Wielkopolski Bank Kredytowy S.A. był bankiem komercyjnym z siedzibą w Poznaniu, który działał w latach 1988–2001. Bank ten został utworzony na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 11 kwietnia 1988 roku, powstał na bazie 41 placówek Narodowego Banku Polskiego położonych w środkowo-zachodniej części Polski. W 1991 roku bank został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, a w 1993 roku przeszedł proces prywatyzacji, stając się pierwszym z dziewięciu banków komercyjnych, które powstały w 1989 roku, sprywatyzowanym. European Bank for Reconstruction and Development (EBOiR) nabył wtedy 28,5% kapitału akcyjnego WBK.
W kolejnych latach Wielkopolski Bank Kredytowy przechodził szereg zmian właścicielskich i organizacyjnych. W 1995 roku irlandzka grupa Allied Irish Banks nabyła 16,3% akcji banku. Następnie, w 1999 roku, ta sama grupa zakupiła większościowy pakiet akcji (80%) Banku Zachodniego S.A. W 2000 roku bank przejął Gliwicki Bank Handlowy, a także rozpoczął wdrożenie nowego systemu centralnego ICBS.
Kulminacyjnym momentem w historii Wielkopolskiego Banku Kredytowego była fuzja z Bankiem Zachodnim w 2001 roku, co doprowadziło do powstania Banku Zachodniego WBK. Od 2018 roku bank ten działa pod nazwą Santander Bank Polska. Fuzja ta oznaczała likwidację Wielkopolskiego Banku Kredytowego jako osobnej spółki, a siedzibę przeniesiono do Wrocławia. W momencie połączenia WBK zatrudniał około 5 tysięcy pracowników i dysponował siecią 196 oddziałów oraz 184 bankomatami.
Wielkopolski Bank Kredytowy S.A. rozpoczął działalność 1 lutego 1989 roku. Na bazie 41 oddziałów i ponad stu tysięcy klientów przyjętych z Narodowego Banku Polskiego powstał komercyjny bank uniwersalny o kapitale zakładowym 45,74 mln zł. od tego momentu rozpoczyna się rozwój Wielkopolskiego Banku Kredytowego S.A., który obecnie posiada sieć oddziałów obejmujących większą część kraju. W maju 1992 roku Wielkopolski Bank Kredytowy S.A. podpisał umowę z Allied Irish Bank. Zajmuje się transferem nowoczesnych technologii i technik bankowych oraz dostosowaniem procedur banku do światowych standardów. Prywatyzacja Wielkopolskiego Banku Kredytowego S.A. przeprowadzona w 1993 roku okazała się wielkim sukcesem. Na koniec XX wieku głównym akcjonariuszem banku byłAllied Irish Bank European Investments, który pokrywał łącznie 60,1% kapitału zakładowego banku. Sieć banku obejmowała Gliwicki Bank Handlowy SA, gdzie Wielkopolski Bank Kredytowy posiadał 90,35% kapitału GBH S.A.
Posiadał 161 placówek według stanu na 31.12.1999. [1]
Oddział w Jeleniej Górze działał od 31 grudnia 1998 roku.
[1] Dolniak P., „50 najważniejszych banków w Polsce”, Bank z 2000 r. nr 3, s. 44-45
Weksel jest tradycyjnym instrumentem finansowym, używanym głównie w transakcjach handlowych i finansowych. Istnieją dwa główne rodzaje weksli: trasowany (wymagalny od osoby trzeciej) i własny (wymagalny od wystawcy). Weksel funkcjonuje jako pisemne zobowiązanie do zapłaty określonej kwoty pieniędzy w ustalonym terminie.
Poręczenie wekslowe, znane również jako awal, to gwarancja zapłaty weksla. Osoba lub instytucja poręczająca (awalista) zobowiązuje się do zapłaty kwoty wekslowej na rzecz wierzyciela, jeśli osoba odpowiedzialna za zapłatę weksla (trasat lub wystawca) nie wywiąże się ze swojego zobowiązania. Poręczenie wekslowe jest dodatkowym zabezpieczeniem, zwiększającym wiarygodność weksla jako instrumentu płatniczego.
Weksel jest dokumentem ścisłego zaufania i wymaga spełnienia określonych formalności prawnych, takich jak podpisy stron, kwota do zapłaty, termin płatności oraz dane identyfikacyjne zobowiązanych. W praktyce handlowej weksel może być wykorzystywany do zabezpieczenia zapłaty za towar czy usługi, w transakcjach międzynarodowych, a także do pozyskiwania finansowania poprzez dyskonto wekslowe w bankach.
Poręczenie wekslowe, będące formą osobistej gwarancji, dodatkowo wzmacnia pewność co do terminowej zapłaty zobowiązania wekslowego. W sytuacji, gdy dłużnik główny nie dokona zapłaty, awalista ponosi odpowiedzialność za dług, co zwiększa bezpieczeństwo transakcji dla wierzyciela.
W obrocie gospodarczym weksle i poręczenia wekslowe są często stosowane jako efektywne narzędzie zarządzania ryzykiem i zabezpieczenia kredytowego, zwłaszcza w relacjach między przedsiębiorstwami, gdzie tradycyjne formy zabezpieczeń mogą być mniej dostępne lub praktyczne. Jednak ze względu na swoją formalną naturę i potencjalne ryzyko dla poręczającego, wymagają one dokładnego zrozumienia i ostrożnego stosowania.
Weksel
Prawo wekslowe rozróżnia dwa typy weksli:
weksel własny;
weksel trasowany.
Weksel własny jest papierem wartościowym bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty przez wystawcę określonej kwoty we wskazanym miejscu i czasie. Za bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty odpowiedzialne są również osoby podpisane na wekslu[1].
Właśnie ten rodzaj weksla może być stosowany na zabezpieczenie udzielonego kredytu. Przy czym może to być weksel wystawiony przez kredytobiorcę lub osobę trzecią. Weksel własny, przyjmowany na zabezpieczenie kredytu, jest wekslem niezupełnym (in blanco). Weksel „in blanco” dla swej ważności opatrzony być musi co najmniej podpisem wystawcy. Natomiast pozostałe elementy wpisywane są przez posiadacza weksla (bank)
w chwili, gdy chce on z weksla skorzystać. Weksel własny „in blanco” przyjmowany jako zabezpieczenie kredytu jest wekslem gwarancyjnym. Oznacza to, że nie jest on przeznaczony z reguły do obiegu, ale służyć ma tylko zabezpieczaniu należności banku. Główną zaletą weksla „in blanco” jest to, że daje on posiadaczowi weksla możliwości szybkiego realizowania swoich należności poprzez zastosowanie przyspieszonego i uproszczonego trybu dochodzenia praw z weksla[2].
Poręczenie wekslowe
Jako zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu bank może przyjąć weksel „in blanco” z poręczeniem, tzw. awalem. Awal jest poręczeniem udzielonym za osobę zobowiązaną wekslowo[3].
Poręczycielem wekslowym może być osoba trzecia, a także już podpisana na wekslu. Poręczyciel (awalista) powinien mieć pełną zdolność do zaciągania zobowiązań wekslowych, ale ten za którego poręczył (awalat) nie musi jej posiadać. Przed przyjęciem poręczenia wekslowego jako zabezpieczenia spłaty kredytu bank sprawdza, czy sytuacja finansowa poręczyciela może stanowić gwarancję spłaty kredytu[4].
Odpowiedzialność poręczyciela wekslowego ma charakter:
samoistny – bowiem jego zobowiązanie jest ważne chociażby nawet zobowiązanie, za które poręcza, było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny z wyjątkiem wady formalnej weksla;
akcesoryjny – bowiem poręczyciel odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył, np. ten, kto poręczył za wystawcę weksla własnego odpowiada jak główny dłużnik wekslowy;
solidarny – bowiem odpowiada za zapłatę weksla solidarnie z innymi dłużnikami wekslowymi; jeżeli było kilku poręczycieli, to każdy z nich odpowiada solidarnie za całą sumę do wysokości, której poręczył; poręczyciel, który zapłacił za weksel może dochodzić roszczenia przeciwko osobie, za którą poręczył[5].
[1] S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, Polskie Wydawnictwo Ekonom, Warszawa 2002 r., s. 304
Karty płatnicze to popularne narzędzie finansowe używane na całym świecie do dokonywania transakcji bezgotówkowych i wypłacania gotówki z bankomatów. Ich wygodna i bezpieczna natura sprawia, że są one nieodzownym elementem codziennych finansów zarówno dla osób indywidualnych, jak i dla firm. Istnieją różne rodzaje kart płatniczych, w tym karty debetowe, które są bezpośrednio powiązane z kontem bankowym użytkownika i pozwalają na wydawanie środków już dostępnych na koncie. Karty kredytowe umożliwiają korzystanie z kredytu udzielonego przez bank do ustalonego limitu, a wydatki dokonane są rozliczane zazwyczaj raz w miesiącu. Karty przedpłacone, doładowywane określoną kwotą środków przed użyciem, są użyteczne jako narzędzie kontroli budżetowej lub jako prezent, natomiast karty charge wymagają spłaty całego salda co miesiąc.
Karty płatnicze oferują szereg korzyści, w tym bezpieczeństwo większe niż w przypadku noszenia przy sobie gotówki, oraz możliwość łatwego zablokowania w przypadku kradzieży czy zgubienia. Są one wygodne w użyciu, pozwalają na szybkie dokonywanie transakcji w sklepach stacjonarnych i online, a także ułatwiają monitorowanie wydatków dzięki regularnym wyciągom bankowym. Wiele kart jest powiązanych z programami lojalnościowymi, oferującymi nagrody takie jak punkty, cashback czy mile lotnicze.
Rozwój technologii kart obejmuje płatności bezstykowe, które umożliwiają realizację transakcji przez przyłożenie karty do terminala płatniczego bez konieczności wprowadzania PIN-u dla mniejszych kwot, oraz płatności mobilne, gdzie smartfony mogą być używane jako narzędzia płatnicze, zastępując fizyczne karty.
Odpowiedzialne korzystanie z kart płatniczych wymaga zarządzania długiem, szczególnie przy korzystaniu z kart kredytowych, aby unikać nadmiernego zadłużenia, oraz świadomości opłat związanych z ich używaniem, w tym opłat za przewalutowanie czy przekroczenie limitu kredytowego. Karty płatnicze stanowią kluczowy element współczesnego systemu finansowego, oferując elastyczność i wygodę, ale wymagają odpowiedzialności i świadomości potencjalnych ryzyk.
Karty płatnicze to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się segmentów rynku usług finansowych. Jak widać , kiedyś były wyznacznikiem pewnego statusu materialnego, rekwizytem ludzi zamożnych, dziś stają się one czymś codziennym , normalną rzeczą w portfelach Polaków. Stanowią nowoczesną formę rozliczeń, ograniczając do minimum potrzebę noszenia przy sobie banknotów jak również, zapewniając szereg usług dodatkowych, oferowanych nam przez bank wraz z wydawaną kartą.
Zalety kart płatniczych sprawiają, że społeczeństwa nie mogą się bez nich obejść a ich wszechstronne wykorzystanie w różnych operacjach rozliczeniowych przyczynia się do systematycznego wzrostu ich zastosowania.
Jako ,że polskie banki oferują swoim klientom karty płatnicze dopiero od kilku lat , rynek ten ma przed sobą jeszcze olbrzymią perspektywę rozwoju. Jego przyszłość stanowią karty o uniwersalnych zastosowaniach , inteligentne i gwarantujące bezpieczeństwo transakcji.
Ważnym elementem budowy infrastruktury dla przyszłego rynku płatności kartami jest coraz powszechniejszy dostęp do Internetu. Obecnie ma go ponad 5 milionów Polaków, z czego 40%, jest gotowa płacić kartą w internetowych sklepach. Sklepów tych jest już w kraju około 900 , z czego 160 akceptuje płatności kartami.
Innym ważnym problemem dla przyszłości plastykowego pieniądza jest dostosowanie systemu kart płatniczych do standardów rynku finansowego w Unii Europejskiej. Konieczne są bowiem zmiany w przepisach oraz wprowadzenie standardów ISO. Tylko wtedy program rozwoju polskiej międzybankowej karty płatniczej, jako podstawowego instrumentu współczesnego obrotu bezgotówkowego, będzie posiadał podstawy ekonomiczne, techniczne i organizacyjne zgodne z kierunkami rozwoju i zasadami funkcjonowania systemu kart płatniczych w krajach Unii Europejskiej. Umożliwi to współdziałanie międzynarodowe w tworzeniu nowych typów kart, produkcji sprzętu, oprogramowania i serwisu w procesach obrotu pieniężnego.
Według prognoz przyszłość polskiego rynku kart płatniczych jest obiecująca. Potencjał tego rynku będzie ciągle wzrastał a w okresie przypuszczalnego wejścia Polski do Unii Europejskiej może w naszym kraju funkcjonować około 25-30 milionów kart płatniczych i około 6-8 tysięcy ATM-ów.
Celem tej pracy jest wykazanie wpływu cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie, w związku z tym analizie poddane zostały przychody i koszty z tytułu świadczenia tych usług. Badanie rozpoczęto od przychodów z tytułu odsetek i sporządzono tabelę 14.
Tabela 14. Przychody z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Z danych zawartych w tabeli 14. wynika, że w latach 1997 – 1999 przychody z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie wykazywały wyraźną tendencję spadkową. W roku 1998 nastąpił spadek tych przychodów w porównaniu do roku poprzedniego o 943,74 tys. zł, tj. o 9,88% (realnie o 13,50%). W roku 1999 przychody zmniejszyły się o 1611,60 tys. zł, tj. o 18,72% (realnie o 12,70%). W roku 2000 zaobserwować można niewielki wzrost przychodów z tytułu odsetek – o 176,20 tys. zł, tj. o 2,52% (realnie o 3,75%), w roku 2001 natomiast spadek wartości nominalnej o 1,27%, ale przyrost wartości realnej o 3,40%.
Dane ujęte w tabeli 14. przedstawiono także na wykresie – w celu wyraźniejszego zobrazowania tendencji występujących w badanym okresie.
Wykres 12. Dynamika przychodów z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Jak już wcześniej stwierdzono w latach 1997 – 1999 przychody z tytułu odsetek, zarówno nominalne, jak i realne, wykazywały wyraźną tendencję spadkową. Począwszy od roku 2000 następował wzrost ich wartości realnej, o 3,75% w roku 2000 i o 3,40% w roku 2001.
Następną grupę przychodów z operacji bankowych, które poddane zostaną analizie, stanowią przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych. Grupie tych przychodów przypisuje się coraz to większe znaczenie w związku z tendencją do zmniejszania marży odsetkowej, co z kolei zmusza banki do szukania innych źródeł dochodów w celu zapewnienia zysku na odpowiednim poziomie[2]. Analizę dynamiki przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 -2001 ułatwią dane zawarte w tabeli 15.
Tabela 15. Przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Wykres 13. Dynamika przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 15. stwierdzono, że przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wykazywały wyraźną tendencję wzrostową. W roku 1998 wystąpił co prawda spadek wartości nominalnej – o 11,6 tys. zł, tj. o 3,52%, ale wartość realna, co prawda nieznacznie, ale wzrosła – o 0,57%. W latach 1999 – 2000 z kolei wystąpiło wyraźne zwiększenie przychodów z tytułu prowizji i opłat – w roku 1999 o 153,72 tys. zł, tj. o 48,35% (realnie o 46,73%), w roku 2000 natomiast o 239,53 tys. zł, tj. o 50,78% (realnie o 52,59%). W roku 2001 przyrost ukształtował się na poziomie 109,15 tys. zł, tj. 15,35% (realnie 20,80%).
W celu pełniejszego zobrazowania tendencji w kształtowaniu się przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych dane zawarte w tabeli 15 przedstawiono także na wykresie. Kształt wykresu 13. potwierdza wnioski wyciągnięte na podstawie analizy danych zawartych w tabeli 15. Jak już wcześniej stwierdzono, w latach 1997 – 2001 wystąpiły wyraźne tendencje wzrostowe przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych. Największy przyrost tych przychodów wystąpił w roku 1999 – realnie o 46,73% oraz w roku 2000 – realnie o 52,59%.
W celu porównania wielkości przychodów z tytułu odsetek z przychodami z tytułu prowizji i opłat bankowych sporządzono wykres 14.
Wykres 14. Przychody z tytułu odsetek a przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Analiza wykresu 14. potwierdza wcześniejsze wnioski dotyczące tendencji spadkowej przychodów z tytułu odsetek i tendencji wzrostowej przychodów z tytułu prowizji i opłat bankowych w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001. W dalszym ciągu jednak przychody z tytułu odsetek są kilkakrotnie wyższe niż przychody z tytułu prowizji i opłat. Relacje te kształtowały się w kolejnych latach następująco: w roku 1997 przychody z tytułu prowizji i opłat stanowiły 3,45% przychodów z tytułu odsetek, w roku 1998 – 3,69%, w roku 1999 – 6,74%, w roku 2000 – 9,92%, w roku 2001 – 11,59%.
W celu stwierdzenia, z tytułu jakich operacji, i z jakimi podmiotami, Oddział uzyskał najwyższe przychody w tabelach 16. – 19. przedstawiono strukturę przychodów z tytułu odsetek oraz z tytułu prowizji i opłat bankowych według kryterium przedmiotu, a także według kryterium podmiotu.
Tabela 16. Struktura przychodów z tytułu odsetek w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium przedmiotu
Wyszczególnienie
1997
1998
1999
2000
2001
Od kredytów w rachunkubieżącym
1215,64
1115,36
1302,03
1260,04
1256,37
Od kredytów komercyjnych
3262,25
3120,15
2895,26
3371,10
3519,48
Od kredytów preferencyjnych
4947,56
4155,74
2327,90
1942,15
1518,15
Od kredytów na budownictwomieszkaniowe, zakup mieszkań
40,15
93,69
272,65
311,37
377,26
Od kredytów studenckich
–
–
45,26
68,39
85,62
Od pozostałych
85,23
122,15
152,39
218,64
323,73
Razem
9550,83
8607,09
6995,49
7171,69
7080,61
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Z danych zamieszczonych w tabeli 16. wynika, że najwyższe przychody w latach 1997 – 2001 Oddział uzyskiwał z tytułu odsetek od kredytów komercyjnych oraz kredytów preferencyjnych. Udział tych ostatnich w przychodach odsetkowych ogółem z roku na rok malał, i tak: w roku 1997 stanowił 51,80%, w roku 1998 – 48,28%, w roku 1999 – 33,28%, w roku 2000 – 27,08%, w roku 2001 – 21,44%. Natomiast udział przychodów z tytułu odsetek od kredytów komercyjnych w przychodach ogółem kształtował się następująco: w roku 1997 – 34,16%, w roku 1998 – 36,25%, w roku 1999 – 41,39%, w roku 2000 – 47,01%, w roku 2001 – 49,71%. W latach 1997 – 1998 przychody z tytułu odsetek od kredytów preferencyjnych stanowiły około 50% przychodów odsetkowych ogółem, bowiem w tym okresie największą grupę kredytobiorców Oddziału stanowiły podmioty gospodarcze związane z rolnictwem i przemysłem rolno-spożywczym, korzystające z kredytów z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W roku 1999 nastąpił największy spadek wielkości tych przychodów – ze względu na ograniczenia budżetowe obserwuje się tendencję spadkową kredytów preferencyjnych w obligu kredytowym Oddziału.
Tabela 17. Struktura przychodów z tytułu prowizji i opłat w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium przedmiotu
Rodzaj prowizji lub opłaty
1997
1998
1999
2000
2001
Od wpłat i wypłat gotówkowych
50,03
35,25
66,25
129,92
131,23
Za realizację przelewów
24,58
27,05
27,57
67,34
99,89
Z tytułu działalności kredytowej
215,35
189,69
295,51
401,49
415,27
Za prowadzenie rachunku
13,35
16,91
26,68
32,49
53,50
Za korzystanie z wpływów bieżących
3,98
3,98
10,49
12,15
25,36
Pozostałe
22,26
45,07
45,17
67,81
95,10
Razem
329,55
317,95
471,67
711,20
820,35
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Z analizy danych zawartych w tabeli 17. wynika, że najwyższe przychody z tytułu prowizji i opłat w latach 1997 – 2001 Oddział uzyskiwał z tytułu działalności kredytowej. Udział tych przychodów w przychodach z tytułu prowizji i opłat ogółem wynosił w kolejnych latach: w roku 1997 – 65,35%, w roku 1998 – 59,66%, w roku 1999 – 62,65%, w roku 2000 – 56,45%, w roku 2001 – 50,62%. Wynika stąd, że udział procentowy przychodów z prowizji z tytułu działalności kredytowej z roku na rok malał, nigdy jednak nie był niższy niż 50%.
Wysokie przychody Oddział uzyskiwał także z tytułu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych. Ich udział w przychodach z tytułu prowizji i opłat ogółem kształtował się w kolejnych latach następująco: w roku 1997 – 15,18%, w roku 1998 – 11,09%, w roku 1999 – 14,05%, w roku 2000 – 18,27%, w roku 2001 – 16,00%. W latach 1998 – 2000 udział ten wykazywał tendencję wzrostową, w roku 2000 osiągnął 18,27%, jednakże w roku 2001 spadł do 16,00%. Rok 2001 to okres trudności gospodarczych w Polsce, co dało się zauważyć również na przykładzie klientów Oddziału. Spadek wielkości przychodów z tytułu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych był wynikiem zmniejszonych wpłat z tytułu utargów dokonywanych przez klientów prowadzących sieć stacji paliw, a także zmniejszonych wypłat dla klientów dokonujących skupu żywca od rolników – większość tych transakcji rozliczana była bezgotówkowo.
Tabela 18. Struktura przychodów z tytułu odsetek w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium podmiotu
Rodzaj podmiotu
1997
1998
1999
2000
2001
Od przedsiębiorstw i spółekpaństwowych
6135,25
4836,18
3616,93
1712,23
39,11
Od przedsiębiorstw, spółdzielnii spółek prywatnych
1689,50
1880,20
1629,19
2813,05
3782,27
Od rolników indywidualnych
1097,14
1198,56
885,50
1018,57
1143,47
Od przedsiębiorcówindywidualnych
491,59
418,34
490,78
544,51
656,49
Od osób prywatnych
55,79
187,70
336,07
777,07
1038,32
Od pozostałych
81,56
86,11
37,02
306,26
420,95
R a z e m
9550,83
8607,09
6995,49
7171,69
7080,61
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Po przeprowadzeniu analizy danych zawartych w tabeli 18. należy stwierdzić, że w latach 1997 – 1999 najwyższe przychody z tytułu odsetek Oddział uzyskiwał od przedsiębiorstw i spółek państwowych, w następnej kolejności od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych i od rolników indywidualnych. W roku 2000 najwyższe przychody Oddział uzyskał kolejno: od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, przedsiębiorstw i spółek państwowych i rolników indywidualnych. W roku 2001 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, od rolników indywidualnych i od osób prywatnych. Zmniejszanie się przychodów z tytułu odsetek od przedsiębiorstw i spółek państwowych spowodowane było przede wszystkim coraz mniejszym zainteresowaniem kredytami ze strony tej grupy podmiotów oraz zmianą w roku 2000 statusu prawnego jednego z klientów strategicznych Oddziału, w wyniku czego zwiększyły się przychody od grupy przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych.
Należy również zauważyć wyraźną tendencję wzrostową przychodów odsetkowych od osób prywatnych. Przyczyniło się do tego zwiększone zainteresowanie klientów Oddziału kredytami w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, łatwiejszym dostępem do debetu w tym rachunku dla osób o niskich dochodach lub osób dokonujących wyłącznie wpłat własnych na konto, a także duże zainteresowanie kredytami na budownictwo mieszkaniowe.
Tabela 19. Struktura przychodów z tytułu prowizji i opłat w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wg kryterium podmiotu
Rodzaj podmiotu
1997
1998
1999
2000
2001
Od przedsiębiorstw i spółekpaństwowych
81,48
35,01
86,88
43,02
53,19
Od przedsiębiorstw, spółdzielnii spółek prywatnych
115,80
100,31
90,34
315,69
358,43
Od rolników indywidualnych
45,17
29,08
23,77
30,56
13,14
Od przedsiębiorców indywidualnych
57,30
85,49
175,73
156,05
203,41
Od osób prywatnych
15,37
37,52
54,23
114,99
155,75
Od pozostałych
14,43
30,54
40,72
50,89
36,43
R a z e m
329,55
317,95
471,67
711,20
820,35
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie
Na podstawie danych zawartych w tabeli 19. można stwierdzić, że najwyższe przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych Oddział uzyskiwał w kolejnych latach od: w roku 1997 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 35,14% ogółu przychodów z tytułu prowizji i opłat, w roku 1998 – również od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 31,55%, w roku 1999 – od przedsiębiorców indywidualnych – 37,26%, w roku 2000 – od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych – 44,39%, w roku 2001 – 43,69%. Daje się także zauważyć wyraźna tendencja wzrostowa w grupie przychodów od przedsiębiorstw, spółdzielni i spółek prywatnych, od przedsiębiorców indywidualnych oraz od osób prywatnych.
Stanowisko W. Gadomskiego spotkało się z kolei z krytyką Andrzeja Olechowskiego i Wiesława Kaczmarka. A. Olechowski, prezes Rady Nadzorczej Banku Handlowego S.A. w Warszawie zadeklarował się jako zwolennik jego fuzji z Bankiem Pekao S.A. twierdząc, że oba te banki wzajemnie się uzupełniają, a ich konsolidacja będzie relatywnie łatwa. Natomiast sprzedany zagranicznemu bankowi lub firmie ubezpieczeniowej Bank Pekao S.A. szybko by zanikł, zostałby przekształcony w oddział globalnej korporacji. Bank powstały z połączenie Handlowego i Pekao S.A. mógłby stać się „flagową” instytucją gospodarczą. Zdaniem A. Olechowskiego „to w nim i dla niego mogłyby się krystalizować talenty polskich bankierów, to on mógłby kształtować polską kulturę korporacyjną, to dzięki niemu polscy menedżerowie i specjaliści mogliby awansować do europejskich elit, to on mógłby znacząco wspierać dobro publiczne. To, że wśród jego akcjonariuszy byliby również cudzoziemcy, w niczym nie zagroziłoby tej roli – byłby przecież kontrolowany przez polski zarząd”.
Prasa z niepokojem pisała o przedłużającej się procedurze wyboru inwestora strategicznego do zakupu 55-procentowego właścicielskiego pakietu akcji Pekao S.A. Sytuację zaostrzył jeszcze udany debiut Pekao S.A. na warszawskiej giełdzie pod koniec czerwca 1998 r. Przyćmił on inne debiuty wielkich prywatyzowanych firm, a inauguracyjny kurs zapewnił inwestorom 28,5% zysku. W ostatnim kwartale 1998 r. wpłynęło 5 ofert kupna Pekao S.A. Instytucjami zainteresowanymi kupnem od skarbu państwa 52,1% akcji Banku Pekao S.A. okazały się: włoski bank Credito Italiano wspólnie z niemieckim towarzystwem ubezpieczeniowym Allianz, polski Bank Handlowy, amerykańska Citigroup, niemiecki Deutsche Bank i irlandzki Allied Irish Bank.[1] Po kilkumiesięcznych targach, wywołujących liczne spekulacje prasowe, na początku 1999 r. ogłoszono tzw. krótką listę inwestorów wytypowanych do ostatecznych negocjacji w sprawie przejęcia 52,1% akcji Pekao S.A. Znaleźli się na niej Citibank i konsorcjum Unicredito Italiano z Allianzem. Po kolejnych kilku miesiącach zdecydowano, że inwestorem strategicznym, który wykupi większościowy pakiet akcji Pekao S.A., będzie konsorcjum Unicredito Italiano wraz z Allianzem.[2]Akcjonariat Banku Pekao S.A. na koniec lutego 1999 r. wyglądał następująco: 66,03% akcji – Skarb Państwa, 14,10% – pracownicy banku, 5,29% – Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, 14,58% – pozostali akcjonariusze.
Niejako w cieniu kontrowersji wokół prywatyzacji Banku Pekao S.A. w ostatnich dwóch latach pozostawały sprawy dalszej prywatyzacji innych wielkich banków. W maju 1998 r. ogłoszono, że Skarb Państwa chce się pozbyć 4.316.670 akcji[3] krakowskiego Banku Przemysłowo – Handlowego, czyli 40% kapitału.
Zainteresowani mogli składać oferty do 16 czerwca 1998 r. Polski resort Skarbu miał 90 dni na ich ocenę i podanie listy inwestorów dopuszczonych do szczegółowych negocjacji. Miało to stworzyć szansę na dokończenie prywatyzacji BPH w 1998 r. W 1997 r. Bank ten osiągnął 313 mln zł zysku netto. Ma on około 170 placówek i kilkaset tysięcy klientów. Wartość rynkową oferowanych akcji obliczono na 1,3 mld zł. O odkupienie udziałów w krakowskim banku zabiegało 11 polskich i zagranicznych banków. Jednocześnie Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju zadeklarował gotowość odsprzedaży swoich 15,6% akcji BPH temu samemu inwestorowi, któremu swój pakiet odsprzeda Minister Skarbu. W zamian EBOR postanowił odkupić za 100 mln zł około 7% akcji Pekao S.A., a następnie odsprzedać[4] część tego pakietu przyszłemu inwestorowi strategicznemu tego banku. Początkowym faworytem rokowań był szwedzki Skandinavska Enskilda Banken, którego Ministerstwo Skarbu wybrało początkowo na inwestora strategicznego w BPH.[5] W końcu wybrano niemiecki Bayerische Hypo – und Vereinsbank AG, który stał się inwestorem strategicznym w Banku Przemysłowo – Handlowym.[6] Za 36,7% akcji BPH zapłacił on rekordową sumę 597 mln dolarów (około 2,1 mld zł). Kwota ta odpowiadała 30% planowanych na 1998 r. wpływów budżetu z prywatyzacji. BHV AG za każdą akcję zapłaciło 480 zł, czyli 2,5 raza więcej od ówczesnej ceny giełdowej BPH. Niemcy zobowiązali się też zainwestować do 2001 r. w krakowski bank 700 mln zł. BPH planuje podwojenie w ciągu dwóch lat liczby swoich oddziałów do około 400. W 1999 r. postanowiono sprywatyzować do końca Bank Zachodni, który jest dziesiątym pod względem funduszy własnych bankiem w Polsce. W 1997 r. miał 140,8 mln zł zysku netto, pod koniec 1998 r. dysponował 180 placówkami i zatrudniał prawie 7 tys. pracowników. Obsługiwał 230 tys. rachunków oszczędnościowo -rozliczeniowych i miał 190 bankomatów. Bank Zachodni ma obecnie około 3-procentowy udział w rynku usług bankowych, jego fundusze własne to 668,7 mln zł, a suma bilansowa – 8.217,8 mln zł. Jego miejsce w polskim systemie bankowym obrazuje poniższa tabela.
PKO bp
Pekao S.A.
BGŻ i BR
BA/CA , PBK
BH
Zachod
ni, WBK
BIG BG
ING, BSK
BHV, BPH
KB
PBI
BRE
56,46
54,60
20,49
19,60
18,24
16,89
16,86
15,88
14,85
14,22
11,06
Tabela nr 4. Aktywa największych grup bankowych w Polsce (w mld zł)
Suma aktywów banków wchodzących w skład grup bankowych, stan na 31.12.98.
Źródło: „Rzeczpospolita” 21 maja 1999 r.
Do 5 marca 1999 r. zainteresowani mogli składać oferty. Na doradcę resortu skarbu wybrano kierowaną przez Henrykę Bochniarz firmę Nicom Consulting. Prywatyzacji Banku Zachodniego towarzyszy rekordowe zainteresowanie ze strony krajowych i zagranicznych inwestorów. Zainteresowanie prywatyzacją wyraziło 21 podmiotów, w[7] tym prawie wszystkie duże polskie banki. Ostatecznie zgłoszono 15 ofert. W maju 1999 r. minister Skarbu Państwa udzielił irlandzkiej grupie Allied Irish Bank (AIB) wyłączności na negocjacje w sprawie zakupu do 80% akcji Banku Zachodniego. AIB jest już właścicielem 60,14% akcji Wielkopolskiego Banku Kredytowego. Fundusze własne WBK wynoszą 590,3 mln zł, a suma bilansowa 8.114,9 mln zł. Do WBK należy większość akcji Gliwickiego Banku Handlowego. Jeżeli AIB zakupi pakiet 80% akcji Banku Zachodniego, to kontrolowane przez grupę banki dysponowałyby aktywami stanowiącymi 5,27% wszystkich aktywów sektora bankowego, co dawałoby jej szóste miejsce w Polsce. Liczniejszą siecią placówek dysponowałyby tylko PKO bp, Pekao S.A. i BGŻ.[8]
Prywatyzacja sektora bankowego w Polsce wywołała w latach 1998 – 1999 na nowo ożywione dyskusje. Tym razem chodzi głównie o udział kapitału zagranicznego w tym procesie. Minęła już bezpowrotnie euforia wywołana aktywnością kapitału obcego w bankowości. Teraz zwraca się uwagę, że nie jest ona remedium na problemy restrukturyzacyjne naszego sektora bankowego i nie gwarantuje zwiększenia jego funkcjonowania. Dostrzegając tę kwestię Andrzej Mikłaszewicz pisał: „Pojawienie się obcego inwestora nie rozwiązuje wielu problemów. Charakterystyczny jest przykład Węgier. Prywatyzacja węgierskiego sektora praktycznie została zakończona już w zeszłym roku. Co natomiast działo się w tym czasie z rentownością sektora? Spadła.
Zysk netto banków węgierskich był w 1997 r. o 15% niższy niż rok wcześniej. Niedobre doświadczenia związane z prywatyzacją mają Czesi. W 1992 r. Zivnostenska stał się pierwszym bankiem w Europie Środkowej, do którego został wpuszczony obcy kapitał. 40-procentowy pakiet kupił niemiecki BHF – Bank. Ale oczekiwany rozwój banku nie nastąpił”.[9]
W latach 1990 – 1992 licencję na działalność bankową otrzymało 7 banków z przewagą kapitału zagranicznego. Były to: AmerBank (udziałowcy: Bankers Trust, Morrison Knudsen Corporation, Time Warner), Raiffeisen Centrobank, Creditanstalt, Citibank, Międzynarodowy Bank w Polsce (udziałowcy: Credit Lyonnais, Banca Commerciale Italiana), Polsko – Amerykański Bank Hipoteczny i Polsko – Kanadyjski Bank Św. Stanisława. W tym samym czasie pozwolenie na otwarcie własnych oddziałów otrzymały tylko dwa banki zachodnie: holenderski ING i francuski Societe Generale. W 1992 r. w ramach programu komercjalizacji i prywatyzacji banków „dziewiątki” wyłonionej z NBP, siedem z nich podpisało porozumienia bliźniacze z bankami zachodnimi, np. Wielkopolski Bank Kredytowy z AIB, który następnie stał się jego inwestorem strategicznym, a obecnie jedynym kandydatem do przejęcia Banku Zachodniego. Porozumienia miały na celu współpracę w zakresie unowocześniania organizacji i wdrażania nowoczesnych technologii.
Gwałtowne załamanie się kondycji finansowej banków doprowadziło do pierwszeństwa restrukturyzacji finansowej przed prywatyzacją. W tej sytuacji w 1993 r. sprywatyzowano tylko WBK i Bank Śląski, które nie wymagały dokapitalizowania i znalazły zagranicznych inwestorów. Pozostała siódemka i trzy banki specjalistyczne zostały poddane restrukturyzacji i dofinansowane ustawą z 1993 r. Równocześnie wprowadzona w lutym 1992 r. nowelizacja Prawa bankowego zaostrzyła wymagania w stosunku do ubiegających się o uzyskanie licencji. Dotyczyło to zarówno banków krajowych, jak i zagranicznych. W 1993 r. mimo dużej liczby wniosków ze strony inwestorów zagranicznych, NBP nie wydawał nowych zezwoleń. Wznowił ich wydawanie w połowie 1994 r., ale już na zupełnie innych zasadach, zwiększając przede wszystkim wymagania. Przed 1992 r. warunki wejścia na polski rynek były dla banków zagranicznych bardzo korzystne (ulgi podatkowe i preferencje dewizowe,niewielka konkurencja wewnętrzna), natomiast od 1994 r., wobec złej kondycji większości naszych banków, przyjęto zasadę udzielania licencji pod warunkiem udziału w sanacji tego sektora. Opłata licencyjna wynosiła średnio około 10 mln zł. W owym czasie, oprócz Dresdner Bank, który otrzymał licencję w nagrodę za udział w zawarciu porozumienia z Klubem Londyńskim, w Polsce pojawiły się m.in.:
ABN Amro – w zamian za wykup Interbanku kosztem 10 mln USD,
Deutsche Bank Polska S.A. – za nabycie obligacji Prosper Banku wartości 10 mln zł,
General Electric Capital Bank S.A. – za wykup 90% akcji Solidarność Chase Bank (mającego około 3 mln zł straty) za 10 mln DEM,
LG Petro Bank AG – za udzielenie BWR nisko oprocentowanej pożyczki w wysokości 10 mln zł,
Commerzbank AG – mógł podnieść udział w kapitale akcyjnym BRE za udzielenie pożyczki podporządkowanej 10 mln zł BWR na sanację Real Banku,
Bank of America Polska S.A. – za udzielenie pożyczki podporządkowanej Bankowi Zachodniemu w wysokości 10 mln zł na pokrycie strat przejętego Rolbanku.
Od 1996 r. inwestorzy zagraniczni mogli nabywać większościowe pakiety akcji prywatyzowanych banków państwowych. Skorzystali z tego AIB (WBK) i ING (Bank Ś ląski). Podsumowując dotychczasową strategię banków zagranicznych A. Mikłaszewicz dochodzi do wniosku, że „w pierwszym okresie inwestorzy strategiczni szukali partnera zdolnego przejąć część ryzyka i finansowania, którym najczęściej stawał się Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, przyjmując rolę określonego inwestora pasywnego (np. przy prywatyzacji WBK i BPH). Banki zagraniczne wolały wówczas zaczynać działalność w Polsce w jednostkach stworzonych przez siebie od podstaw, nie obciążonych stratami i złą reputacją. Obecnie coraz częściej dążą do przejęcia dużych polskich banków, posiadających w miarę gęstą sieć placówek i nie oglądają się na inwestorów pasywnych”.[10]
31.12.1996
31.12.1997
31.12.1998
Kapitał akcyjny należący do:
bezpośrednio Skarbu Państwa
30,59
21,99
18,84
NBP
7,87
2,94
0,11
państwowych osób prawnych
10,94
5,59
4,45
pozostałych podmiotów krajowych
8,79
9,94
9,62
podmiotów zagranicznych
29,79
41,52
49,65
akcjonariatu rozproszonego
12,02
18,02
17,33
Ogółem w mln zł
4465,0
5930,1
7172,8
Tabela nr 5. Struktura własnościowa banków komercyjnych (w proc.)
Źródło: „Rzeczpospolita” z 18 maja 1999 r.
Realizowana od lat strategia restrukturyzacji sektora bankowego w Polsce przyniosła ogromne zmiany, co obrazuje następujące zestawienie sporządzone na podstawie dokonanego przez Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego opracowania.
Jak więc wynika z powyższego zestawienia w końcu 1998 r. do inwestorów zagranicznych należało 49,65% akcji banków działających w Polsce. W przypadku niektórych wielkich polskich banków udział kapitału zagranicznego przedstawiał się następująco: Bank Rozwoju Eksportu – 40% akcji posiada Commerzbank AG; Bank Przemysłowo – Handlowy – 66% dla Bayerische Hypo- und Vereinsbank AG; Powszechny Bank Kredytowy – 56% dla Creditanstalt; Bank Śląski – 54% dla ING Bank; Kredyt Bank PBI – 25% dla Kredietbank NV; BIG Bank Gdański – 22,8% dla Bank of New York; Wielkopolski Bank Kredytowy – 60,1% dla Allied Irish Bank.[11]
Ta nowa sytuacja w polskim sektorze bankowym spotyka się z coraz większą krytyką. Widać to już nie tylko w niektórych publikacjach prasowych, ale i w wystąpieniach części polityków. Przypomina się tu, że pod tym względem wyprzedzają nas jedynie Węgry, co nie jest dobre dla polskiej racji stanu.
31 A. Olechowski, Chce pan zabić swoje oszczędności?, „Gazeta Wyborcza” 20 listopada 1998 r. Por. także: W. Kaczmarek, Co jest cacy, a co be, „Gazeta Wyborcza” 20 listopada 1998 r. i W. Gadomski, Gdzie znaleźć tyle złotówek?, „Gazeta Wyborcza” 20 listopada 1998 r.
32 Por. M. Kobosko, P. Zielewski, Pekao poczeka na krótką listę. Przedłuża się przetarg na inwestora dla największej w Polsce grupy bankowej, „Puls Biznesu” 12 listopada 1998 r.
33 Por. M. Węglewski, Żubr za 55 zł, „Gazeta Wyborcza” 1 lipca 1998 r.
35 Por. Citibank i Unicredito z Allianzem na krótkiej liście, „Rzeczpospolita” 6 stycznia 1999 r.; Pekao S.A. – kto jest na krótkiej liście, „Gazeta Wyborcza” 7 stycznia 1999 r.; A. Mikłaszewicz, J. Orłowski, Handlowy nie przejmie Pekao, „Prawo i Gospodarka” 8 stycznia 1999 r.
37 Por. P. Zielewski, UCI może stracić Pekao, „Puls Biznesu” 18 maja 1999 r.
[1] Por. W. Grzegorczyk, Pekao S.A. Inwestorzy złozyli 5 ofert, „Rzeczpospolita” 17 – 18 października 1998 r.
[2] Por. Unicredito Italiano finalizuje kupno Pekao S.A., „Puls Biznesu” 12 maja 1999 r.
[3] Por. B. Mayer, Bank Przemysłowo – Handlowy. Skarb pod młotek, „Gazeta Wyborcza” 13 maja 1998 r.
[4] Por. A. Mackiewicz, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. BPH za Pekao S.A., „Gazeta Wyborcza” 17
czerwca 1998 r.
[5] Por. Bank Przemysłowo – Handlowy. Teraz Niemcy?, „Gazeta Wyborcza” 7 października 1998 r.
[6] Kupili Niemcy. BPH za dwa miliardy, „Gazeta Wyborcza” 23 października 1998 r.
[7] Por. Bank Zachodni. Dwudziestu jeden chętnych, „Rzeczpospolita” 3 lutego 1999 r.
[8] Por. Bank Zachodni. Cały zachód dla Irlandczyków, „Rzeczpospolita” 21 maja 1999 r.
[9] A. Mikłaszewicz, Banki w połowie polskie, „Prawo i Gospodarka” 24 maja 1999 r.
Wielkopolski Bank Kredytowy S.A. był bankiem komercyjnym z siedzibą w Poznaniu, który działał w latach 1988–2001. Bank ten został utworzony na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 11 kwietnia 1988 roku, powstał na bazie 41 placówek Narodowego Banku Polskiego położonych w środkowo-zachodniej części Polski. W 1991 roku bank został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, a w 1993 roku przeszedł proces prywatyzacji, stając się pierwszym z dziewięciu banków komercyjnych, które powstały w 1989 roku, sprywatyzowanym. European Bank for Reconstruction and Development (EBOiR) nabył wtedy 28,5% kapitału akcyjnego WBK.
