Polityka zabezpieczenia się banku przed łącznym ryzykiem kredytowym

Sterowanie ryzykiem pojedynczego kredytu ma na celu minimalizację tego ryzyka u jego źródeł. Decydujące jednak znaczenie z punktu widzenia działalności banku ma mi­nimalizacja ryzyka łącznego związanego z całą działalnością kredytową banku. Sterowanie tym drugim rodzajem ryzyka zmierza do zmniejszenia zagrożenia niespłacenia zaciągnię­tych kredytów przez większą liczbę kredytobiorców. Duże znaczenie w tym zakresie ma dywersyfikacja, czyli rozproszenie ryzyka. Wynika to stąd, iż im poszczególne kredyty są mniej ze sobą skorelowane, tym (przy pozostałych czynnikach nie zmienionych) mniejsze będzie również łączne ryzyko. Wyjątkiem od tej zasady może być radykalne pogorszenie się warunków gospodarowania, które spowoduje utratę możliwości spłaty kredytów przez większość kredytobiorców. Generalnie jednak odpowiednie rozproszenie ryzyka (kredy­tów) jest metodą zabezpieczenia się przed sytuacją, w której wielu dłużników nie będzie w stanie dotrzymać terminów spłaty kredytu[1].

Do sterowania łącznym ryzykiem kredytowym służą odpowiednie regulacje ban­kowe, np. maksymalna wielkość kredytu udzielanego jednemu kredytobiorcy, udział kre­dytów dużych w łącznym zaangażowaniu środków. Poza tym analiza tego rodzaju ryzyka kredytowego musi być dokonywana jeszcze w innych przekrojach, a przede wszystkim poprzez badanie wskaźników struktury odpowiednio pogrupowanych kredytów w ich łącznym wolumenie[2].

Przy minimalizacji łącznego ryzyka kredytowego może mieć także znaczenie jego transfer na inne instytucje, tzn. takie, które mogłyby dać gwarancję spłaty kredytu w razie niemożności spłaty przez kredytobiorcę. Aktywnymi metodami eliminacji zagrożeń port­fela kredytowego są:

• limitowanie ryzyka;
• rozproszenie (dywersyfikacja) ryzyka;
• sekularyzacja, czyli przeniesienie ryzyka na rynki kapitałowe.

Limitowanie obejmuje:

• ogólny poziom akceptowanego przez bank ryzyka. Jest on zdeterminowany wielkością funduszów własnych banku i jakością posiadanego portfela i związanego z nim ryzyka jest współczynnik wypłacalności ustalony przez organy nadzoru. Banki mogą we wła­ściwym zakresie podnieść poziom pożądanego wskaźnika wypłacalności;
• strukturę portfela według:

– klas ryzyka,

– klas wielkości,

– wielkości zaangażowania w finansowanie poszczególnych branż.

Rozproszenie (dywersyfikacja) ryzyka polega na ukształtowaniu odpowiedniej struktury portfela pozwalającej na minimalizację skutków ryzyka. W tym wypadku zasto­sowanie mają ograniczenia zaangażowania w wyodrębnionych przez bank klasach kredytu. Segmentacji portfela dokonuje się z zastosowaniem różnych kryteriów, np.:

• podmiotowego;
• branżowego;
• geograficznego.

Sekularyzacja jest obecnie coraz bardziej popularnym narzędziem zarządzania ry­zykiem kredytowym w krajach zachodnich. Polega na sprzedaży części należności kredy­towych. Ta forma redukcji ryzyka jest na ogół mało skuteczna, gdyż najbardziej obciążone ryzykiem kredyty są trudne do sprzedania. Analogicznym do sekularyzacji sposobem uwolnienia się banku od ryzyka jest sprzedaż prawa własności do kredytu na wtórnym rynku kredytowym[3].

O powodzeniu działań banku w zakresie zabezpieczenia przed łącznym ryzykiem kredytowym decyduje permanentne doskonalenie instrumentów redukcji ryzyka:

• metod badania wiarygodności kredytowej;
• metod wczesnego wykrywania wzrostu ryzyka;
• organizacji pionów kredytowych;
• organizacji i zasad działania komórek pomocniczych (ewidencji, informatyki, analiz branżowych, kontroli wewnętrznej);
• zasad współdziałania między tymi komórkami;
• kwalifikacji zawodowych i moralnych personelu;
• sprawności organizacji pracy banku;
• adekwatności procedur przygotowania i podejmowania decyzji kredytowych;
• sprawności kontroli wewnętrznej banku.

Tylko permanentne doskonalenie tych czynników może zapewnić bankowi utrzy­manie na nie zmienionym poziomie lub zmniejszenie się strat wynikających ze struktury ryzyka kredytowego[4]. Innym sposobem ograniczenia tego rodzaju ryzyka jest dobra organi­zacja pracy departamentu kredytowego, departamentu kontroli wewnętrznej i wpro­wadzenie zasady podpisywania decyzji kredytowych przez przynajmniej dwóch członków zarządu banku. Znaczenie ma również odpowiedni dobór personelu departamentu i jego ustawiczne szkolenie[5].

Istnieje współzależność między ryzykiem łącznym, a ryzykiem pojedynczego kre­dytu (ryzyko łączne można traktować jako sumę iloczynów pojedynczych zagrożeń
i prawdopodobieństwa ich wystąpienia). W celu minimalizacji ryzyka łącznego, które ma większe znaczenie dla bankowej działalności kredytowej (może oznaczać utratę płynno­ści), należy zatem przede wszystkim zacząć od minimalizacji ryzyka pojedynczego kre­dytu. Ryzyko pojedynczego kredytu można ograniczyć poprzez:

• badanie zdolności kredytowej kredytobiorcy przed udzieleniem kredytu;
• ograniczenie wysokości kredytu (albo dostosowanie jego wysokości do zdolności kredy­towej kredytobiorcy);
• zabezpieczenie formalno-prawne kredytu;
• sprawdzenie wiarygodności kredytobiorcy po udzieleniu kredytu.

Spośród wyżej wymienionych możliwości ograniczenia ryzyka pojedynczego kre­dytu najważniejsze znaczenie dla banku ma badanie zdolności kredytowej oraz ustalenie rodzaju zabezpieczenia.