Odroczenie płatności za zobowiązania handlowe, zwane potocznie kredytem handlowym lub kupieckim, stanowi ok. 50 % całości zobowiązań małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce[1]. Sytuacja ta jest w dużej części wymuszona brakiem dostępu do kredytów bankowych – dla wielu przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i mikro, kredyt kupiecki stanowi szansę na przetrwanie i utrzymanie się na rynku. Istotne znaczenie ma również fakt, iż przy tego rodzaju kredycie, kredytodawcy z reguły nie żądaj ą zabezpieczeń, które byłyby niezbędne w przypadku ubiegania się o kredyt bankowy.
Wyróżniane są dwa rodzaje kredytu kupieckiego:
- kredyt dostawcy,
- kredyt odbiorcy.
W pierwszym przypadku polega on na odroczeniu płatności za sprzedany towar. Koszt odroczenia z reguły wkalkulowany jest w cenę towaru – jest nim tzw. skonto, czyli rabat lub upust, jaki oferowany jest nabywcy w przypadku dokonania płatności za towar w terminie wcześniejszym, niż wyszczególniony na fakturze sprzedaży. Znając wartość skonta, termin płatności faktury oraz termin, do którego należy opłacić fakturę, aby móc uzyskać upust, koszt kredytu kupieckiego można wyznaczyć przy pomocy następującego wzoru[2]:
S 365 dni
K = – x – x 100 %
100 – S Z – D
gdzie:
K – roczny nominalny koszt kredytu kupieckiego,
S – wartość upustu (w % od wartości faktury),
Z – maksymalny okres zapłaty za fakturę,
D – termin zapłaty, który warunkuje możliwość skorzystania z upustu (w przypadku płatności natychmiastowej D = 0).
W przypadku, w którym kredyt kupiecki wykorzystywany jest cyklicznie w ciągu roku, efektywny roczny koszt takiego kredytu będzie nieco wyższy. Przy założeniu, że warunki na jakich jest on zaciągany nie ulegają zmianie, można go wyznaczyć z następującego wzoru[3]:
KE = (1H^)N –1
gdzie:
KE – efektywny roczny koszt kredytu,
K – nominalny koszt kredytu (policzony zgodnie z poprzednim wzorem),
N – ilość powtórzeń kredyty kupieckiego w ciągu roku.
Jeżeli przedsiębiorstwo ma możliwość zaciągnięcia kredytu bankowego, wskazane jest porównanie kosztów obu kredytów. Może się bowiem okazać, iż w określonej sytuacji gospodarczej opłaca się przedsiębiorstwu zaciągnąć kredyt bankowy dla sfinansowania faktury, aby uzyskać korzystny upust od jej wartości. Należy przy tym pamiętać, że w przypadku kredytu bankowego, przy założeniu działalności przynoszącej odpowiednie zyski, występuje tarcza podatkowa, która obniża efektywny koszt kredytu.
Z kolei kredyt odbiorcy ma z reguły formę przedpłaty, czyli wpłaty na rachunek dostawcy środków finansowych za dobra, które nie zostały jeszcze wyprodukowane. Znamienny jest w tej sytuacji fakt, że kredyt tego typu nie tylko stanowi źródło finansowania, ale również gwarantuje kredytobiorcy sprzedaż swoich produktów lub usług[4]. Ponieważ jednak kredyt odbiorcy wydaje się występować stosunkowo rzadko, głównie w sytuacji niedoboru danego dobra na rynku, monopolu lub specyficznych przedsięwzięć inwestycyjnych (np. przedpłaty na mieszkania, związane z kosztowną budową osiedla mieszkaniowego), nie zostanie on szerzej omówiony w tej pracy.
Podsumowanie
Na rynku widoczna jest szeroka oferta kredytów bankowych, w tym atrakcyjnych form kredytowania w postaci kredytów preferencyjnych. Nie oznacza to oczywiście, że są one dostępne dla każdego przedsiębiorstwa. W szczególności kredyty preferencyjne wymagają od
potencjalnego kredytobiorcy spełnienia wielu dodatkowych kryteriów. Istotną przeszkodą jest również brak zdolności kredytowej, rozumiany jako brak wystarczająco silnej kondycji ekonomiczno – finansowej przedsiębiorstwa, która zabezpieczałaby spłatę kredytu wraz z odsetkami w wymaganym przez bank stopniu. Jednym ze sposobów na podwyższenie zdolności kredytowej wydaje się być skorzystanie z oferty funduszy poręczeniowych. Zgodnie ze wzorem na wskaźnik DSCR, istotny jest również poziom wykazywanych zysków.
W celu pozyskania dodatkowych środków obrotowych, sugerowane jest również – przynajmniej w stosunku do stałych kontrahentów – zastosowanie weksla we wzajemnych rozliczeniach. Powinno to pozwolić na zredukowanie poziomu wykorzystania kredytów obrotowych i w rezultacie na zmniejszenie wysokości płaconych odsetek.
Formą finansowania, która stosowana jest najczęściej w przypadku działalności gospodarczej osób fizycznych, jest zaciąganie zobowiązań przez właściciela firmy i przeznaczanie pozyskanych w ten sposób środków na finansowanie działalności. Pomimo, że pozyskanie tą drogą większej ilości środków jest raczej wątpliwe, to jest ona szczególnie istotna w przypadku działalności o niedużej skali, np. pracy wykonanej w domu, gdyż często pozwala sfinansować ją w 100 % – np. w postaci komputera lub samochodu właściciela, wykorzystywanego do zarówno do celów osobistych, jak i do prowadzenia działalności gospodarczej.
[1] A. Skowronek – Mielczarek, Małe…, op. cit., s. 93.
[2] Ibidem, s. 160.
[3] Ibidem.
[4] Ibidem, s. 94.