W gospodarce rynkowej każde działanie wymaga umiejętności obliczenia jego opłacalności. Umiejętności te są szczególnie przydatne podczas negocjacji z instytucjami finansowymi lub zawierania odroczonych transakcji. Z tego typu działalnością wiąże się swego rodzaju cena, jaką wierzycielowi płaci dłużnik za korzystanie z jego majątku w uzgodnionym przedziale czasu. Ta cena jest nazywana odsetkami. Ich dłużnikami są osoby prawne i fizyczne korzystające ze środków bankowych, a wierzycielami banki. Osoby te są zatem zobowiązane do płacenia bankom odsetek. Odsetki od pożyczek i kredytów to bodziec ekonomiczny, który skłania dłużnika do właściwego zarządzania swoimi finansami, a tym samym do niewykorzystywania nadmiernych lub wręcz niepotrzebnych środków. Klienci lokujący swoje oszczędności w bankach są ich wierzycielami i otrzymują z tego tytułu odsetki. W kontaktach biznesowych często zdarza się, że jedna strona staje się dłużnikiem drugiej i jest zobowiązana do płacenia im odsetek. Odsetki za zwłokę stanowią zachętę do terminowej spłaty długów.W rachunku odsetkowym biorą udział cztery czynniki:
- kwota oprocentowana (kapitał – K),
- stopa procentowa (r),
- kwota odsetek (O),
- czas oprocentowania (t).
Wysokość odsetek zależy od trzech pozostałych czynników i jest do nich wprost proporcjonalna, co oznacza, że odsetki stanowią tym większą kwotę, im większe są te czynniki i odwrotnie – tym mniejszą, im te czynniki są mniejsze.
Stopa procentowa, podobnie jak ceny towarów i usług, zmienia się w czasie. Skala tych zmian zależy m.in. od podaży i popytu na kapitał, poziomu inflacji, efektywności wykorzystania kapitału w gospodarce, wielkości popytu konsumpcyjnego itp. Poziom zwrotu z kapitału był ustalane przez bank centralny (NBP). Ustalane i publikowane przez NBP stopy redyskontowe i kredyty finansowe stanowiły podstawę do ustalania przez banki komercyjne własnych stóp procentowych. Obecnie banki mają swoje własne cele w ustalaniu stóp procentowych – pozyskiwać depozyty od osób fizycznych i prawnych, maksymalizować własne dochody, czy tworzyć podstawy do przyszłej ekspansji. Decydując o poziomie stóp procentowych, banki muszą również brać pod uwagę działania konkurencji. Ustalanie przez banki własnych stóp procentowych jest więc zadaniem o wielu nieznanych i licznych warunkach.
W większości ofert bankowych kierowanych do klientów operuje się wielkością stopy procentowej. Wyznaczenie poziomu stopy procentowej ma bezpośredni wpływ na wielkość podstawowych rodzajów przychodów i kosztów banku, co z kolei wpływa na jego rentowność.
Procent to cena płacona za czasowe użytkowanie wypożyczonego kapitału pieniężnego. Procent liczony za 100 jednostek kapitału na jednostkę czasu określamy mianem stopy procentowej. Z reguły stopa procentowa wyrażana jest w procentach od użyczonej sumy w skali roku[1].
W gospodarce istnieje wiele stóp procentowych, ich wysokość zależy między innymi od terminów, na które użyczone zostały środki pieniężne, od ryzyka przedmiotowego i podmiotowego zainwestowania środków pieniężnych, od wiarygodności partnera gospodarczego. Wzajemne proporcje różnych stóp procentowych w określonym momencie nazywamy strukturą oprocentowania. Wraz ze zmieniającymi się warunkami na rynku pieniężnym i kapitałowym, stopniem ryzyka zmienia się też ta struktura. Wśród opracowań teoretycznych koncentrujących się na relacjach stóp procentowych należy wymienić teorię oczekiwania, teorię premii płynności, teorię segmentacji rynku[2].
W teorii oczekiwania zakłada się, że oprocentowanie lokat długoterminowych musi odpowiadać przeciętnej stopie procentowej oczekiwanej w krótkim okresie. Jeżeli np. można pozyskać środki na rynku pieniężnym na okres jednego miesiąca za 12%, a w ciągu trzech miesięcy oczekiwana jest obniżka do 10%, to stopa oprocentowania lokat trzymiesięcznych ustali się na poziomie 11%. Teoria ta zakłada w związku z tym, że oczekiwania deponentów są jednakowe i nie zmieniają się w czasie. W przyjętych w tej teorii założeniach tkwi jednak wiele słabości. Po pierwsze, trudno przewidzieć poziom krótkoterminowych stóp procentowych w dłuższym horyzoncie czasowym, np. w okresie kilku lat, które stanowią podstawę ustalenia poziomu stóp długoterminowych. Po drugie, ryzyko związane z długoterminowymi lokatami jest większe niż ryzyko lokat krótkoterminowych na rynku pieniężnym. W związku z tym podmioty gospodarcze są w stanie zaakceptować niższe oprocentowanie lokat krótkoterminowych niż wyższe lokat długoterminowych[3]. Założenie to stało się podstawowym założeniem teorii premii płynności.
W teorii premii płynności kredytodawca – zamrażając swój kapitał na dłuższy okres – pragnie otrzymać w postaci oprocentowania premię za rezygnację ze swobody dysponowania kapitałem, tym bardziej, że bierze na siebie ryzyko niższego kursu spłaty przy przedwczesnym wycofaniu środków lub ryzyko wzrostu rentowności innych lokat w danym okresie. Kredytobiorca skłonny jest zaakceptować wyższe oprocentowanie udzielanego kredytu, ponieważ w terminie jego zwrotu ma stałą kwotę finansowania ze stałym oprocentowaniem, co pozwala mu na lepsze kalkulowanie opłacalności swoich inwestycji. W związku z tym stopa procentowa kredytu lub lokaty musi być tym wyższa, im dłuższego okresu dotyczy. Jeżeli wzrasta stopa oprocentowania kredytów długoterminowych, to premia płynności za płynne lub krótkoterminowe lokaty pieniężne, nieoprocentowane lub oprocentowane bardzo nisko, staje się zbyt wysoka, powodując wzrost zainteresowania lokatami długoterminowymi o wyższym oprocentowaniu. Teoria premii płynności stosowana jest do wyjaśnienia struktury stóp procentowych jako uzupełnienie do teorii oczekiwania. W wersji teorii preferencji płynności i oczekiwania określa się długoterminową stopę procentową jako średnią z oczekiwanych krótkoterminowych stóp procentowych z obserwowanego okresu plus dodatnią (w wyjątkowych przypadkach ujemną) marżę z tytułu długoterminowej lokaty środków[4].
Z kolei teoria segmentacji rynku zakłada, że różne segmenty rynku pieniężnego i kapitałowego, w zależności od rodzaju i czasu trwania, generują różne stopy procentowe, które determinują strukturę oprocentowania. Zwolennicy tej teorii argumentują, że czynniki instytucjonalne, niewystarczająca substytucyjność, transakcje zabezpieczające, a przede wszystkim preferencje zapadalności uczestników rynku pieniężnego i kapitałowego prowadzą do zróżnicowania i postępującej izolacji poszczególnych rynków finansowych. W ten sposób kursy na poszczególnych podrynkach są projektowane niezależnie od siebie. Zgodnie z założeniami tej teorii kredytobiorcy dążą do jak najniższego oprocentowania i porównują efektywną stopę procentową we wszystkich segmentach rynku, które mogą stanowić źródło kredytu na pożądany moment.
W praktyce ci, którzy ustalają poziom stóp procentowych na rynku, wykorzystują elementy wszystkich trzech teorii. Doświadczenie pokazuje, że preferencja płynności ma dominujący wpływ na strukturę stóp procentowych. Wzrost stopy procentowej na podrynkach charakteryzujących się dłuższymi terminami kredytowania prowadzi do zmian w proporcjach udziałów pomiędzy różnymi rodzajami lokat gotówkowych. Pokazuje również, że zgodnie z teorią oczekiwań im dłużej stopy procentowe są wyższe, tym dalej oddalają się terminy zaciągania pożyczek. Z drugiej strony, zgodnie z teorią segmentacji rynku, można ustalić, że stopy procentowe na niektórych podrynkach są skonstruowane niezależnie od stóp procentowych w innych segmentach rynku finansowego. W pewnym momencie oprocentowanie krótkoterminowych lokat gotówkowych może być wyższe niż oprocentowanie na rynku kapitałowym.
Podsumowując, z obserwacji rynku finansowego wynika, że[5]:
- długoterminowa stopa procentowa jest w normalnych warunkach wyższa od krótkoterminowej,
- stopy krótko- i długoterminowe zmieniają się zwykle w tym samym kierunku, tzn. razem rosną lub maleją,
- krótkoterminowa stopa procentowa podlega silniejszym wahaniom niż stopa długoterminowa.
Stopy procentowe są więc nie tylko zmienne w czasie, ale również zróżnicowane w zależności od rodzajów transakcji i warunków ich realizacji. Zróżnicowane stopy procentowane stosowane są zarówno w przypadku udzielanych kredytów, jak też wkładów oszczędnościowych. W przypadku wkładów, najniższa stopa procentowa ustalana jest dla wkładów a’vista, które mogą być podejmowane na każde żądanie. Wyższe stopy procentowe oferowane są właścicielom lokat długoterminowych, które banki mogą wykorzystać w transakcjach zarobkowych (np. udzielanie kredytów).
Oprocentowanie depozytów i kredytów bankowych zależy nie tylko od wysokości stóp procentowych, ale również od sposobu naliczania odsetek. Wysokość i sposób obliczania odsetek wywiera istotny wpływ na decyzję o wyborze banku przez klienta. Zasady naliczania odsetek nie są uregulowane ogólnie obowiązującym aktem prawnym, ale wynikają z wieloletniej praktyki. Banki wydają regulaminy stanowiące między innymi, że odsetki od wkładów i lokat oblicza się według stóp procentowych obowiązujących w okresach umownych według stopy stałej lub zmiennej. Regulaminy te wydawane są na podstawie Prawa bankowego[6] i Kodeksu cywilnego regulującego umowę rachunku bankowego. Wysokość odsetek aktualnie płaconych i pobieranych przez banki podawana jest klientom do wiadomości przez wywieszenie w lokalach ich oddziałów operacyjnych, a także w publikacjach prasowych.
Jak już wcześniej wspomniano, procent to cena płacona za czasowe użytkowanie wypożyczonego kapitału pieniężnego. Naliczanie odsetek może odbywać się w drodze zastosowania rachunku odsetek prostych bądź składanych.
W rachunku odsetek prostych podstawą ich naliczenia jest – w ustalonym przedziale czasowym – wartość początkowa kapitału (Ko). Formuła obliczania odsetek prostych ma postać: O = Ko/100 * r * t, gdzie:
O – kwota odsetek
Ko – kapitał początkowy
r – stopa odsetek
t – czas wykorzystania kapitału.
Czas wykorzystania kapitału może być mierzony w różnych jednostkach: kwartałach, miesiącach, dniach itp. W obliczeniach odsetkowych czas oprocentowania najczęściej określany jest w dniach. Dla uproszczenia obliczeń odsetek często przyjmuje się rok równy 360 dniom (rok bankowy). W takim przypadku każdy miesiąc – niezależnie od kalendarza – liczy 30 dni. Zasady tej nie można uważać za bezwzględnie obowiązującą. W zależności od przyjętych zwyczajów i wewnętrznych uregulowań, do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku, ilość dni w roku i w miesiącach mogła być w bankach ustalana następująco:
- 360 dni w roku, a ilość dni w miesiącu według kalendarza,
- 365 dni w roku (366 w roku przestępnym), a ilość dni w miesiącu według kalendarza.
Od dnia 1 stycznia 1998 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Oznacza to, że przy rocznej stopie oprocentowania odsetki za jeden dzień oblicza się dzieląc stopę procentową przez 365 dni. Dla obliczania odsetek za okres określony w umowie mnoży się dzienną stopę procentową przez liczbę rzeczywistych dni wynikających z okresu umownego. Wynika z tego, że odsetki należy obliczać za rzeczywistą liczbę dni pozostawania środków na rachunku bankowym.
Procent składany natomiast to sposób oprocentowania kapitału, polegający na naliczaniu odsetek w kolejnych okresach umownych (najczęściej stosowane to: miesiąc, kwartał, pół roku i rok) od wartości kapitału początkowego powiększonego o kwotę odsetek należnych za okres poprzedni, czyli przy uwzględnieniu kapitalizacji odsetek. Matematyczna formuła procentu składanego dla rocznego okresu kapitalizacji ma postać: Kn = Ko (1 + r)ⁿ, gdzie:
Kn – wartość kapitału po n latach
Ko – początkowa wartość kapitału
r – roczna stopa oprocentowania
n – okres, dla którego oblicza się procent składany.
Formuła ta pozwala obliczyć wartość kapitału, którym będziemy dysponować po n latach lokując dziś kwotę Ko, przy rocznej stopie oprocentowania r.
W polskiej praktyce bankowej do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku stosowano najczęściej metodę obliczania odsetek przyjmującą rok za 360 dni, a każdy miesiąc za 30 dni. Zgodnie z art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Okres oprocentowania wkładu na rachunku bankowym rozpoczyna się od dnia wpływu (wpłaty), a kończy się w dniu poprzedzającym dokonanie wypłaty. Za dzień dokonania operacji wypłaty przyjmuje się dzień wykonania dyspozycji zleceniodawcy. Oprocentowanie kredytu rozpoczyna się od dnia powstania zadłużenia, a kończy w dniu poprzedzającym jego spłatę.
W praktyce bankowej stosuje się także kapitalizację odsetek. Istota tej kapitalizacji polega na tym, że odsetki od wkładu nalicza się i dopisuje do zdeponowanego wkładu na przykład co miesiąc, a w następnym miesiącu są one oprocentowane łącznie z wkładem. W przypadku środków na rachunkach bieżących podmiotów gospodarczych i rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych najczęściej banki stosują kapitalizację kwartalną.
Jak już wcześniej wspomniano banki wydają regulaminy regulujące zasady naliczania odsetek od środków i kredytów. W okresie objętym tą pracą w BGŻ S.A. obowiązywała uchwała nr 13/B/95 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 28.03.1995 roku w sprawie wprowadzenia regulaminu naliczania odsetek od kredytów i depozytów, zmieniona uchwałą nr 48/B/95 z dnia 14.12.1995 roku oraz zarządzenie nr 41/B/RA/99 Prezesa Zarządu BGŻ S.A. z dnia 16.12.1999 roku w sprawie naliczania odsetek od środków pieniężnych i kredytów z mocą obowiązującą od dnia 1.01.2000 roku.
Uchwałę nr 13/B/95 podjęto na podstawie art. 12 ustawy Prawo bankowe z dnia 31 stycznia 1989 roku[7] oraz §26 ust. 2 statutu BGŻ S.A.[8]. Zapisy regulaminu wprowadzonego uchwałą przedstawiały się następująco:
- Odsetki od kredytów i depozytów nalicza się w okresach miesięcznych zwanych okresami obrachunkowymi przyjmując faktyczną liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a w roku 365(366) w liczniku i mianowniku.
- Przy obliczaniu odsetek od dyskonta i redyskonta weksli przyjmuje się każdy miesiąc po 30 dni, tj. 360 dni w roku w liczniku i mianowniku.
- Odsetki od kredytów i depozytów nalicza się od dnia powstania salda rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z wyjątkami:
- odsetki od wkładów oszczędnościowych i środków na rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych nalicza się od dnia powstania salda na rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z uwzględnieniem daty waluty,
- odsetki od kredytów nalicza się od dnia powstania salda na rachunku lub jego zmiany do dnia poprzedzającego zmianę lub likwidację salda z uwzględnieniem daty waluty w przypadku wpłaty należności przez komornika na rachunek dłużnika Banku,
- za datę waluty przyjmuje się dzień, w którym następuje faktyczna realizacja wpłaty lub wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej dokonana przez klienta lub na jego rzecz.
- Odsetki od środków na rachunkach: bieżących, wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz innych rachunków (np. pomocniczych, środków funduszy socjalnych, itp.), które zgodnie z zawartymi umowami podlegają oprocentowaniu a’vista dopisuje się:
- na koniec kwartału kalendarzowego[9],
- na dzień likwidacji rachunku.
Odsetki od środków na rachunkach depozytowych terminowych, tj. wkładów oszczędnościowych terminowych i lokat terminowych dopisuje się:
- po upływie okresy zadeklarowania,
- na dzień likwidacji rachunku,
- w innych terminach wynikających z odrębnych przepisów, bądź zawartych umów.
- Odsetki od kredytów podlegają spłacie w terminach płatności wynikających z umowy kredytowej.
Nie nalicza się odsetek od odsetek nie spłaconych w terminie, z wyjątkiem następujących przypadków:
- jeżeli strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do sumy dłużnej,
- jeżeli zostało wytoczone powództwo o zaległe odsetki na mocy art. 481 par. 2 k.c., można żądać zapłaty odsetek ustawowych od zaległych odsetek.
Decyzję o żądaniu zapłaty odsetek ustawowych lub o odstąpieniu od naliczania odsetek podejmuje dyrektor jednostki organizacyjnej BGŻ S.A.
- Nie nalicza się odsetek przypadających od upadłego od daty ogłoszenia upadłości.
- Nie nalicza się odsetek w przypadku otwarcia postępowania układowego od dnia postanowienia sądu o otwarciu tego postępowania.
Oprócz wprowadzenia regulaminu naliczania odsetek uchwała 13/B/95 zawiera także obowiązek podania do wiadomości klientów zasad naliczania odsetek w komunikatach wywieszanych w lokalach BGŻ S.A.
W związku z wejściem w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku Departament Rachunkowości Centrali BGŻ S.A., powołując się na opinię prawną wydaną przez Departament Prawny Centrali, poinformował, że w przypadku naliczania odsetek w skali rocznej do obliczania odsetek przyjmuje się, że rok liczy zawsze 365 dni (rok przestępny uznaje się za liczący 365 dni), wobec czego postanowienia uchwały nr 13/B/95 są w dalszym ciągu obowiązujące[10].
Zarządzenie nr 41/B/RA/99 wydano na podstawie §29 ust. 1 pkt. 3 statutu BGŻ S.A.[11]. Wprowadzona tym zarządzeniem Instrukcja naliczania odsetek od środków pieniężnych i kredytów w BGŻ S.A. określa techniczne zasady obliczania tych odsetek. W związku z tym, że jej zapisy różnią się od obowiązujących wcześniej, poniżej przytoczone zostaną wybrane fragmenty:
- Rodzaje środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych w BGŻ S.A. oraz kredytów udzielonych przez BGŻ S.A. podlegających oprocentowaniu, a także zasady kapitalizacji określone są w umowach.
- Zasady i terminy rozliczania z klientem odsetek od środków pieniężnych i kredytów określone są w umowach.
- Data waluty:
- potwierdzony stemplem datownikowym dzień dokonania wpłaty, wypłaty lub wykonania zlecenia płatniczego w oddziałach BGŻ S.A. oraz urzędach pocztowych,
- dzień uznania lub obciążenia rachunku BGŻ S.A. w Narodowym Banku Polskim lub w innych bankach – w przypadku dokonania wpłaty, wypłaty lub złożenia zlecenia płatniczego w innych podmiotach,
o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.
- Odsetki od środków pieniężnych w walucie polskiej i od kredytów udzielonych w walucie polskiej oblicza się w złotych i groszach.
- Odsetki od środków pieniężnych w walutach obcych i od kredytów udzielonych w walutach obcych oraz od kredytów udzielonych w walucie polskiej indeksowanych do walut obcych oblicza się w walucie rachunku z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.
- Odsetki od środków pieniężnych oblicza się przyjmując, że rok obrachunkowy liczy 365 dni, jeden dzień – 1/365 roku, a każdy miesiąc – faktyczną liczbę dni kalendarzowych występujących w danym miesiącu.
- Odsetki od udzielonych kredytów oblicza się z zachowaniem zasad określonych w pkt. 6, o ile odrębne przepisy nie przewidują inaczej.
- Kwota obliczonych odsetek powinna być zgodna z wynikiem uzyskanym z zastosowania następującego wzoru:
O = K * t * p / n * 100
gdzie:
O – odsetki
K – saldo rachunku (w tym stan zadłużenia z tytułu kredytu) – w okresie jego
pozostawania w niezmienionej wysokości przy tej samej stopie procentowej
t – liczba dni utrzymywania się salda w tej samej wysokości i przy tej samej
stopie procentowej, określana zgodnie z zasadą określoną w pkt. 3
p – stopa procentowa (w %), określona w stosunku rocznym,
n – wielkość stała; dla stopy procentowej określonej w stosunku rocznym
n=365, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.
- Rozliczenia zapadłych odsetek[12] od środków pieniężnych i kredytów dokonuje się w następujących okresach:
- dla wkładów a’vista – na koniec kwartału kalendarzowego lub innego okresu obrachunkowego wynikającego z odrębnych przepisów,
- dla wkładów terminowych – po okresie zadeklarowania, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej,
- dla kredytów – w terminie wynikającym z umowy kredytu lub umowy restrukturyzacyjnej.
- Obliczenie i rozliczenie odsetek przed upływem okresu obrachunkowego może nastąpić również w przypadku:
- zamknięcia rachunku bankowego, likwidacji wkładu oszczędnościowego,
- naruszenia warunków umowy o wkład terminowy,
- naruszenia warunków lub wypowiedzenia umowy kredytu,
- spłaty kredytu przed terminem, z wyjątkiem tych umów, zgodnie z którymi odsetki pobierane są z góry lub nie podlegają korekcie,
- w innych przypadkach wynikających z zawartych umów.
- Naliczanie odsetek od kredytu udzielonego w rachunku depozytowo – kredytowym (rachunku bieżącym) następuje po uwzględnieniu wszystkich operacji na tym rachunku oraz obliczeniu i dopisaniu odsetek od zgromadzonych na nim środków pieniężnych.
Postanowienia zawarte w zarządzeniu nr 41/B/RA/99 weszły w życie z dniem 1 stycznia 2000 roku i obowiązują nadal.
W BGŻ S.A. decyzje o wysokości oprocentowania środków pieniężnych i kredytów podejmowane są przez Zarząd Banku w drodze uchwały. Uchwała określa:
- podstawę podjęcia uchwały,
- uprawnienia dyrektorów oddziałów do obniżania lub podwyższania oprocentowania,
- warunki negocjowania oprocentowania,
- stopy bazowe oprocentowania dla poszczególnych rodzajów wkładów oraz kredytów.
W oparciu o uchwałę dyrektorzy poszczególnych oddziałów wydają zarządzenia wewnętrzne regulujące w sposób szczegółowy wysokość oprocentowania środków i kredytów.
W dniu 1 stycznia 1997 roku w BGŻ S.A. obowiązywała uchwała nr 4/B/96 z dnia 16.01.1996 roku, zmieniona uchwałą nr 57/B/96 z dnia 30.07.1996 roku. Na jej podstawie Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 2.08.1996 roku Zarządzenie nr 17/96 w sprawie oprocentowania środków pieniężnych złotowych.
W dniu 28.05.1998 roku Zarząd Banku podjął uchwałę nr 37/B/98 w sprawie oprocentowania środków pieniężnych złotowych i kredytów złotowych. Uchwałę podjęto na podstawie §26 ust. 2 statutu BGŻ S.A.[13] oraz w związku z uchwałą nr 9/98 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 20.05.1998 r. w sprawie stopy redyskontowej weksli i oprocentowania kredytów refinansowych i zmianą ceny środków na rynku międzybankowym. Stawki bazowe oprocentowania zamieszczono w załącznikach do uchwały:
- oprocentowanie środków pieniężnych gromadzonych w BGŻ S.A.,
- oprocentowanie terminowego złotowego wkładu oszczędnościowego KAPITAŁ,
- progresywne oprocentowanie wkładu terminowego na ror, pod blokadę którego udzielany jest kredyt w ror,
- oprocentowanie kredytów udzielanych przez BGŻ S.A.,
- stopa dyskonta i oprocentowanie wierzytelności wykupionych przez BGŻ S.A.
Upoważniono dyrektorów oddziałów do:
- obniżania:
- maksymalnie o 2 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz na rachunkach bieżących i pomocniczych,
- maksymalnie o 3 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych terminowych, wkładów terminowych na ror, certyfikatów oraz lokat terminowych, z wyjątkiem lokat krótkoterminowych, 1-miesięcznych wkładów oszczędnościowych, 1-miesięcznych wkładów terminowych na ror i 1-miesięcznych lokat terminowych oraz terminowego złotowego wkładu oszczędnościowego KAPITAŁ,
- podwyższania maksymalnie o 2 pp. oprocentowania środków na rachunkach wkładów oszczędnościowych płatnych na każde żądanie, rachunkach oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz na rachunkach bieżących i pomocniczych,
w zależności od wyników rachunku ekonomicznego i konkurencyjności na rynku lokalnym.
Zamieszczono także zapis o warunkach negocjowania oprocentowania środków pieniężnych przez dyrektorów oddziałów:
- oprocentowanie wkładów oszczędnościowych terminowych, wkładów terminowych na ror, certyfikatów, certyfikatów EXTRA oraz lokat terminowych lokowanych jednorazowo na jednym rachunku na okresy od w miesięcy, w kwotach od 50.000,00 zł, może być negocjowane przez dyrektorów oddziałów maksymalnie o 1 pp. powyżej oprocentowania stosowanego w Oddziale i Centrali BGŻ S.A.,
- negocjowanie oprocentowania lokat krótkoterminowych ponad górną granicę ustaloną w załączniku nr 1 do uchwały wymaga uzgodnienia z Departamentem Skarbu.
Odnośnie oprocentowania kredytów – stosowanie oprocentowania na poziomie dolnej granicy, w przypadku kredytów udzielanych na działalność gospodarczą, zastrzeżono wyłącznie dla kredytobiorców o dobrej sytuacji finansowej, którzy gromadzą środki na rachunkach w BGŻ S.A. i przeprowadzają rozliczenia za pośrednictwem tych rachunków, a także terminowo regulują zobowiązania w stosunku do BGŻ S.A. Upoważniono dyrektorów oddziałów do:
- obniżania, w uzasadnionych przypadkach, maksymalnie o 2 pp., oprocentowania kredytów poniżej dolnych granic, określonych w załączniku nr 4 do uchwały,
- obniżania, w uzasadnionych przypadkach, maksymalnie o 2 pp., marży Banku poniżej dolnych granic,
- ustalania oprocentowania kredytów w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym o 1,5 pp. poniżej granicy określonej w załączniku nr 4 do uchwały, w przypadku, gdy oddział nie podwyższa oprocentowania środków na ror.
Z kolei uchwała nr 37/B/99 z dnia 17.05.1999 roku zawiera upoważnienie dla dyrektorów oddziałów do ustalania oprocentowania kredytów na działalność gospodarczą i na zakup papierów wartościowych w oparciu o stawkę WIBOR. Marżę Banku w tym wypadku stanowi różnica pomiędzy oprocentowaniem określonym dla tych kredytów a stawką WIBOR. W indywidualnych przypadkach dyrektor może obniżyć marżę maksymalnie o 1,5 pp. Dla kredytów udzielanych na okres do 1 roku stosuje się stawkę WIBOR 1 M plus marża, powyżej 1 roku WIBOR 3 M plus marża.
Następna uchwała 65/B/EK/99 z dnia 25.11.1999 roku tak jak i wcześniejsze zawiera zapisy o uprawnieniach dyrektorów oddziałów do obniżania lub podwyższania oprocentowania środków pieniężnych i kredytów. W związku z wprowadzeniem do oferty Banku debetu dopuszczalnego na koncie osobistym INTEGRUM określa oprocentowanie tego debetu w wysokości 1,03 stopy procentowej kredytu odnawialnego.
Uchwała nr 16/B/EK/2000 wprowadziła oprocentowanie kredytu okazjonalnego udzielanego posiadaczom kont osobistych INTEGRUM (17,5%).
Na podstawie uchwały nr 67/B/AP/2000 z dnia 14 grudnia 2000 roku zaprzestano z dniem 1.01.2001 roku przyjmowania od osób fizycznych wkładów terminowych złotowych i walutowych na okresy 2-miesięczne, 4-miesięczne i 5-miesięczne.
Uchwała nr 5/B/AP/2001 z dnia 26.01.2001 roku po raz pierwszy wprowadza możliwość ustalania oprocentowania środków w oparciu o stawkę WIBOR, WIBID lub stopę redyskontową weksli. W związku z wprowadzeniem do oferty Banku debetu dopuszczalnego w rachunku bieżącym dla klientów instytucjonalnych, ustalono oprocentowanie tego debetu wg zmiennej stopy procentowej określonej dla kredytu płatniczego.
Uchwała nr 57/B/BD/2001 z dnia 16.07.2001 roku wprowadziła oprocentowanie wkładów terminowych sezonowych 5 na 4 BIS[14], które są nowością w ofercie Banku – środki lokowane są na okres 4 miesięcy w kwocie minimum 5.000,00 zł, deponenci biorą udział w losowaniu atrakcyjnych nagród.
[1] Zob. D. Duwendag, K-H. Ketterer, W. Kosters, R. Pohl, D. B. Simmert, Teoria pieniądza i polityka pieniężna, Poltext, Warszawa 1995, s. 32
[2] Szerzej na ten temat zob. P. Schaal, Pieniądz i polityka pieniężna, PWE, Warszawa 1996, s. 236 i następne, a także D. Duwendag, Teoria …, op. cit., s. 127 i następne
[3] R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 110
[4] Ibidem, s. 111
[5] Ibidem, s. 112
[6] Zob. art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r.
[7] Banki w zakresie swojej działalności mogą wydawać regulaminy określające m. in.:
- warunki otwierania i prowadzenia rachunków bankowych,
- rodzaje wkładów oszczędnościowych i warunki prowadzenia rachunków tych wkładów,
- rodzaje udzielanych kredytów oraz warunki umów kredytowych i umowy pożyczki.
Dz. U. z 1992 r. nr 72, poz. 359, z 1993 r. nr 6, poz. 29, nr 28, poz. 127, nr 134, poz. 646, z 1994 r. nr 80, poz. 369, nr 121, poz. 591 oraz z 1995 r. nr 4, poz.18
[8] Zarząd Banku uchwala regulaminy bankowe. Statut BGŻ S.A. z dnia 4.09.1994 r. z późniejszymi zmianami
[9] Zapis wprowadzony uchwałą 48/B/95 z dnia 14.12.1995 r., poprzedni – na koniec roku kalendarzowego.
[10] Zob. art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r., Dz. U. nr 140, poz. 939
[11] Prezes Zarządu Banku wydaje zarządzenia wewnętrzne, instrukcje służbowe, regulaminy oraz inne przepisy regulujące działalność Banku w zakresie nie zastrzeżonym postanowieniami niniejszego Statutu do kompetencji Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, Rady Nadzorczej lub Zarządu Banku. Statut BGŻ S.A. z dnia 28.08.1997 r., tekst ujednolicony
[12] Rozliczenie odsetek z klientem – postawienie do dyspozycji/wypłacenie kwoty odsetek za określony okres z tytułu zgromadzonych środków pieniężnych bądź przyjęcie wpłaty/obciążenie rachunku odsetkami od udzielonych kredytów – obliczonymi według obowiązujących w danym okresie stóp procentowych. Odsetki zapadłe (wymagalne) – odsetki należne klientowi lub BGŻ S.A. za okres obrachunkowy, których termin płatności upłynął.
[13] Zarząd Banku uchwala regulaminy bankowe.
[14] Warunki funkcjonowania tych wkładów ustalono następująco:
- okres przyjmowania: od dnia 2 sierpnia do 31 października 2001roku,
- minimalna kwota wkładu: 5.000 zł,
- okres zadeklarowania: 4 miesiące,
- oprocentowanie: według stałej stopy procentowej,
- wysokość oprocentowania: 11,60% w skali rocznej,
- oprocentowanie wkładu nie podlega indywidualnemu kształtowaniu,
- po upływie zadeklarowania wkład stawiany jest do dyspozycji posiadacza wraz z odsetkami na koncie osobistym lub rachunku płatnym na każde żądanie.