Szacuje się, że na koniec 1999 roku banki posiadały łącznie prawie dziewięć milionów rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych. Oznacza to, że polscy bankierzy uzyskali w 1999 roku ponad 1,8 mln takich rachunków. Oczywiście sceptycy zwrócą uwagę, że liczby te nie oddają w pełni stopnia bankowości polskiego społeczeństwa, ponieważ znaczna część ogólnej liczby rachunków to klienci posiadający więcej niż jeden rachunek bankowy, mieszkający głównie w dużych aglomeracjach miejskich. Nasz największy detalista PKO BP S.A. z ponad 3 700 tys. rachunków pozostaje niekwestionowanym liderem w rankingu banków, ale PeKaO S.A. z prawie 1 800 tys. kont osobistych jest tuż za nim. Kolejne miejsca to Bank Śląski S.A. 696 tys. rachunków, Big Bank Gdański (z Millennium) 513 tys., 476 tys. BPH oraz WBK 432 tys. rachunków (rys. 1).
Rys.1 Udział banków w Polsce w ROR (liczba ROR – stan na 31.12.1999 r.).
Źródło: Dolniak P., „50 najważniejszych banków w Polsce”, Bank 2000, nr 3, s. 10,
Pod koniec 1999 roku wszystkie większe banki zastąpiły standardowe rachunki bieżące pakietami produktów adresowanymi do różnych grup klientów. Wybór klientów nie ograniczał się już tylko do wyboru banku, ale także do określenia oczekiwań i potrzeb, jakie powinien spełniać konto osobiste. I tak banki oferowały zmodyfikowane konta dla młodych ludzi studiujących, studiujących, a także warianty kont aktywnych zawodowo, starając się uwzględnić stan ich majątku i wysokość dochodów. Niestety należy również podkreślić niedociągnięcia tego rynku. Ubiegły rok, czyli 1999, rok bankowości detalicznej, to także wzrost kosztów związanych z posiadaniem rachunków. Idąc w ślady największych detalistów, wszystkie banki podniosły opłaty za prowadzenie rachunków, a opłaty i prowizje za poszczególne transakcje również wzrosły[1].
CHARAKTERYSTYKA PRODUKTÓW BANKOWYCH ZWIĄZANYCH Z RACHUNKIEM BIEŻĄCYM
Jak już wspomniano, rachunek bieżący służy do gromadzenia i przechowywania gotówki, otrzymywanej m.in. jako wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz do przeprowadzania rozliczeń gotówkowych. Posiadanie tego konta pozwala na korzystanie z dodatkowych usług oferowanych przez bank, takich jak:
- limit zadłużenia na rachunku osobistym – posiadacze rachunków, którzy dokonują regularnych miesięcznych wpłat na ten rachunek, mogą otrzymać limit zadłużenia na podstawie odrębnej umowy. W umowie bank ustala, na podstawie miesięcznych wpływów klienta, kwotę kredytu, czyli górną granicę, do której może się zadłużyć bez żadnych dodatkowych formalności. Limit przyznawany jest na czas nieokreślony lub określony. Maksymalny nieprzerwany okres zadłużenia wynosi do 6 miesięcy kalendarzowych od daty powstania długu. Każdy napływ środków na konto skutkuje automatyczną spłatą zadłużenia w części odpowiadającej wysokości wpływów.
- realizacja zleceń stałych – oddział prowadzący rachunek osobisty może, na wniosek posiadacza tego rachunku, rozliczać stałe zlecenia płatnicze z tytułu np.:
- Czynsz
- abonament radiowy i telewizyjny
- Telefon
- dostawa energii elektrycznej
- dostawa gazu
- otwarcie programu oszczędności terminowych – oprocentowanie jest powyżej oprocentowania na koncie osobistym. Posiadanie trzyletniego konta w ramach tego programu pozwala na dokonywanie wypłat i dopłat w dowolnym momencie. Zaletą tego programu jest to, że pozwala zainwestować swoje oszczędności na korzystniej oprocentowanym koncie z możliwością uruchomienia zdeponowanych środków przed końcem okresu lokaty.
- obsługa wszystkich płatności, w tym: karty kredytowe (płatnicze, debetowe, debetowe) – karty płatnicze służą do różnych rozliczeń bankowych i pozabankowych. Karta kredytowa danego banku informuje, że jego posiadaczowi udzielono kredytu. Wykorzystany kredyt podlega spłacie na koniec uzgodnionego okresu lub w ratach. Posiadacz karty jest czasami obciążany stałą opłatą roczną i płaci odsetki od wykorzystanej pożyczki. Bankowe karty kredytowe wykorzystywane są zatem do celów płatniczych, połączonych z możliwością zaciągnięcia kredytu.
Posiadacz bankowej karty kredytowej może, po jej okazaniu, dokonywać zakupów w przedsiębiorstwach komercyjnych, a należna kwota jest pokrywana z jego rachunku bankowego, natomiast może zaciągnąć kredyt w banku w ramach ustalonej umownie kwoty. Jednak posiadacz karty debetowej może dokonać płatności tylko w granicach środków przechowywanych w banku. Technika fakturowania na ogół nie różni się, ale karty kredytowe są bardziej popularne. Karty płatnicze można również wykorzystać do wypłaty gotówki z bankomatów. Większe firmy handlowe mogą być połączone za pośrednictwem własnych terminali za pomocą teletransmisji do banków, co umożliwia natychmiastową płatność kartą płatniczą. Karty kredytowe mogą być wielofunkcyjne, umożliwiając zarówno wykonanie przelewu bezgotówkowego z konta jego posiadacza, jak i wypłatę gotówki z bankomatu oraz otrzymanie wydruku wyciągu bankowego. Kompleksowe wykorzystanie kart kredytowych w różnych operacjach rozliczeniowych sprawia, że skutecznie konkurują one z czekami, a ich wykorzystanie systematycznie wzrasta w obrotach krajowych i zagranicznych. Korzystanie z kart płatniczych w handlu międzynarodowym wymaga od banku krajowego przystąpienia do międzynarodowej organizacji rozliczeniowej. Obecnie największy system rozliczeń międzynarodowych z wykorzystaniem kart płatniczych został stworzony przez Visa International, Amerikan Express, Eurocard, a Polcard powstał dla rozliczeń krajowych[2].
czeki podróżne – czek to pisemna dyspozycja jego wystawcy, która jest adresowana do banku w celu wypłacenia posiadaczowi czeku wskazanej na nim kwoty pieniędzy. Ugody z wykorzystaniem czeków przybierają formę przekazania czeku wierzycielowi przez dłużnika. Są to czeki: gotówkowe – uprawniające do przyjęcia określonej ilości gotówki oraz rozliczeniowe – przeznaczone do egzekucji bezgotówkowej. Firma, która wystawia czeki, musi mieć odpowiednie środki zarezerwowane na koncie bankowym lub pożyczkę gwarantowaną przez bank, aby zrealizować czek. W ten sposób rozliczenia za pomocą kontroli gwarantują dostawcy terminową płatność. Rozliczenie za pomocą czeków jest wykorzystywane przede wszystkim do płatności za usługi transportowe, usługi pocztowe itp., tj. gdy połączenia są stałe, a rejestracja każdej dostawy lub usługi przez dostawcę spowodowałaby duże trudności[3].
[1] Dolniak P., „50 najważniejszych banków w Polsce”, Bank z 2000 r. nr 3, s. 18, 20
[2]Krzyżkiewicz Z., „Operacje bankowe, rozliczenia krajowe i zagraniczne”, Warszawa 1998, s. 91 – 92,93
[3]Kamba – Kibatshi • M., „Podstawy bankowości”, Wrocław 1999, s. 151