ciąg dalszy pracy z marca – Działalność kredytowa banku ze szczególnym uwzględnieniem kredytowania działalności gospodarczej
3. Kredyty i pożyczki dla ludności
3.1 Kredyt gotówkowy na dowolny cel
– można go otrzymać po wykazaniu zdolności terminowej spłaty rat i odsetek. Jego wysokość uzależniona jest od oceny zdolności kredytowej osoby ubiegającej się o taki kredyt. Zakłada się że jeśli zabezpieczeniem kredytu ma być jedynie poręczenie według prawa cywilnego, to maksymalna wysokość kredytu (w zależności od banku) nie może przekraczać 10-cio miesięcznych, udokumentowanych dochodów netto osoby ubiegającej się o kredyt. Przy ustanowieniu innego zabezpieczenia, kredyt może być udzielony w wyższej kwocie.
3.2 Kredyty na zakupy ratalne
– przeznaczone są na zakup artykułów trwałego użytku takich jak: komputery, meble, sprzęt RTV, AGD. Kredyty te udzielane są najczęściej za pośrednictwem firm produkcyjnych i handlowych z którymi bank podpisał stosowną umowę. Umowa o kredyt może być zawarta u sprzedawcy lub w banku. Uzyskany kredyt przelewany jest na rachunek sprzedawcy towaru.
3.3 Kredyty dla posiadaczy kont osobistych
– udzielane w formie odnawialnego limitu kredytowego przy spełnieniu określonych warunków.
3.4 Kredyty na zakup samochodu
– przeznaczone na zakup nowych i używanych pojazdów. Podstawowym zabezpieczeniem poza poręczeniem jest zastaw na zakupionym pojeździe i cesja praw z polisy ubezpieczeniowej Auto Casco na rzecz banku do całkowitej spłaty kredytu. Kredytowana może być część lub całość wartości samochodu. Kredyt jest udzielany na okres do pięciu lat. Na udzielenie kredytu wymagana jest zgoda współmałżonka kredytobiorcy, jeżeli współmałżonek nie występuje jako poręczyciel lub kredytobiorca.
3.5 Pożyczka lombardowa
– jest to rodzaj pożyczki na krótki okres czasu (np. w PKO BP od 7 dni do 3 miesięcy) uzyskiwany po złożeniu zabezpieczenia w postaci np.: biżuterii, walut zagranicznych, bonów oszczędnościowych.
3.6 Kredyty mieszkaniowe
– udzielane na cele mieszkaniowe, czyli:
* nabycie, budowa, odbudowa, remont, modernizacja, przebudowa, rozbudowa domu lub lokalu mieszkalnego,
* uzyskanie w drodze przydziału spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub domu,
* nabycie własności lub udział we współwłasności gruntu przeznaczonego pod budowę,
* wniesienie wkładu przeznaczonego na przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze lokatorskie własnościowe prawo do lokalu.
Warunkiem uzyskania kredytu mieszkaniowego jest wcześniejszy okres oszczędzania (minimum 2 lata).
Na kwotę kredytu składają się:
* wpłaty pieniężne,
* oprocentowanie od wkładu,
* premie mieszkaniowe,
* kredyt mieszkaniowy.
4. Kredyty na działalność gospodarczą.
Kredyty przeznaczone na działalność gospodarczą mogą być udzielane dwiema metodami:
1. w rachunku bieżącym,
2. w rachunku kredytowym.
Kredyt w rachunku bieżącym jest uprawnieniem klienta do zadłużenia się w tym rachunku na zasadach określonych w umowie kredytowej.
Na rachunku bieżącym koncentrują się operacje przedsiębiorstwa, a przy zmianach zapotrzebowania na kredyt i nierównomiernych wpływach należności może występować saldo debetowe lub kredytowe tego rachunku. W praktyce w wielu przedsiębiorstwach występuje najczęściej zadłużenie wobec banku o nieustannie zmieniającej się wysokości, więc kredytobiorca oszczędza na odsetkach, gdyż każdy wpływ zmniejsza automatycznie jego zadłużenie. Gdy saldo rachunku bieżącego jest dodatnie dla klienta, otrzymuje on odsetki od banku. Posługiwanie się jednym rachunkiem upraszcza technikę operacyjną kredytowania i rozliczeń.
Drugie rozwiązanie polega na prowadzeniu odrębnych rachunków kredytów obok rachunku bieżącego. Wymaga ono jednak oddzielnych dyspozycji i przeksięgowań między rachunkami, dotyczących wykorzystania i spłat kredytu. Przy tym wykorzystanie kredytu może występować w transzach, czyli w kilku częściach przyznanej kwoty kredytu rozłożonych w czasie. Podobnie spłaty kredytu mogą następować ratalnie w określonych umownie terminach. Dyspozycje przelania środków z rachunku kredytu (pożyczkowego) wydaje klient, on też ma obowiązek jego spłaty w ustalonym terminie. W przeciwnym razie nie spłacony kredyt zostaje przeksięgowany na rachunek kredytu (zadłużenia) przeterminowanego.
Stosowanie pierwszej lub drugiej metody nie pokrywa się ściśle z rodzajem kredytu, chociaż kredyty inwestycyjne (długoterminowe) udzielane są z reguły w rachunku kredytowym. Natomiast kredyty krótkoterminowe mogą być udzielane w dwojaki sposób.
4.1 Kredyty obrotowe.
Kredyty obrotowe przeznaczone są na finansowanie bieżących potrzeb związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą np. na zakup towarów czy surowców.
Mogą być udzielane w rachunku bieżącym lub kredytowym na okresy krótko i średnioterminowe. W szczególnych przypadkach, np. dla finansowania sukcesywnych i powtarzalnych dostaw określonego typu towarów czy usług, mogą one być udzielone w postaci linii kredytowej, jako kredyty odnawialne bądź nieodnawialne.
Mogą być wykorzystane jednorazowo lub w transzach, w formie bezgotówkowej w ciężar rachunku kredytobiorcy poprzez realizację dyspozycji pokrycia płatności, na które kredyt został przyznany.
4.2 Kredyty inwestycyjne.
Kredyty inwestycyjne są przeznaczone na finansowanie tworzenia nowych lub powiększania istniejących środków trwałych. Kredytem inwestycyjnym mogą być finansowane następujące inwestycje:
1. materialne (zakup maszyn, nieruchomości, sprzętu, środków transportu),
2. niematerialne (zakup patentu, oprogramowanie),
3. finansowe (zakup udziałów w spółce),
Kredyty mogą być krótko, średnio lub długoterminowe, w zależności od rodzaju przedsięwzięcia. Mogą być udzielane dla sfinansowania jednej transakcji lub jako linia kredytowa odnawialna bądź nieodnawialna. Przy wnioskowaniu o kredyt inwestycyjny wymagany jest udział środków własnych kredytobiorcy, np. w PKO BP minimalny udział wynosi od 20 do 30% – w zależności od rodzaju przedsięwzięcia. Wielkość kapitału banku pozwala na kredytowanie większych, czy mniejszych przedsięwzięć gospodarczych. W przypadku kwot kredytu przewyższających możliwości finansowe danego banku, instytucje tego typu mogą organizować się w konsorcja bankowe dla sfinansowania tychże przedsięwzięć inwestycyjnych.
4.3 Kredyty dla rolnictwa.
Kredyty dla rolnictwa koncentrują się zwykle na tzw. kredytach preferencyjnych, które dominują w finansowaniu tego działu gospodarki. Rodzaje kredytów preferencyjnych:
1. kredyty obrotowe (bieżące) służą do zaspokojenia bieżących potrzeb takich jak: zakup nawozów sztucznych, środków ochrony roślin, materiału siewnego, paliwa,
2. kredyty inwestycyjne służą do finansowania zakupu ziemi, rozwoju określonych kierunków produkcji rolnej, zakupu ciągników i maszyn rolniczych,
3. kredyty na zakup płodów rolnych – wykorzystane są dla branży zbożowej cukrowniczej, owocowo – warzywnej, itp.
4. kredyty na inne cele – wznowienie zaniechanej produkcji rolnej, konwersje kredytów komercyjnych.
Warunkiem ubiegania się o każdy z powyższych kredytów jest przedłożenie przez kredytobiorcę planu przedsięwzięcia, pozytywnie zaopiniowanego przez właściwy dla miejsca realizacji ośrodek doradztwa rolniczego oraz uzyskanie (w przypadku kredytu inwestycyjnego) pozytywnej opinii zarządu gminy o celowości planu przedsięwzięcia na terenie danej gminy.
4.4 Leasing.
Leasing jest to inaczej umowa dzierżawy polegająca na dostarczeniu przez leasingodawcę leasingobiorcy ustalonego w umowie przedmiotu leasingu (urządzenia, budynki,). Właściciel umowy leasingowej pozostaje leasingodawcą. Umowa leasingowa może przewidywać przeniesienie własności przedmiotu leasingu na leasingobiorcę po upływie określonego czasu. Leasingobiorca zobowiązuje się do płacenia ustalonej w umowie opłaty leasingowej rozłożonej na raty. Gdy umowa przewiduje przeniesienie własności na leasingobiorcę, raty oprócz opłaty leasingowej obejmują także część zapłaty za nabywany obiekt. Rozróżniamy dwie formy leasingu:
- leasing bezpośredni – producent bezpośrednio oddaje swoje wyroby w użytkowanie innym przedsiębiorstwom,
- leasing pośredni – pomiędzy producentem a użytkownikiem występuje pośrednik.
Finansowanie działalności leasingowej przez bank może przejawiać się w następujących formach:
1. udzielanie przez bank kredytów dla firm leasingowych. Kredyty udzielane są na ogólnie obowiązujących zasadach i procedurach, mogą dotyczyć:
* nabywania przedmiotu leasingu,
* nabywania od przedsiębiorstw leasingowych wierzytelności z tytułu opłat leasingowych. Jest to skup wierzytelności leasingowych,
2. prowadzenie operacji leasingowych na rachunek własny banku lub instytucji leasingowej.
Wyróżniamy dwa rodzaje leasingu ze względu na możliwość przejścia przedmiotu leasingu na własność leasingobiorcy:
1. leasing finansowy – cechuje go trwałość umowy, obejmuje zazwyczaj pełną amortyzację przedmiotu leasingu. Przedmiotem leasingu bywają zazwyczaj specjalistyczne maszyny i urządzenia, które trudno byłoby przekazać innemu użytkownikowi.
Leasingobiorca traktowany jest jako inwestor i jego obciąża ryzyko związane z użytkowaniem przedmiotu leasingu, konserwacją.
2. leasing operacyjny – jest zawierany na krótszy okres, umowy przewidują przeważnie częściową amortyzację przedmiotu leasingu, który może być wydzierżawiony innym użytkownikom.
Leasing ten stosowany jest często przy sprzedaży samochodów, komputerów. W praktyce użytkownik po okresie leasingu nabywa dzierżawione urządzenie jednakże transakcja kupna – sprzedaży musi być zawarta w odrębnej umowie. Gdyby przedmiot leasingu przechodził na własność leasingobiorcy z mocy umowy leasingowej byłby to leasing finansowy.
4.5 Faktoring.
Faktoring jest to nabycie przez faktora wierzytelności handlowej przed terminem jej płatności, z potrąceniem opłaty na rzecz faktora (tj. banku nabywającego wierzytelność) bez przejęcia ryzyka wypłacalności dłużnika lub z przejęciem takiego ryzyka. Przedmiotem faktoringu są krótkoterminowe wierzytelności wynikające z umów dostawy, sprzedaży lub o świadczenie usług. Stosuje się zasadę, że w ramach transakcji faktoringowych skupowane są wierzytelności niewymagalne, handlowe, i udokumentowane fakturą VAT.
Rodzaje faktoringu:
1. ze względu na podmiot, który przejmuje ryzyko wypłacalności:
* faktoring pełny – faktor przejmuje w pełni ryzyko wypłacalności dłużnika,
* faktoring niepełny – faktor nie przejmuje ryzyka wypłacalności dłużnika,
* faktoring mieszany – część wierzytelności faktor nabywa z prawem regresu do faktoranta, a część bez.
Regres – jest to możliwość dochodzenia roszczeń od faktoranta, w przypadku gdy dłużnik faktoringowy nie wywiąże się ze swoich zobowiązań.
2. ze względu na powiadomienie lub niepowiadomienie dłużnika o przelewie wierzytelności:
* faktoring otwarty – dłużnik jest powiadamiany o zmianie wierzyciela niezwłocznie po zawarciu umowy,
* faktoring półotwarty – dłużnik jest powiadamiany o zmianie wierzyciela dopiero w momencie wezwania go do zapłaty,
* faktoring tajny – dłużnik nie jest powiadamiany w żadnym momencie o zmianie wierzyciela,
3. ze względu na moment dokonania płatności:
* faktoring dyskontowy – faktor (bank) dokonuje zapłaty za fakturę niezwłocznie po zawarciu umowy,
* faktoring zaliczkowy – faktor dokonuje zapłaty części należności niezwłocznie po zawarciu umowy, natomiast pozostała część jest wypłacana albo w dniu wymagalności wierzytelności, albo po otrzymaniu należności od dłużnika faktoringowego,
* faktoring wymagalnościowy – po zawarciu umowy faktor nie wypłaca żadnej sumy. Do zapłaty dochodzi w terminie ustalonym w umowie.
Refaktoring – jest to zbycie wierzytelności handlowej przez podmiot, który uprzednio sam ją skupił na podstawie umowy faktoringu.
4.6 Inne kredyty na działalność gospodarczą.
Poza przedstawionymi stosuje się następujące kredyty na działalność gospodarczą:
1. kredyt dyskontowy,
2. kredyt akceptacyjny i awale,
3. kredyt lombardowy,
4. kredyt hipoteczny,
5. kredyt płatniczy,
6. kredyt na zakup akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw państwowych, i inne.
III. Zabezpieczenia kredytów
Działalności kredytowej banków towarzyszy ryzyko terminowego zwrotu udzielanych kredytów. Dla banku gwarancją, że kredytobiorca spłaci kredyt, są odpowiednio wysokie zarobki, pozwalające na regularną spłatę rat. Ale udzielanie wieloletnich kredytów mieszkaniowych jest na tyle ryzykowne, że banki zabezpieczają się też na inne sposoby, którym poświęcone będzie dalsza część pracy.
Banki polskie w celu zapewnienia zwrotu udzielonego kredytu, żądają od kredytobiorców zabezpieczenia przewidzianego prawem cywilnym i wekslowym. Formę zabezpieczenia kredytu ustala bank w negocjacjach z kredytobiorcą, biorąc pod uwagę rodzaj, wysokość oraz okres spłaty kredytu, a także stan majątkowy oraz status prawny kredytobiorcy.
Wśród prawnych form zabezpieczeń kredytów można wyróżnić zabezpieczenia osobiste oraz rzeczowe. Wśród zabezpieczeń osobistych można wskazać weksel własny in blanco czy poręczenie wekslowe. Udzielający zabezpieczenia osobistego odpowiada całym swym majątkiem. Wśród zabezpieczeń rzeczowych można jako typowe wyróżnić: blokadę środków na rachunku bankowym, zastaw, a także coraz częściej stosowane zabezpieczenia hipoteczne. Należy podkreślić, że banki mogą żądać od kredytobiorcy jednej lub kilku form zabezpieczenia kredytu.
1. Zabezpieczenie osobiste
Poręczenie spłaty kredytu (według prawa cywilnego).
W umowie poręczenia spłaty kredytu poręczyciele (żyranci) gwarantują swoim majątkiem spłatę zaciągniętego kredytu w przypadku gdyby kredytobiorca nie wykonał zobowiązania. W zależności od sytuacji finansowej kredytobiorcy jak i poręczycieli bank określa ich liczbę. Żyranci muszą przedstawić w banku zaświadczenie o dochodach oraz zaświadczenie z zakładu pracy o zatrudnieniu.
Zobowiązanie poręczyciela musi mieć formę pisemną. Natomiast zawierający umowę poręczenia może przyjąć składane poręczenie w dowolnej formie. Poręczenie powinno w swej treści wskazać osobę, za którą jest udzielane oraz wyraźnie określić poręczany kredyt. Poręczenie może być bezterminowe – jeśli poręczyciel nie ustala w swym oświadczeniu okresu, w ciągu którego przyjmuje odpowiedzialność. W poręczeniu terminowym poręczyciel oznacz termin, do którego odpowiada za spłatę kredytu. Bank przyjmujący poręczenie bada odpowiedzialność majątkową poręczyciela w stosunku do wysokości poręczonego kredytu. Odpowiedzialność poręczycieli lub kilku poręczycieli i kredytobiorcy jest solidarna, zatem bank może dochodzić swych roszczeń od kilku lub od wybranego poręczyciela.
Poręczenie wekslowe
Poręczenie wekslowe spłaty kredytu może być złożone w postaci weksla gwarancyjnego lub weksla poręczonego. Najczęściej stosowanym jest ten pierwszy, jako tzw. weksel in blanco, zaopatrzony jedynie w podpis wystawcy, bez wypełnienia treści formularza wekslowego. Zostaje on wypełniany dopiero wtedy, gdy klient nie spłaci pożyczki. Na formularz weksla wpisywana jest kwota odpowiadająca wielkości długu i termin realizacji. Bank przedstawia weksel kredytobiorcy. Jeżeli kredytobiorca mimo tego nie wywiązuje się z płatności bank wszczyna procedurę sądową, która w tym wypadku trwa krótko. Za wyrokiem sądowym bank poprzez komornika ściąga dług.
Na ogół do weksla dołączona jest tzw. deklaracja wekslowa, określająca warunki, na jakich bank może weksel wykorzystać. Złożona deklaracja nie jest warunkiem ważności weksla, ale jej brak oznacza, że wystawca zgadza się na ewentualne wypełnienie weksla według uznania banku. Natomiast bank jest ograniczony w tym zakresie prawem wekslowym.
Należy nadmienić, że weksel można indosować, tzn. przenosić na inne osoby.
2. Zabezpieczenia rzeczowe.
Do najczęściej stosowanych zabezpieczeń spłaty kredytu należą:
Blokada środków.
Blokada środków w walucie krajowej lub obcej na oprocentowanych rachunkach lokat jest jednym z częściej stosowanych zabezpieczeń kredytów lub gwarancji bankowych. Jest ona dokonywana na pisemny wniosek posiadacza rachunku. Kredytobiorca przedstawia kredytodawcy pisemne potwierdzenie (z określeniem kwoty i terminu) dokonania nieodwołalnej blokady na rachunku lokat. Ponadto dołącza upoważnienie uprawniające bank do pobrania z zablokowanego rachunku jego wymagalnej wierzytelności. Przedmiotem blokady mogą być środki pieniężne kredytobiorcy lub osób trzecich poręczających za kredytobiorcę.
Podobną formą zabezpieczenia spłaty kredytu jest przyjęcie przez bank kaucji w postaci gotówki, a także bonów oszczędnościowych na okaziciela. W tym celu zostaje zawarta pisemna umowa wraz ze złożeniem przedmiotu kaucji w banku. Równocześnie kredytobiorca pisemnie upoważnia bank do wykorzystania kaucji na pokrycie nie spłaconego kredytu z należnymi odsetkami i prowizją.
Zastaw rejestrowy.
Zastaw jest ograniczonym prawem rzeczowym i ma na celu zabezpieczenie określonej wierzytelności, a wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń z obciążonej zastawem rzeczy ruchomej. Zastaw ogólny wymaga wydania zastawionej ruchomości bankowi, ale z braku możliwości przechowywania przedmiotów zastawu stosuje się tzw. zastaw rejestrowy, który pozwala na pozostawienie rzeczy zastawionej u kredytobiorcy.
Ustanowienie zastawu rejestrowego wymaga pisemnej umowy między osobą uprawnioną do rozporządzania przedmiotem zastawu (zastawcą) a bankiem (zastawnikiem) oraz wpisu do rejestru zastawów dokonanego przez odpowiedni sąd. Umowa powinna określać przedmiot zastawu w sposób umożliwiający jego identyfikację, czyli nazwę, marka, numer fabryczny, itp. Zastawca może korzystać z przedmiotu zastawu dbając o zachowanie go w dobrym stanie.
Hipoteka.
Ta forma zabezpieczenia zwrotności kredytów wiąże się głównie z kredytowaniem mieszkaniowym. Zabezpieczeniem jest na ogół hipoteka kredytowanej nieruchomości, czyli obciążenie kredytowanej nieruchomości kwotą kredytu. Hipoteka powstaje z chwilą dokonania odpowiedniego wpisu w dziale 4 księgi wieczystej założonej dla domu czy mieszkania kredytobiorcy. W przypadku zaprzestania spłaty kredytu, bank przejmuje nieruchomość (wcześniej przeprowadza postępowanie egzekucyjne i ewentualną eksmisję lokatora). Na ogół banki sprzedają taką nieruchomość by odzyskać pieniądze, które pożyczył kredytobiorca. Hipoteka wygasa z chwilą spłaty kredytu.
Poza opisanymi stosuje się również: przelew (cesja) wierzytelności na zabezpieczenie, przejęcie długu, przystąpienie do długu, przewłaszczenie na zabezpieczenie, ubezpieczenie kredytu, inne.
[ciąg dalszy tej pracy dyplomowej nastąpi]