W skład działań i mechanizmów ograniczających zarówno indywidualne, jak i portfelowe ryzyko kredytowe banku wchodzą:[1]
- a) działania systemowo-organizacyjne:
- ustalenie strategii i polityki kredytowej banku;
- określenie procedur kredytowych (regulaminów, instrukcji, wytycznych, metodyk oceny zdolności kredytowej itp.);
- podział kredytowych kompetencji decyzyjnych w banku;
- limitowanie koncentracji kredytów;
- konstruowanie systemu tworzenia rezerw celowych,
- ustalenie ceny kredytu;
- opracowanie procedur restrukturyzacji kredytu;
- ustalenie strategii windykacji kredytu;
- ustalenie polityki finansowej banku w zakresie współpracy z instytucjami finansowymi (w tym w zakresie ustalania pułapów maksymalnego zaangażowania banku);
- określenie zasad oceny poziomu ryzyka kredytowego instytucji finansowych (w tym banków-kontrahentów krajowych i zagranicznych);
- ustalenie zasad przyznawania limitów zaangażowania banku w operacjach z instytucjami finansowymi (w tym z bankami-kontrahentami krajowymi i zagranicznymi);
- określenie zasad postępowania w razie niespłacenia w ustalonym terminie zobowiązań instytucji finansowych wobec banku (w tym banków-kontrahentów krajowych i zagranicznych);
- b) działania realizacyjne:
- rozpatrywanie wniosków kredytowych;
- potwierdzanie przez radców prawnych zgodności zawieranych umów z obowiązującymi przepisami prawnymi;
- kolegialność podejmowania decyzji kredytowych (udział komisji kredytowych na szczeblu oddziału i komitetów kredytowych w centrali banku);
- zatwierdzanie wniosków kredytowych;
- tworzenie adekwatnych do skali ryzyka kredytowego rezerw celowych;
- restrukturyzacja kredytów;
- windykacja należności bankowych;
- zbieranie danych i informacji o standingu instytucji finansowych;
- analiza standingu instytucji finansowych;
- przyznawanie limitów zaangażowania (zwłaszcza dla banków-kontrahentów krajowych i zagranicznych);
- c) działania kontrolno-monitoringowe:
- sprawozdawczość kredytowa;
- monitoring kredytów w różnych przekrojach (organizacyjnym, sektorowym, form własności, ryzyka inwestycyjnego, sytuacji zagrożonej i niezagrożonej itp.);
- monitoring zabezpieczeń kredytowych;
- tworzenie i kontrola rezerw celowych na aktywa obciążone ryzykiem;
- kontrola poziomu limitów zaangażowania.
W innym układzie klasyfikacyjnym działania te dotyczą:
1) pojedynczego kredytu (ryzyka indywidualnej umowy kredytowej),
2) łącznego zaangażowania kredytowego (ryzyka portfela kredytowego).
Punktem wyjścia do działań i mechanizmów związanych z redukcją portfela kredytowego w banku jest ustalana przez radę i zarząd strategia ogólna banku oraz jego polityka kredytowa w okresie trzyletnim.
Plan strategiczny banku formułuje cele strategiczne i sposoby ich realizacji.
W polityce kredytowej banku określa się natomiast skale:[2]
- przyrostu kredytów w odniesieniu do kredytów gospodarczych i kredytów dla ludności;
- zaangażowania środków banku w papiery wartościowe;
- zaangażowania banku w bezpośrednie inwestycje kapitałowe;
- lokowania środków na rynku międzybankowym.
Syntetycznym celem polityki kredytowej banku jest znacząca poprawa jakości portfela kredytowego, m.in. poprzez uruchomienie wspomnianych wcześniej działań i mechanizmów redukcji ryzyka kredytowego tak w odniesieniu do indywidualnej umowy kredytowej, jak i całego portfela kredytowego.
Prowadzone działania w zakresie redukcji indywidualnego ryzyka kredytowego nawiązują do klasycznego już układu zarządzania ryzykiem, składającego się z następujących elementów:
- identyfikacji ryzyka,
- jego oszacowania,
- akceptacji i limitowania ryzyka,
- ochrony i zabezpieczenia się przed negatywnymi skutkami ryzyka,
- kontroli (monitorowania) ryzyka,
- pokrywania kosztów ryzyka (finansowania),
- zastosowania działań doraźnych lub ostatecznych (restrukturyzacja kredytu, windykacja).
Trzy pierwsze bezpośrednio dotyczą zdolności kredytowej, która determinuje wiele innych pociągnięć decyzyjnych banku komercyjnego.
[1] Praca zbiór, pod red. Wł. L. Jaworskiego i Z. Zawadzkiej, „Bankowość. Podręcznik akademicki”, Poltext, Warszawa 2002, s. 631.
[2] Praca zbiorowa po redakcją Wł. L. Jaworski, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2000, s. 369.