Koszt kredytu bankowego

Wbrew obiegowej opinii, oprocentowanie kredytu stanowi tylko jeden z czynników wpływających na jego finalny koszt. Udzielając kredytu, banki pobierają cały szereg prowizji, które powodują, że rzeczywisty koszt kredytu jest o wiele wyższy, niż oszacowany tylko na podstawie wysokości oprocentowania. Do całkowitych kosztów związanych z zaciągnięciem i spłatą kredytu należy zaliczyć^[1]:

• Oprocentowanie, najczęściej zmienne, oparte o stopę WIBOR, LIBOR lub EURIBOR + marżę banku uzależnioną od bieżącej i prognozowanej kondycji finansowej kredytobiorcy,
• Prowizje:

1. przygotowawcza – prowizja za ocenę wniosku i przygotowanie umowy kredytu, pobierana jako procent od kwoty udzielonego kredytu; czasami dzielona jest na dwie prowizje:

• za rozpatrzenie wniosku – pobranie z góry określonej kwoty, niezależnie od późniejszej decyzji odnośnie udzielenia kredytu (30 – 400 zł lub 0,5 – 2 % wartości kredytu^[2]),
• za udzielenie kredytu (150 – 400 zł lub 0,3 – 4 % wartości kredytu), zaliczana jest w jej poczet prowizja za rozpatrzenie wniosku,

1. od zaangażowania – prowizja od udzielonego, a nie wykorzystywanego kredytu (0,2 – 2 % od niewykorzystywanego salda),
2. administracyjna – prowizja za świadczenie specyficznych usług związanych z obsługą kredytu,
3. za sporządzenie aneksu – prowizja za dokonanie zmian w umowie kredytu wprowadzonych w formie aneksu do umowy (50 – 2000 zł lub 0,1 – 4 % w zależności od dokonywanych zmian),
4. od przedterminowej spłaty kredytu – prowizja za spłacenie kredytu w terminie wcześniejszym, niż ustalony w umowie (0,2 – 1 % od nadpłacanej kwoty; czasami występuje w różnych wysokościach, w zależności od tego, czy bank zostanie powiadomiony o tym z odpowiednim wyprzedzeniem),
5. od przewalutowania – od zmiany waluty, w której spłacany jest kredyt (0,5 – 2 %, choć w niektórych bankach pierwsza taka operacja jest bezpłatna).

Zauważalną tendencją jest coraz mniej konkretne określanie przez banki kosztów kredytu – z reguły informują one o tym, że oprocentowanie stanowi np. stopa WIBOR 1-miesięczny powiększona o marżę banku oraz prowizje związane z udzieleniem kredytu. Na pytania o bardziej szczegółowe informacje często udzielana jest odpowiedź, że „zależy to od sytuacji ekonomiczno – finansowej kredytobiorcy”. I rzeczywiście, jest to prawda^[3].

Banki ważą marżę, jaką ustalają dla kredytu dla danego przedsiębiorstwa ryzykiem, jakie związane jest z jego kredytowaniem. Jednocześnie jednak, o czym należy pamiętać, z reguły starają się one narzucić przedsiębiorstwu najwyższą marżę, jakie będzie ono w stanie zaakceptować. Celowe wydaje się zatem, aby podchodzić do pierwszej propozycji warunków cenowych, jakie określi bank, z należytym dystansem. Może się oczywiście okazać, że są to warunki ostateczne, przypadek, w którym bank zrezygnuje z kredytowania danej firmy z powodu problemów związanych z ciągłymi negocjacjami (absorbuje to czas pracowników banku) jest również prawdopodobny. Wiele zależy tu jednak od wyczucia i taktu kredytobiorcy.

Przedstawianie ofert w sposób mało konkretny pozwala bankom na zindywidualizowane, elastyczne podejście, ale jednocześnie uniemożliwia porównanie poszczególnych ofert na etapie wyboru banku, do którego składany jest wniosek kredytowy. Wyjściem z tej sytuacji wydaje się być złożenie wniosku w kilku różnych bankach, a następnie wybór oferty najlepszej – o ile oczywiście nie wiążą się z tym zbyt wysokie prowizje związane z przyjęciem wniosku do rozpatrzenia.

Istotnie wyróżnia się na tym tle oferta banków spółdzielczych, które z góry deklarują, jakie będą koszty kredytu. Z reguły powoduje to jednak, że kredyty udzielane przez te banki są stosunkowo drogie (dotyczy to w szczególności kredytów opiewających na większe kwoty – przy mniejszych kredytach różnica ta się zaciera, poza tym bank spółdzielczy jest często jedynym bankiem, jaki jest gotów kredytować dane przedsiębiorstwo – np. ze względu na to, że pozostałe niechętnie kredytują np. rolnictwo).

Przykładem może być koszt kredytu inwestycyjnego zaciągniętego w Banku Spółdzielczym w Sanoku, wynoszący – wg tabeli opłat i prowizji banku^[4] – 16,2 % oraz koszt analogicznego kredytu zaciągniętego w Fortis Banku, w którym wyniósłby on WIBOR 1-miesięczny + maksymalnie 3,5 %^[5] (czyli nie więcej niż 10,5 %), przy podobnym poziomie prowizji związanych z kredytem. Oczywiście należy zaznaczyć, że kredyt w Fortis Banku musiałby wynosić minimum 200 000 zł, a firma, będąca obiektem kredytowania, musiałaby posiadać odpowiednio wysoką zdolność kredytową oraz ustanowić odpowiednie zabezpieczenia spłaty kredytu^[6].

W przypadku Banku Spółdzielczego w Sanoku posiadanie zdolności kredytowej oraz zabezpieczenie spłaty kredytu również byłoby niezbędne (obowiązek ten nakłada na banki ustawa Prawo bankowe), ale – ze względu na mniejszą kwotę minimalnego kredytu – wymagane byłyby słabsze zabezpieczenia. Z kolei posiadanie zdolności kredytowej, rozumianej jako zdolności do spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami i prowizjami w terminach ustalonych w umowie kredytowej, uzależnione jest od kwoty kredytu, o jaką wnioskuje potencjalny kredytobiorca. Posiadanie zdolności kredytowej wystarczającej do zaciągnięcia kredytu w wysokości 10 000 zł znacząco różni się od posiadania zdolności kredytowej do zaciągnięcia 200 000 zł kredytu – co w sposób naturalny, znacząco ogranicza krąg potencjalnych kredytobiorców. Ze względu na mniejszą kwotę kredytu, mniejsza jest również marża banku spółdzielczego mierzona w wartościach bezwzględnych. Ponieważ jednostkowy koszt obsługi kredytu ponoszony przez oba banki jest w tym wypadku podobny (pracownicy muszą wykonać podobne czynności), stąd wyższe oprocentowanie kredytu jest w pewien sposób uzasadnione (nawet nieduży procent od większej kwoty kredytu pozwala na uzyskanie satysfakcjonującej marży, co jest trudne w przypadku kredytu o niższej wysokości).

Szacunkowe koszty, jakie wiążą się z zaciągnięciem kredytu inwestycyjnego, były przedmiotem badania, przeprowadzonego przez autorów dziennika „Rzeczpospolita” w pierwszej połowie 2004 r. Jego wyniki zostały zamieszczone w tabeli 8.

Tabela 8. Oferta bankowa dla małych i średnich przedsiębiorstw

BZ WBK – opłaty i prowizje dotyczą taryfy standardowej;
• W bankach internetowych opłaty związane z przelewami dotyczą usługi realizowanej przez telefon lub Internet; WIBOR IM – 5,55, 3M – 5,95, 6M – 6,29, z 16 czerwca 2004 r.’

Źródło: A.O.R. Stali klienci…, op. cit.

Nie podważając przydatności prezentowanych wyników w ogólnej ocenie kosztów, związanych zaciągnięciem kredytu inwestycyjnego, należy zaznaczyć, że nie uwzględniają one bardzo istotnego parametru, jakim jest minimalna kwota kredytu możliwa do uzyskania w każdym z banków. Brakuje również informacji, jakie przedsiębiorstwa są grupą docelową określonych banków (np. jaki jest wymagany minimalny poziom obrotów, od którego możliwe jest uzyskanie finansowania dłużnego w danym banku). Pomimo tego, prezentowane informacje są jednak bardzo cenne, gdyż wskazują na szacunkowy poziom kosztów, jakie wiążą się z zaciągnięciem kredytu w działających w Polsce bankach.

Potencjalnym źródłem informacji o kosztach kredytów są także internetowe portale finansowe. Godnym zainteresowania, zawierającym na bieżąco aktualizowane porównania ofert banków, jest m.in. serwis internetowy bankier.pl. W szczególności użyteczne wydają się być prezentowane tam zestawienia kredytów^[7], które dzielą się dodatkowo na kredyty gotówkowe, ratalne, mieszkaniowe, samochodowe, specjalne, obrotowe, inwestycyjne oraz na nabycie akcji. Porównania prezentowane są w formie tabel, zawierających oferty banków wraz z odsyłaczami do szczegółowych informacji dotyczących danego produktu. Pozwala to na zaoszczędzenie czasu, związanego z ewentualnym poszukiwaniem informacji na witrynach internetowych banków.

Należy zaznaczyć, że w sposób szczególny traktowani są przez banki przedsiębiorcy reprezentujący wolne zawody – lekarze, weterynarze, stomatolodzy, prawnicy, notariusze, księgowi itd. Kierowana jest do nich specjalna oferta w postaci tzw. pakietów branżowych, w ramach których mogą oni liczyć na niższe opłaty i różne przywileje^[8].

„W większości banków pakiety branżowe to zmodyfikowana forma pakietów przeznaczonych dla małych i średnich firm. Do wersji podstawowej banki dodają bonusy: wyższy limit zadłużenia, krótszy okres oczekiwania na decyzję o przyznaniu kredytu, mniej uciążliwe formalności oraz oczywiście niższe opłaty i prowizje. Ponieważ klienci zakwalifikowani do grupy wolnych zawodów to na ogół osoby o stabilnej sytuacji finansowej, dużych dochodach, banki odważniej udzielają im kredytów.”^[9]

^[1] Informacje z serwisu internetowego „E-finanse…”, op. cit.

^[2] A.O.R., Stali klienci płacą mniej, „Rzeczpospolita”, 18.06.2004 r.

^[3] Materiały wewnętrzne Fortis Bank Polska S.A.

^[4]  Informacje ze strony internetowej Banku Spółdzielczego w Sanoku

^[5] Materiały wewnętrzne Fortis Bank Polska S.A.

^[6] Ibidem.

[8] Morawiecka, Dobry klient, bo dużo zarabia, „Rzeczpospolita”, 04.06.2004 r.

[9] Ibidem.