Droga do euro [w:] „Rzeczpospolita” nr 6(6995) z dn. 8-9 stycznia 2005, s. B4.

[4]     W. Choiński, Od euroeuforii do eurorealizmu [w:] „Gazeta Bankowa” nr 23 z dn. 6 – 12 czerwca 2005, s. 26-27.

[5]     C. Wójcik, Skomplikowana droga do euro [w:] „Rzeczpospolita” nr 54(7043) z dn. 5 marca 2005, s. B5.

[6]     Por. S. Bukowski, dz. cyt., s. 12-13.

[7]     J. Karnowski, Droga do…, dz. cyt., s. B4.

Polski system bankowy w procesie integracji z Unią Europejską

5/5 - (1 vote)

Uregulowania w zakresie bankowości i finansów zawarte są w postanowieniach Układu Europejskiego i Konwencji OECD. Zapisy dotyczące przepływu kapitałów, bankowości oraz współpracy finansowej zawarte są w Części IV (rozdz.2 – Zakładanie przedsiębiorstw), Części V (rozdz.1 – Płatności bieżące i przepływ kapitału, rozdz.3 -Zbliżenie przepisów prawnych) oraz Części VIII – Współpraca finansowa. Na mocy artykułu 69 Układu Europejskiego, ustanawiającego stowarzyszenie między Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi (realizacja zapisów Układu stanowi bazę przygotowującą nas do przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej), Polska deklaruje prowadzenie odpowiednich działań dostosowawczych, zwłaszcza w zakresie prawa bankowego, prawa spółek, rachunkowości, usług finansowych, zasady konkurencji i ochrony konsumenta, nadzoru i systemów regulacyjnych oraz przeciwdziałania procederowi „prania brudnych pieniędzy”. Natomiast zgodnie z artykułem 83 Układu, strony będą współpracować w celu przyjęcia wspólnego zbioru przepisów i norm dotyczących rachunkowości oraz nadzoru i systemów regulacyjnych w dziedzinie bankowości, ubezpieczeń i finansów. Harmonizacja przepisów dotyczących bankowości nastąpić powinna w ciągu 10 lat od podpisania Układu.

Drogowskazem dla kierunku i tempa działań dostosowawczych wynikających z Układu Europejskiego jest tzw. Biała Księga przygotowana przez Komisję Europejską (Por. H. Gronkiewicz – Waltz, Dostosowanie polskiego prawa bankowego do wymogów Unii Europejskiej, w: Europa. Zadanie chrześcijańskie. Księga pamiątkowa z okazji 65 rocznicy urodzin księdza profesora Helmuta Jurosa. Redakcja Aniela Dylus, Warszawa 1998 r., s. 294.) i przyjęta na szczeblu Unii Europejskiej w Cannes (26 – 27.06.1995 r.). Zawiera ona cele i zakres harmonizacji dla państw – kandydatów na członków UE w podstawowych dziedzinach prawa. Unia zaleca w niej krajom aspirującym do członkostwa wdrażanie odpowiednich regulacji,  warunkujących  funkcjonowanie  efektywnego systemu bankowego, w dwóch etapach. Pierwszy etap obejmuje następujące uregulowania:

  • ustanowienie   zasad   podejmowania   działalności   bankowej   i swobodnego świadczenia usług oraz powołanie odpowiednich władz nadzorczych,
  • zdefiniowanie kapitału (funduszy własnych) banku, który może być uznawany za podstawę wyliczania regulacji ostrożnościowych o charakterze ilościowym,
  • wprowadzenie norm dotyczących współczynnika wypłacalności, ustanawiających minimalną jego wysokość na poziomie 8%,
  • utworzenie   systemu   gwarantowania   depozytów  w  bankach  na wypadek niewypłacalności danej instytucji,
  • podjęcie działań służących przeciwdziałaniu procederowi „prania brudnych pieniędzy” i wykorzystywania do tych celów sektora finansowego.

W drugim etapie powinny być wprowadzone regulacje w zakresie:

  • warunków licencjonowania banków i prowadzenia działalności bankowej oraz kontroli nad zmianami w składzie akcjonariatu banku,
  • jednolitych zasad sporządzania sprawozdań finansowych,
  • norm ostrożnościowych dotyczących adekwatności kapitału banków wobec ryzyka innego niż ryzyko kredytowe (market risk),
  • norm ostrożnościowych dotyczących limitów koncentracji kredytów i innych wierzytelności,
  • nadzoru skonsolidowanego nad bankami i grupami bankowymi.

Biała Księga zawiera również podstawowe zasady, które warunkują bezpieczeństwo instytucji finansowych. Należą do nich:

  • harmonizacja  warunków   autoryzacji   działalności   instytucji   finansowych i standardów nadzoru,
  • wykonywanie nadzoru przez organy, które wydały licencję na działalność instytucji finansowej,
  • wzajemne uznawanie standardów nadzoru bankowego.

Polska zrealizowała niektóre postanowienia Układu Europejskiego ze znacznym wyprzedzeniem. Już w 1991 r. możliwy był swobodny transfer zysków netto w walutach wymienialnych, wypracowanego przez spółki z udziałem kapitału zagranicznego. Od 1993 r. transfer taki jest dopuszczalny z kwot uzyskanych ze sprzedaży akcji i udziałów. Za granicę można było również przekazywać wynagrodzenia osób zagranicznych zatrudnionych w takich spółkach. Ustawa Prawo dewizowe, która weszła w życie 31 grudnia 1994 r. była istotnym posunięciem w ramach realizacji wprowadzenia swobodnego przepływu kapitału między Polską a Unią Europejską. Na podstawie Prawa dewizowego włączono ECU do wartości dewizowych, co automatycznie zakwalifikowało transakcje nominowane w ECU do obrotu dewizowego. Polska waluta została, w ograniczonym zakresie, dopuszczona do transakcji w handlu zagranicznym. Ponadto, od chwili obowiązywania Ustawy, zakres wymienialności złotówki dotyczy wszystkich rodzajów transakcji bieżących i usług. Na tej podstawie, od czerwca 1995 r. Międzynarodowy Fundusz Walutowy uznaje polską walutę za częściowo wymienialną (w odróżnieniu od wymienialności całkowitej).

Jeśli chodzi o liberalizację obrotów kapitałowych, to wprowadzono liberalizację płatności bieżących oraz przepływu kapitałów średnio- i długoterminowych, tj. okresu dłuższego niż 1 rok. Upłynnienie kursu złotego od 16 maja 1995 r. stworzyło dalsze warunki dla liberalizacji obrotów kapitałowych. Udział banku centralnego ogranicza się obecnie do korygujących interwencji, zaś kurs średni określany jest mianem fixingu.

Kolejnym ważnym posunięciem w kierunku liberalizacji przepływów kapitałowych oraz unowocześniania systemu bankowego było zniesienie obowiązku odsprzedaży przez osoby krajowe wpływów walutowych bankom. W wyniku tej decyzji rozszerzono więc uprawnienia do utrzymywania na rachunku środków dewizowych -bez natychmiastowej ich odsprzedaży – poza rachunek zastrzeżony. Zmiana ta została wymuszona częściowo nadmiernymi rezerwami walut obcych. Poza tym, od tej chwili, ryzyko kursowe jest ponoszone nie przez bank, ale przez klienta, który będzie na banku wymuszał rozwój nowych technik zabezpieczających przed ryzykiem, a na systemie finansowym w ogóle – rozwój nowych rynków.

Jeśli idzie o program gwarancji lokat, 14 stycznia 1994 r. przyjęto ustawę o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, która została znowelizowana 20 stycznia 1997 r. Określa ona zasady tworzenia i funkcjonowania ustawowych i dobrowolnych programów gwarancji lokat. Przewiduje także ochronę lokat w złotych polskich i walutach obcych, niezależnie od liczby umów zawartych z bankiem przez wpłacającego. Interes drobnych deponentów chroniony jest jednak tylko deklaratywnie, gdyż brak jest możliwości odebrania licencji bankowi, jeśli nie wywiązuje się on ze swoich zobowiązań względem BFG. Pełne spełnienie wymogów UE wymaga stopniowego podnoszenia progu gwarancyjnego (obecnie jest to 3 tys. ECU, podczas gdy w państwach członkowskich Wspólnot Europejskich 20 tys. ECU). Od 1 stycznia 1998 r. obowiązują dwie nowe ustawy: o NBP i Prawo bankowe. Oba dokumenty są zgodne ze standardem Unii Europejskiej. Ustawa o NBP gwarantuje niezależność banku centralnego poprzez zapis, że głównym celem jego działania jest stabilność cen, za co NBP jest odpowiedzialny przed parlamentem. Ustawa Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r. przyjęła wiele rozwiązań zalecanych przez dyrektywy (por. E. Fojcik – Mastalska, Prawo bankowe Unii Europejskiej. Mechanizmy i zakres harmonizacji, Wrocław 1995, s. 43 – 64.) Rady Unii Europejskiej. Pierwsza Dyrektywa z 12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw, zarządzeń i postanowień administracyjnych dotyczących podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (77/780/EEC) uzależnia dopuszczalność wydania zezwolenia przez kompetentne władze na działalność „instytucji kredytowej” od posiadania przez co najmniej dwie osoby kierujące działalnością instytucji kredytowej „dostatecznie dobrej reputacji, czy też odpowiedniego doświadczenia dla wykonywania takich obowiązków”, w celu zapewnienia efektywności działania „instytucji kredytowej”.

Nowe Prawo bankowe przyjęło powyższą zasadę i w art. 22 ust. 3 stanowi, iż powołanie dwóch członków zarządu, w tym prezesa zarządu może nastąpić dopiero po wyrażeniu zgody przez Komisję Nadzoru Bankowego. Odmowa udzielenia zgody przez Komisję Nadzoru Bankowego została uzależniona od określonych przesłanek. Podobnie jak w postanowieniach Pierwszej Dyrektywy, Komisja może odmówić udzielenia zgody, jeżeli osoby, mające być powołane nie dają rękojmi prowadzenia działalności w sposób należycie zabezpieczający interesy klientów banku. W przepisie art. 32 Prawa bankowego ustalono minimalną wysokość kapitału założycielskiego, wnoszonego przez założycieli na poziomie 5.000.000 ECU, co jest warunkiem udzielenia autoryzacji „instytucji kredytowej” w myśl art. 4 ust. 1 Drugiej Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich z 15 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawodawczych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do tworzenia i prowadzenia instytucji kredytowych i wnosząca poprawki do Dyrektywy 77/780/EEC. W Drugiej Dyrektywie przewidziano dodatkowo możliwość udzielenia autoryzacji szczególnym „instytucjom kredytowym”, których kapitał założycielski nie jest niższy niż 1.000.000 ECU, pod warunkiem powiadomienia Komisji o powodach skorzystania z takiej możliwości. Ustawodawca polski nie wykorzystał tego rozwiązania w Prawie bankowym. Prawo bankowe, generalnie, zapewnia stabilne funkcjonowanie systemu bankowego. Zgodnie z wymogami UE polskie banki muszą utrzymywać współczynnik wypłacalność na poziomie przynajmniej 8%, a w przypadku banków rozpoczynających działalność: 15%.

Usługi finansujące i ich elementy

5/5 - (1 vote)

Usługi finansujące Klienta banku mogą być podzielone na trzy grupy:

  • operacje udzielania kredytu, polegające na czasowym przekazaniu środków płatniczych przez bank kredytobiorcy, który zobowiązuje się zwrócić daną kwotę w określonym terminie wraz z ustalonymi odsetkami,
  • operacje przyrzeczenia udzielenia kredytu polegają na tym, że bank nie przekazuje odpowiedniej kwoty kredytobiorcy, a jedynie zobowiązuje się do udzielenia kredytu, gdy kredytobiorca nie może się wywiązywać z zobowiązania wobec osoby trzeciej. Za gotowość banku do pokrycia zobowiązań Klienta bank pobiera określoną opłatę – prowizję,
  • operacje związane z emisją papierów wartościowych, polegające na obsłudze przez bank emisji papierów wartościowych dokonanej przez Klienta, która może się wiązać z zakupem części tych papierów przez bank. W zasadzie operacje te polegają na pośrednictwie banku między emitentem a nabywcą papierów wartościowych.

Elementy usług finansujących mają charakter zarówno jakościowy (kredytobiorca, kredytodawca, przedmiot kredytu, jego zabezpieczenie i waluta), jak i ilościowy (wielkość i cena kredytu, kredytowania, termin i sposób spłaty).

Kredytodawcą z zasady powinien być jeden bank. Jednak w wielu przypadkach, choćby ze względu na przepisy nadzoru bankowego, bank nie może sam udzielić kredytu. Wówczas następuje porozumienie między bankami w celu udzielenia kredytu konsorcjalnego. Banki mogą przewidzieć w umowie, że ryzyko od określonych kredytów udzielonych przez jeden z nich obarcza także pozostałe banki.

Kredytobiorcami mogą być gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, gospodarka komunalna, a także inne banki. W wielu krajach istnieją przepisy zaostrzające warunki udzielania kredytów dla członków władz danego banku i ich rodzin.

Przedmiot kredytu określony jest przez dwa zasadnicze cele kredytowania, którymi są konsumpcja i inwestycje. Trzecim celem jest finansowanie przejściowych potrzeb, wynikających z braku synchronizacji między dochodami i wydatkami podmiotów gospodarczych.

Kredyt może być nie zabezpieczony bądź też zabezpieczony za pomocą poręczenia, hipoteki, zastawu, a także cesji należności lub ubezpieczenia.

Kredyt jest udzielany w walucie krajowej lub obcej (kredyt dewizowy). Spłaty tego kredytu oraz odsetek i prowizji od niego mogą być dokonywane, w zależności od umowy, w walucie krajowej lub obcej.

Usługa finansująca składa się z następujących elementów:

  • wielkość kredytu (mały, średni, wielki). W niektórych krajach przy udzielaniu kredytu od określonej wysokości bank jest zobowiązany powiadomić o tym nadzór bankowy,
  • cena kredytu, na którą składają się: procent (stały lub zmienny), prowizje i opłaty,
  • czas, na jaki udziela się kredytu – stanowi istotne kryterium podziału kredytów na krótko-terminowe (do 1 roku), średnioterminowe (do 4 lat) i długoterminowe(powyżej 4 lat). W Polsce na ogół przyjmuje się okres 3 lat;
  • termin i sposób zwrotu kredytu określony jest w umowie, która ustala na określoną datę termin zwrotu w całości bądź ratami, w okresie korzystania z kredytu. W wielu przypadkach kredyt jest odnawiany automatycznie.

OPERACJE UDZIELANIA KREDYTU – KREDYTOWANIE DZIAŁALNOŚCI JEDNOSTEK GOSPODARCZYCH

Do podstawowych rodzajów kredytu należy zaliczyć:

  • kredyt w rachunku bieżącym, czyli otwartym (kontokorent),
  • kredyt dyskontowy,
  • kredyt lombardowy,
  • kredyt inwestycyjny,
  • faktoring,
  • leasing.

Kredyt w rachunku bieżącym.

Kredyty w rachunku bieżącym mogą mieć charakter: kredytu płatniczego lub otwartego. Podstawowym warunkiem ich uzyskania jest posiadanie przez kredytobiorcę rachunku bieżącego w kredytującym go banku.

Kredyt płatniczy , zwany również kredytem kasowym lub przejściowym, jest udziela-ny w związku z przejściowym brakiem na rachunku środków dla pokrycia bieżących płatności. W umowie o ten kredyt, zawieranej na czas nieokreślony, bank ustala górny pułap zadłużenia, a w wielu pzypadkach także maksymalny okres ciągłego występowania zadłużenia powstałego w takiej formie.

Kredyt otwarty (kontokorent), jest przyznawany przez bank do określonej wysokości. Kredytobiorca może wykorzystać ten kredyt w zmiennej wielkości i czasie dla siebie ko-niecznym. Wpływy na rachunek bieżący zmniejszają zadłużenie kredytobiorcy. Kredytu otwarty wykorzystywany jest do finansowania działalności eksploatacyjnej przedsiębiorstw. Formalnie ma on charakter krótkoterminowy, faktycznie jest to często kredyt długoterminowy, dzięki możliwości zmiany wielkości limitu zadłużenia na rachunku bieżącym. Zabezpieczeniem tego kredytu jest często tylko tzw. deklaracja negatywna, że kredytobiorca nie będzie korzystał z kredytów w innych bankach. W zależności od prowadzonej polityki cenowej, bank często określa odrębne dla każdego Klienta warunki korzystania z kredytu w kontokorecie.

Kredyt dyskontowy

Dyskonto weksli było przed pierwszą wojną światową jedną z najpopularniejszych form kredytowania. W krajach europejskich odgrywa ono nadal ważną rolę tak w operacjach krajo-wych, jak i zagranicznych. W Polsce banki powróciły do dyskontowania weksli, a udział kredytu dyskontowego systematycznie wzrasta. Jest to możliwe dzięki funkcjom pełnionym przez weksel.

Weksel jest dokumentem zobowiązującym wystawcę lub wskazaną przez niego osobę do bezwarunkowego zapłacenia określonej kwoty pieniężnej w oznaczonym terminie.

Kredyt dyskontowy jest to zakup weksli przed upływem ich płatności z potrąceniem procentu (dyskonta) przez bank. Sprzedawcą weksla i kredytobiorcą jest przeważnie dostawca, który prolonguje zapłatę odbiorcy towaru czy usługi, ale swą należność każe sobie potwierdzić za pomocą weksla. Sprzedaż weksla bankowi oznacza zaliczkowanie jeszcze nie wymagalnych należności i otrzymanie przez dostawcę środków pieniężnych.

Warunki, którym powinien odpowiadać dyskontowany weksel są pośrednio określane przez bank centralny, który ustala regulamin redyskonta weksli. Z zasady bowiem każdy bank dąży do dyskontowania tylko takich weksli, które potem będą mogły być redyskontowane w banku centralnym. Do podstawowych warunków redyskonta należy zaliczyć:

  • termin płatności do 3 miesięcy,
  • podstawę wystawienia weksla – umowę handlową,
  • dwa tzw. dobre podpisy, tzn. podpisy wystawcy i akceptanta mających zdolność kredytową.

Bank ustala dla kredytobiorcy linię dyskontową (limit kredytu dyskontowego), do której wysokości zakupuje weksle od danego Klienta. Limit wyznacza się zazwyczaj na 1 rok, ale często jest on prolongowany. Koszt kredytu dyskontowego dla kredytobiorcy stanowi ustalona przez bank stopa dyskontowa od czasu liczonego od zakupu weksla do terminu jego płatności i ewentualnej prowizji. Wysokość stopy dyskontowej zależy od wysokości stopy redyskontowej banku centralnego, od tego czy weksel odpowiada warunkom redyskonta, a także od zdolności kredytowej wystawcy i akceptanta.

Kredyt lombardowy

Jest to kredyt o charakterze płatniczym. Udzielany jest pod zastaw ruchomości lub praw znajdujących łatwy zbyt na rynku. Ma charakter krótkoterminowy. Udzielany jest do niepełnej wysokości zastawionych przedmiotów (np. ze względu na ryzyko kursowe przy zastawie papierów wartościowych). W zależności od przedmiotu zastawu można rozróżnić następujące rodzaje kredytu lombardowego:

  • pod zastaw papierów wartościowych, są to przede wszystkim obligacje o stałym oprocen-towaniu (do 90% ich wartości) oraz akcje notowane na giełdzie (do 70 % ich wartości),
  • pod zastaw towarów (do 60% ich wartości), na podstawie odpowiednich dokumentów składowych czy transportowych (konosamentów),
  • pod zastaw weksli,
  • pod zastaw należności, np. z tytułu ubezpieczeń.

Kredyt inwestycyjny

Kredyt inwestycyjny jest przeznaczony na finansowanie tworzenia lub powiększania istniejących zdolności wytwórczych lub usługowych. Kredyty te mogą być udzielane na każdy dozwolony prawem cel działalności gospodarczej.

Ze względu na okres kredytowania, kredyty inwestycyjne mogą być:

  • krótkoterminowe – udzielane na okres do 3 miesięcy,
  • średnioterminowe – udzielane na okres od 3 do 12 miesięcy,
  • długoterminowe – udzielane na okres powyżej 12 miesięcy.

Czas kredytowania zależy od realizowanego projektu.

Kredyt inwestycyjny występuje m. in. w następujących formach:

  • kredyt hipoteczny, udzielany głównie przy kredytowaniu budownictwa mieszkaniowego,
  • kredyt komunalny, udzielany bezpośrednio organom publicznoprawnym lub innym pod-miotom gospodarczym pod gwarancję tych organów,
  • kredyty inwestycyjne gwarantowane przez państwo lub udzielane z wydzielonych funduszy celowych administrowanych przez banki,
  • kredyty inwestycyjne dla wielkich przedsiębiorstw, formalnie udzielane przez bank, a następnie przekazywane do organizacji pośredniczących i gromadzących pożyczki inwestycyjne (m. in. do organizacji ubezpieczeniowych). Organizacje te przejmują owe pożyczki na cały okres lub też na czas określony, a następnie często następuje ich prolongacja. Bank jest tu pośrednikiem, jego też obciąża ryzyko.

Faktoring

Faktoring to zakup przez bank (czyli faktora) należności, które powstały z tytułu dostaw i usług. W zależności od treści umowy, bank może spełniać trzy funkcje: finansowania, przejęcia ryzyka oraz usługową.

Funkcja finansowania polega na tym, że bank zaliczkuje posiadaną należność, płaci cenę kupna, pomniejszoną o procent i prowizję. Część ceny kupna (20% – 30%) bank zatrzymuje na odpowiednim koncie na pokrycie dodatkowych kosztów do czasu wykupienia należności przez wierzyciela.

Funkcja przejęcia ryzyka polega na tym, że bank (faktor) przejmuje na siebie pełne ryzyko związane z ewentualną niewypłacalnością wierzyciela. Klient nie odpowiada za wypłacal-ność wierzyciela, ale jedynie za wiarygodność należności. Dlatego też bank przed zakupem należności sprawdza zdolność kredytową płatnika. Bank może również zachować prawo ob-ciążenia zwrotnego w przypadku niezapłacenia należności przez płatnika w określonym terminie. W tej sytuacji bank nie przejmuje na siebie ryzyka. W dalszym ciągu obciąża ono Klienta.

Funkcja usługowa polega na przejęciu przez bank funkcji technicznych (wystawienie rachunku, upomnienia, inkaso itp.).

W praktyce są stosowane dwie formy faktoringu:

  • faktoring jawny – dłużnik zostaje powiadomiony o przejęciu przez faktora należności,
  • faktoring cichy – dłużnik nie zostaje powiadomiony o tej transakcji.

Przedmiotem umowy faktoringu mogą być wierzytelności:

  • istniejące i wymagalne,
  • istniejące z odroczonym terminem płatności od 14 do 90 dni,
  • przyszłe

pod warunkiem, że:

  • są niesporne, a ich zbywcy i dłużnicy nie są zagrożeni postępowaniem likwidacyjnym lub upadłościowym oraz nie znajdują się stadium przekształceń lub podziału,
  • powstały lub mają powstać zgodnie z przedstawionym przez faktoranta harmonogramem dostaw i ustalonymi cenami towarów lub usług,
  • nie podlegają potrąceniu z tytułu wierzytelności odbiorców względem faktoranta, istniejących lub mogących powstać w czasie obowiązywania umowy.

Realizacja umowy o wykup wierzytelności poprzez faktoring następuje na podstawie przedstawionych każdorazowo faktur.

Bank wypłaca faktorantowi kwotę równą sumie wierzytelności określonej w przedstawionej fakturze, pomniejszoną o odsetki i prowizję.

Prowizja zależy od terminów płatności wykupywanych wierzytelności oraz oceny ryzyka. Odsetki ustalane są na podstawie codziennych notowań stawki WIBOR na rynku międzybankowym – obowiązuje stawka WIBOR z dnia poprzedzającego dzień przedstawienia faktury do wykupu.

Leasing

Leasing oznacza krótko- lub długoterminowe wypożyczenie albo wydzierżawienie przez leasingodawcę dóbr materialnych w celu ich użytkowania bez prawa własności przez leasingobiorcę. W ten sposób odbiorca leasingu może używać dóbr materialnych bez konieczności dokonania zakupu inwestycyjnego. Istnieje także możliwość sprzedaży danego dobra przez przyszłego leasingobiorcę przyszłemu leasingodawcy.

Przedmiotem umowy leasingowej mogą być wszystkie dobra materialne, tak nieruchomości (hale produkcyjne, magazyny, biurowce), jak i ruchomości (technika elektroniczna, maszyny biurowe, auta).

PRZYRZECZENIE UDZIELENIA KREDYTU

Przyrzeczenie udzielenia kredytu może mieć formę:

  • kredytu akceptacyjnego (akceptu),
  • awalu,
  • gwarancji.

Kredyt akceptacyjny

Kredyt akceptacyjny ma formę akceptu przez bank wystawionego przez Klienta weksla, który jest ciągniony na bank. Klient zobowiązuje się do wpłacenia równowartości weksla przed terminem jego płatności. Bank staje się płatnikiem, ale tylko warunkowo, jeżeli Klient nie wywiąże się z długu w terminie. Dlatego kredyt ten jest udzielany tylko w pełni wiarygodnym Klientom. Udzielenie kredytu akceptacyjnego następuje w momencie wykupienia przez bank weksla nie opłaconego przez płatnika.

Kredyt akceptacyjny jest kredytem krótkoterminowym, najdłuższy okres kredytowania to 6-miesięcy, który służy do finansowania obrotu towarowego. Za udzielenie akceptu bank pobiera prowizję.

Akceptowane weksle Klient może zdyskontować w banku lub wykorzystać dla zapłaty zobowiązania wobec dostawcy.

W operacjach handlu zagranicznego kredyt akceptacyjny określany jest też jako kredyt rembursowy. Bank akceptuje weksel na siebie ciągniony, który następnie przekazuje eksporterowi po otrzymaniu odpowiednich dokumentów transportowych. Następuje przejęcie przez bank weksla eksportera wystawionego na importera, jako zapłaty za towar znajdujący się w drodze. Warunkiem jest jednak złożenie dokumentów spedycyjnych.

Awalizowanie weksla

W przypadku zastosowania awalu bank daje poręczenie wykonania zobowiązania kre-dytobiorcy w stosunku do osoby trzeciej, w terminie płatności.

Operacja awalizowania weksli przez banki polega na przejęciu zapłaty przez bank. Awal udzielany jest na zlecenie przedsiębiorstwa. Zlecenie to powinno zawierać dyspozycję zapłaty za weksel w terminie płatności. Równocześnie kredytobiorca wydaje upoważnienie dla banku do obciążenia rachunku zleceniodawcy.

Awal może być stosowany jako poręczenie np. w przypadku płatności dla sektora publicznego, a także jako gwarancja w przypadku nie wywiązywania się przez płatnika ze swego zobowiązania.

Gwarancje bankowe

Jedną z najlepszych a zarazem najtańszych form zabezpieczenia płatności oraz interesów zarówno eksporterów, jak i importerów, są gwarancje bankowe.

Gwarancje bankowe są szczególnym rodzajem operacji, nie będących formą kredytowania, ale zapewniających zapłatę lub wywiązanie się z zobowiązań. Znajdują one zastosowanie zarówno w obrotach krajowych, jak i zagranicznych. Do gwarancji bankowych stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego, a zobowiązanie banku ma zawsze charakter pieniężny. Udzielanie gwarancji bankowej ma z reguły formę pisemną.

Gwarancja bankowa jest samodzielnym zobowiązaniem banku, podejmowanym na zlecenie Klienta. Bank oświadcza, że zgodnie z jej treścią zaspokoi przyjmującego gwarancję beneficjenta, jeżeli zleceniodawca nie wywiąże się wobec niego ze zobowiązań wynikających z umowy. Jeśli umowa nie zostanie wykonana, to bank wypłaca beneficjentom określoną kwotę pieniędzy. Gwarancja jest niezależnym zobowiązaniem banku i nie może być odwołana, chyba że przewidziano to w jej treści.

Stronami w gwarancji bankowej są:

  • zleceniodawca, na którego polecenie bank gwarantujący wystawia gwarancję,
  • beneficjent gwarancji, na którego rzecz wystawiana jest gwarancja,
  • bank udzielający gwarancji.

OPERACJE PAPIERAMI WARTOŚCIOWYMI

Operacje papierami wartościowymi dokonywane przez banki mają istotne znaczenie dla zaopatrzenia gospodarki w kapitał. Za operacje papierami wartościowymi należy uznać te wszystkie operacje bankowe, które polegają na emisji, zakupie i sprzedaży, a także na przechowywaniu papierów wartościowych i administrowaniu nimi. W związku z tym podział owych operacji jest następujący:

  • operacje emisyjne,
  • handel papierami wartościowymi,
  • operacje „depot” (przechowywanie i administrowanie).

Operacje związane z emisją papierów wartościowych

Operacje emisyjne mają charakter usługi świadczonej przez banki dla podmiotów gospodarczych, które dokonują emisji papierów wartościowych. Usługa ta polega na organizacji ich zbytu.

Wprawdzie emisja papierów wartościowych może być przeprowadzona przez emitenta samodzielnie, ale praktycznie jest to prawie niemożliwe (konieczność rozbudowy sieci sprzedaży, dobry kontakt z giełdą itp.). Dlatego też na ogół emisja dokonywana przez instytucje nie będące bankami jest obsługiwana przez banki, które mają wymienione wyżej możliwości.

Banki świadczą w tej dziedzinie różnego rodzaju usługi. Najbardziej typowym rozwiązaniem jest powstanie odpowiedniego konsorcjum bankowego, które przejmuje daną emisję akcji w zasadzie w formie komisowej i następnie umieszcza ją na rynku bądź w swoim imieniu, bądź też na rachunek emitentów.

Polityka zabezpieczenia się banku przed łącznym ryzykiem kredytowym

Oceń tę pracę

Sterowanie ryzykiem pojedynczego kredytu ma na celu minimalizację tego ryzyka u jego źródeł. Decydujące jednak znaczenie z punktu widzenia działalności banku ma mi­nimalizacja ryzyka łącznego związanego z całą działalnością kredytową banku. Sterowanie tym drugim rodzajem ryzyka zmierza do zmniejszenia zagrożenia niespłacenia zaciągnię­tych kredytów przez większą liczbę kredytobiorców. Duże znaczenie w tym zakresie ma dywersyfikacja, czyli rozproszenie ryzyka. Wynika to stąd, iż im poszczególne kredyty są mniej ze sobą skorelowane, tym (przy pozostałych czynnikach nie zmienionych) mniejsze będzie również łączne ryzyko. Wyjątkiem od tej zasady może być radykalne pogorszenie się warunków gospodarowania, które spowoduje utratę możliwości spłaty kredytów przez większość kredytobiorców. Generalnie jednak odpowiednie rozproszenie ryzyka (kredy­tów) jest metodą zabezpieczenia się przed sytuacją, w której wielu dłużników nie będzie w stanie dotrzymać terminów spłaty kredytu[1].

Do sterowania łącznym ryzykiem kredytowym służą odpowiednie regulacje ban­kowe, np. maksymalna wielkość kredytu udzielanego jednemu kredytobiorcy, udział kre­dytów dużych w łącznym zaangażowaniu środków. Poza tym analiza tego rodzaju ryzyka kredytowego musi być dokonywana jeszcze w innych przekrojach, a przede wszystkim poprzez badanie wskaźników struktury odpowiednio pogrupowanych kredytów w ich łącznym wolumenie[2].

Przy minimalizacji łącznego ryzyka kredytowego może mieć także znaczenie jego transfer na inne instytucje, tzn. takie, które mogłyby dać gwarancję spłaty kredytu w razie niemożności spłaty przez kredytobiorcę. Aktywnymi metodami eliminacji zagrożeń port­fela kredytowego są:

  • limitowanie ryzyka;
  • rozproszenie (dywersyfikacja) ryzyka;
  • sekularyzacja, czyli przeniesienie ryzyka na rynki kapitałowe.

Limitowanie obejmuje:

  • ogólny poziom akceptowanego przez bank ryzyka. Jest on zdeterminowany wielkością funduszów własnych banku i jakością posiadanego portfela i związanego z nim ryzyka jest współczynnik wypłacalności ustalony przez organy nadzoru. Banki mogą we wła­ściwym zakresie podnieść poziom pożądanego wskaźnika wypłacalności;
  • strukturę portfela według:

– klas ryzyka,

– klas wielkości,

– wielkości zaangażowania w finansowanie poszczególnych branż.

Rozproszenie (dywersyfikacja) ryzyka polega na ukształtowaniu odpowiedniej struktury portfela pozwalającej na minimalizację skutków ryzyka. W tym wypadku zasto­sowanie mają ograniczenia zaangażowania w wyodrębnionych przez bank klasach kredytu. Segmentacji portfela dokonuje się z zastosowaniem różnych kryteriów, np.:

  • podmiotowego;
  • branżowego;
  • geograficznego.

Sekularyzacja jest obecnie coraz bardziej popularnym narzędziem zarządzania ry­zykiem kredytowym w krajach zachodnich. Polega na sprzedaży części należności kredy­towych. Ta forma redukcji ryzyka jest na ogół mało skuteczna, gdyż najbardziej obciążone ryzykiem kredyty są trudne do sprzedania. Analogicznym do sekularyzacji sposobem uwolnienia się banku od ryzyka jest sprzedaż prawa własności do kredytu na wtórnym rynku kredytowym[3].

O powodzeniu działań banku w zakresie zabezpieczenia przed łącznym ryzykiem kredytowym decyduje permanentne doskonalenie instrumentów redukcji ryzyka:

  • metod badania wiarygodności kredytowej;
  • metod wczesnego wykrywania wzrostu ryzyka;
  • organizacji pionów kredytowych;
  • organizacji i zasad działania komórek pomocniczych (ewidencji, informatyki, analiz branżowych, kontroli wewnętrznej);
  • zasad współdziałania między tymi komórkami;
  • kwalifikacji zawodowych i moralnych personelu;
  • sprawności organizacji pracy banku;
  • adekwatności procedur przygotowania i podejmowania decyzji kredytowych;
  • sprawności kontroli wewnętrznej banku.

Tylko permanentne doskonalenie tych czynników może zapewnić bankowi utrzy­manie na nie zmienionym poziomie lub zmniejszenie się strat wynikających ze struktury ryzyka kredytowego[4]. Innym sposobem ograniczenia tego rodzaju ryzyka jest dobra organi­zacja pracy departamentu kredytowego, departamentu kontroli wewnętrznej i wpro­wadzenie zasady podpisywania decyzji kredytowych przez przynajmniej dwóch członków zarządu banku. Znaczenie ma również odpowiedni dobór personelu departamentu i jego ustawiczne szkolenie[5].

Istnieje współzależność między ryzykiem łącznym, a ryzykiem pojedynczego kre­dytu (ryzyko łączne można traktować jako sumę iloczynów pojedynczych zagrożeń
i prawdopodobieństwa ich wystąpienia). W celu minimalizacji ryzyka łącznego, które ma większe znaczenie dla bankowej działalności kredytowej (może oznaczać utratę płynno­ści), należy zatem przede wszystkim zacząć od minimalizacji ryzyka pojedynczego kre­dytu. Ryzyko pojedynczego kredytu można ograniczyć poprzez:

  • badanie zdolności kredytowej kredytobiorcy przed udzieleniem kredytu;
  • ograniczenie wysokości kredytu (albo dostosowanie jego wysokości do zdolności kredy­towej kredytobiorcy);
  • zabezpieczenie formalno-prawne kredytu;
  • sprawdzenie wiarygodności kredytobiorcy po udzieleniu kredytu.

Spośród wyżej wymienionych możliwości ograniczenia ryzyka pojedynczego kre­dytu najważniejsze znaczenie dla banku ma badanie zdolności kredytowej oraz ustalenie rodzaju zabezpieczenia.

[1] W. Dębski, Ryzyko … op. cit., s. 38-39

[2] op. cit., s. 39

[3] R. Wierzba (red.), Studium … op. cit., s. 18

[4] R. Wierzba (red.), Studium … op. cit., s. 19

[5] W. Dębski, Ryzyko … op. cit., s. 39

Polityka rezerw obowiązkowych

Oceń tę pracę

Polityka rezerw obowiązkowych polega na ustaleniu przez bank centralny stopy rezerw obowiązkowych czyli minimalnego stosunku obowiązkowo utrzymywanej przez bank komercyjny rezerwy w banku centralnym do ogółu wkładów od instytucji niebankowych zgromadzonych w tym banku.

Stopa rezerw obowiązkowych ma dwa cele: zabezpieczenie wypłacalności banków komercyjnych oraz kontrolowanie podaży pieniądza w gospodarce. Pierwszy z nich ma dziś marginalne znaczenie ze względu na to, że banki komercyjne są obecnie potężnymi instytucjami finansowymi co minimalizuje prawdopodobieństwo niewypłacalności, a ponadto posiadaj ą one możliwość uzyskania pomocy od banku centralnego[1].

Rezerwa obowiązkowa wpływa na podaż pieniądza poprzez kształtowanie wielkości aktywów możliwych do wykorzystania przez banki komercyjne na kredyty (opis mechanizmu kreacji podaży pieniądza przez banki i wpływu na nią stopy rezerw obowiązkowych w pkt. 1.2.). Zadanie to jest tak istotne ze względu na swoje ogólnogospodarcze skutki.

Konsekwencjami podwyższenia stopy rezerw obowiązkowych są:

  • ograniczenie kreacji kredytów przez banki,
  • wzrost kosztu kredytu,
  • obniżenie potencjalnych zysków banków komercyjnych,
  • wzrost presji na ściągnięcie wierzytelności od dłużników,
  • chęć sprzedaży papierów wartościowych przez banki.

Obniżenie stopy rezerw obowiązkowych determinuje odwrotne skutki. Najważniejsze implikacje są efektem zmian rozmiarów kreacji kredytów i zmian kosztu kredytu. Wahania tych wielkości poprzez swój wpływ na dopływ pieniądza do gospodarki, a co za tym idzie wydatki inwestycyjne i konsumpcyjne oddziaływają na aktywność gospodarczą[2].

Stopa rezerw obowiązkowych może być zróżnicowana w stosunku do poszczególnych wkładów. Wielkość stopy może zależeć m.in. od:

  • terminu zobowiązania, na ogół im odleglejszy termin wymagalności tym mniejsza stopa rezerw obowiązkowych;
  • wielkości wkładu, na ogół im większy wkład tym większa stopa rezerw obowiązkowych;
  • charakteru właściciela wkładu, czy jest to osoba fizyczna czy prawna[3].

Z uwagi na to, że nawet niewielka zmiana wysokości stopy rezerw obowiązkowych wywołuje duże wahania wielkości rezerw banków komercyjnych, a więc i podaży pieniądza instrument ten musi mieć charakter długofalowy. Banki komercyjne zatem są informowane o zmianach stopy rezerw obowiązkowych z dużym wyprzedzeniem, aby móc się do nich dostosować. Ta zależność może być wykorzystana w przypadku, gdy gospodarka jest poddawana dużym przepływom krótkoterminowych kapitałów zagranicznych. Zmiany stopy rezerw obowiązkowych mogą nie dopuścić do ewentualnych zmiany płynności systemu bankowego.

Skuteczność polityki rezerw obowiązkowych jest różna w zależności od tego czy wielkość stóp jest zmniejszana czy podwyższana. Banki zawsze muszą się zastosować do nakazu podwyższenia wielkości rezerw obowiązkowych. W przypadku zmniejszenia rezerw obowiązkowych, banki mogą z różnych względów utrzymywać ponad obowiązkowe rezerwy, przez co skuteczność tego instrumentu jest mniejsza[4].

Zaletą polityki rezerw obowiązkowych jest niski wpływ na stopy procentowe w przypadku zastosowania tego instrumentu. Posiada on też pewne wady, np. oddziałuje na wszystkie banki w jednakowym stopniu niezależnie od tego jak wysoką płynnością się one charakteryzują. Na ogół rezerwy obowiązkowe nie są oprocentowane, przez co banki komercyjne ponoszą koszty.

Rezerwy obowiązkowe są jednym z kluczowych narzędzi polityki pieniężnej stosowanym przez banki centralne, w tym Narodowy Bank Polski (NBP). Narzędzie to służy do regulowania podaży pieniądza w gospodarce oraz do zapewnienia stabilności finansowej systemu bankowego. Polityka rezerw obowiązkowych polega na ustalaniu minimalnego poziomu rezerw, które banki komercyjne muszą utrzymywać w banku centralnym w stosunku do swoich depozytów.

Cel Polityki Rezerw Obowiązkowych

Głównym celem polityki rezerw obowiązkowych jest kontrola podaży pieniądza i utrzymanie stabilności systemu finansowego. Rezerwy te spełniają kilka ważnych funkcji:

  1. Stabilność Finansowa: Utrzymanie minimalnych rezerw zmniejsza ryzyko niewypłacalności banków komercyjnych, ponieważ banki są zobowiązane do posiadania pewnych zasobów finansowych, które mogą być użyte w przypadku nagłego zapotrzebowania na gotówkę.
  2. Kontrola Podaży Pieniądza: Poprzez regulowanie poziomu rezerw obowiązkowych, bank centralny może wpływać na ilość środków dostępnych w systemie bankowym do udzielania kredytów. Wyższe rezerwy obowiązkowe ograniczają zdolność banków do kreowania kredytu, co zmniejsza podaż pieniądza, natomiast niższe rezerwy mogą zwiększać tę podaż.
  3. Stabilność Stóp Procentowych: Kontrolując podaż pieniądza, bank centralny może stabilizować krótkoterminowe stopy procentowe, co jest kluczowe dla utrzymania stabilności makroekonomicznej.

Mechanizm Polityki Rezerw Obowiązkowych

NBP określa wskaźnik rezerw obowiązkowych, który jest procentowym udziałem depozytów, jakie banki komercyjne muszą utrzymywać jako rezerwy. Te rezerwy mogą być trzymane w formie depozytów w banku centralnym lub w formie gotówki w kasie banku.

Przykładowo, jeśli wskaźnik rezerw obowiązkowych wynosi 3% i bank komercyjny posiada depozyty o wartości 1 miliarda złotych, musi utrzymywać 30 milionów złotych w rezerwach obowiązkowych.

Zmiana wskaźnika rezerw obowiązkowych jest jednym ze sposobów, w jaki bank centralny może wpływać na warunki kredytowe i płynność w systemie bankowym. Podwyższenie wskaźnika rezerw obowiązkowych zmniejsza ilość środków, które banki mogą pożyczyć, co prowadzi do zaostrzenia warunków kredytowych i zmniejszenia podaży pieniądza. Obniżenie wskaźnika zwiększa ilość dostępnych środków, co z kolei może pobudzić akcję kredytową i zwiększyć podaż pieniądza.

Polityka Rezerw Obowiązkowych NBP

NBP, podobnie jak inne banki centralne, dostosowuje wskaźnik rezerw obowiązkowych w odpowiedzi na zmieniające się warunki gospodarcze. Wskaźnik ten może być różny dla różnych typów depozytów, takich jak depozyty bieżące, oszczędnościowe i terminowe. W Polsce NBP regularnie monitoruje i analizuje sytuację na rynku finansowym oraz gospodarkę, aby dostosować politykę rezerw obowiązkowych do bieżących potrzeb.

Wpływ na Banki Komercyjne i Gospodarkę

Polityka rezerw obowiązkowych ma bezpośredni wpływ na działalność banków komercyjnych i całą gospodarkę. Banki muszą dostosować swoje zarządzanie płynnością do wymogów rezerw obowiązkowych, co wpływa na ich zdolność do udzielania kredytów i zarządzania ryzykiem.

Wpływ na gospodarkę może być dwojaki:

  1. Restrukcyjna Polityka Rezerw: Podwyższenie wskaźnika rezerw obowiązkowych prowadzi do ograniczenia podaży pieniądza, co może pomóc w tłumieniu inflacji, ale również może spowolnić wzrost gospodarczy.
  2. Ekspansywna Polityka Rezerw: Obniżenie wskaźnika rezerw obowiązkowych zwiększa podaż pieniądza, co może pobudzić wzrost gospodarczy, ale również ryzyko wzrostu inflacji.

Rola Polityki Rezerw Obowiązkowych w Kształtowaniu Polityki Pieniężnej

Polityka rezerw obowiązkowych jest jednym z wielu narzędzi, które NBP wykorzystuje do kształtowania polityki pieniężnej. W połączeniu z innymi instrumentami, takimi jak stopy procentowe, operacje otwartego rynku i instrumenty makroostrożnościowe, rezerwy obowiązkowe pozwalają na kompleksowe zarządzanie stabilnością gospodarczą i finansową kraju.

Wyzwania i Przyszłość

Współczesne banki centralne, w tym NBP, stoją przed wyzwaniami związanymi z globalizacją rynków finansowych, zmieniającymi się strukturami gospodarek oraz rosnącą rolą technologii finansowych (fintech). W tym kontekście polityka rezerw obowiązkowych musi być elastyczna i dostosowywać się do nowych realiów. Rosnąca integracja rynków finansowych oraz dynamiczne zmiany w sektorze bankowym wymagają od NBP nieustannego monitorowania sytuacji oraz gotowości do szybkiego reagowania na pojawiające się wyzwania.

Podsumowując, polityka rezerw obowiązkowych odgrywa kluczową rolę w systemie polityki pieniężnej Narodowego Banku Polskiego. Poprzez kontrolowanie poziomu rezerw, NBP może wpływać na podaż pieniądza, stabilność finansową oraz warunki kredytowe w gospodarce. Dzięki temu narzędziu bank centralny może skutecznie realizować swoje cele, zapewniając stabilność makroekonomiczną oraz wspierając zrównoważony rozwój gospodarczy Polski.

[1]  A. Kaźmierczak, dz. cyt., s. 91.

[2]  A. Krajewska, R. Milewski, dz. cyt., s. 475-476.

[3]  W.L. Jaworski, dz. cyt., s. 55-56.

[4]  A. Kaźmierczak, dz. cyt., s. 93-94.