z pracy licencjackiej
Historia Banku sięga początków II Rzeczypospolitej Polskiej. Dnia 8 lutego 1919 r., na podstawie dekretu Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego powstała Pocztowa Kasa Oszczędnościowa, która była państwową instytucją obrotu pieniężnego podlegającą Ministrowi Poczt i Telegrafów. Na podstawie ustawy z dnia 19 maja 1920 r. nazwa Pocztowej Kasy Oszczędnościowej została zmieniona na Pocztową Kasę Oszczędności oraz została jej nadana osobowość prawna. Ustawa likwidowała także jej podległość wobec Ministra Poczty i Telegrafów. Powyższa ustawa została uchylona w 1924 r. i w późniejszym okresie Pocztowa Kasa Oszczędności działała na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP. W 1928 r. Pocztowa Kasa Oszczędności upoważniona została do rozszerzenia swojej działalności na działalność w zakresie ubezpieczeń na życie.
W okresie przedwojennym Pocztowa Kasa Oszczędności gromadziła wkłady oszczędnościowe na około 3,5 mln książeczkach, udzielała kredytów, prowadziła obrót czekowy oraz przekazowy z zagranicą. Ponadto, w 1927 r. Pocztowa Kasa Oszczędności objęła patronat nad Szkolnymi Kasami Oszczędnościowymi. W zakresie działalności inwestycyjnej, Kasa współfinansowała jedne z najważniejszych. Istotne zmiany w zakresie działalności Pocztowej Kasy Oszczędności nastąpiły w wyniku powojennej reformy bankowej. Dekret Rady Ministrów z dnia 25 października 1948 r. o reformie bankowej znacznie ograniczał liczbę podmiotów, które mogą zajmować się działalnością bankową. Powyższy dekret likwidował dotychczasową Pocztową Kasę Oszczędności, a jednocześnie powołał do życia nowy bank państwowy – Powszechną Kasę Oszczędności. Na podstawie powyższego dekretu Minister Skarbu w dniu 19 grudnia 1949 r. wydał dwa rozporządzenia związane z utworzeniem Powszechnej Kasy Oszczędności:
- rozporządzenie w sprawie rozpoczęcia działalności Powszechnej Kasy Oszczędności,
- rozporządzenie w sprawie przekazania Powszechnej Kasie Oszczędności przez Pocztową Kasę Oszczędności agend oraz aktywów i pasywów objętych rachunkiem polskim oraz postawienia Pocztowej Kasy Oszczędności w stan likwidacji.”[1]
Powszechna Kasa Oszczędności rozpoczęła działalność z dniem 1 stycznia 1950 r. i z tym dniem na jej rzecz przekazane zostały aktywa i pasywa zlikwidowanej Pocztowej Kasy Oszczędności. Mimo zmiany nazwy, nie została jednak zerwana ciągłość tradycji. Symbolicznym łącznikiem były dobrze pamiętane przez opinię publiczną literki skrótu: ‘PKO’.
„Powszechna Kasa Oszczędności miała początkowo zakres działań nieco ograniczony w porównaniu do Pocztowej Kasy Oszczędności. Pozbawiono ją prawa do wynajmowania kasetek, deponowania depozytów i obrotu przekazowego z zagranicą. Zlecone wcześniej zadania dotyczące administrowania Społecznym Funduszem Oszczędzania i nadzorowania Pracowniczych Kas Pożyczkowo-Zapomogowych skomplikowały działalność Kasy. Na to wszystko nałożyła się przeprowadzona w 1950 r. wymiana pieniędzy. Uprzywilejowanie wkładów PKO podczas tej operacji spowodowało przypływ zaufania do Banku i szybki wzrost oszczędności.”[2]
„W 1960 r. uchwalone zostało nowe prawo bankowe, które potwierdziło status Powszechnej Kasy Oszczędności jako banku państwowego. Zgodnie z przyjętym w 1961 r. statutem, Powszechna Kasa Oszczędności była bankiem państwowym powołanym do gromadzenia oszczędności pieniężnych i obsługi rozliczeń pieniężnych ludności oraz określonych przez Ministra Finansów organizacji politycznych, zawodowych, społecznych i innych. Pozytywny wpływ na jej rozwój miały zmiany w prawie bankowym, a w szczególności wprowadzenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania z tytułu wkładów oszczędnościowych, zagwarantowanie tajemnicy rachunków oraz umożliwienie dokonywania zapisów testamentowych na rzecz najbliższej rodziny bez postępowania spadkowego.
W latach 1969-1970 działalność Powszechnej Kasy Oszczędności została rozszerzona na kredytowanie budownictwa mieszkaniowego oraz obsługę ratalną sprzedaży. Ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. Prawo bankowe, z dniem 1 lipca 1975 r. Powszechna Kasa Oszczędności została włączona w struktury NBP, co łączyło się również z przejęciem przez NBP jej majątku. W 1982 r. pojawiły się pierwsze prawne przesłanki odrodzenia Powszechnej Kasy Oszczędności, tj. jej wydzielenia ze struktury NBP, jednakże samo wydzielenie nastąpiło dopiero 5 lat później. Powstała w 1987 r. Powszechna Kasa Oszczędności – bank państwowy nie była następcą prawnym Powszechnej Kasy Oszczędności działającej do roku 1975, ponieważ oprócz powszechnych kas oszczędności, na podstawie powyższego rozporządzenia wydzieleniu z NBP i włączeniu do Powszechnej Kasy Oszczędności – banku państwowego uległy wchodzące w skład NBP inne dodatkowe departamenty i komórki organizacyjne zajmujące się komercyjną działalnością bankową. Zgodnie z nadanym statutem, Powszechna Kasa Oszczędności – bank państwowy został bankiem oszczędnościowo-kredytowym oraz dewizowym obsługującym osoby fizyczne i prawne, jednostki gospodarki uspołecznionej, w tym spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego i jednostki gospodarki nieuspołecznionej.
Transformacja ustrojowa oraz reformy gospodarcze zapoczątkowane w Polsce pod koniec 1989 r. stworzyły nowe szanse rozwojowe dla Powszechnej Kasy Oszczędności – banku państwowego. W 1992 r. został nadany mu nowy statut, zgodnie z którym bank został uniwersalnym bankiem depozytowo-kredytowym i dewizowym, obsługującym osoby fizyczne i prawne oraz inne podmioty będące osobami krajowymi i zagranicznymi. Po raz pierwszy w historii, Bankowi zostało odebrane prawo posługiwania się pieczęcią z godłem państwowym. W 1993 r. powołana została pierwsza w historii Banku Rada Nadzorcza, funkcjonująca na zasadach podobnych do spółek prawa handlowego.
Lata 1993-1998 to okres wielkiej modernizacji technologicznej i strukturalnej w Banku, polegającej m.in. na regionalizacji Banku, utworzeniu 13 oddziałów regionalnych w 1994 r., oraz dalszych zmianach organizacyjnych. W grudniu 1993 roku, zgodnie z Ustawą o Restrukturyzacji, Bank otrzymał obligacje restrukturyzacyjne o wartości nominalnej 573.420 tys. zł. Zostały one przyznane na zwiększenie funduszy własnych Banku oraz na utworzenie dodatkowych rezerw celowych na należności w sytuacji nieregularnej do poziomu wymaganego przez NBP. Obligacje restrukturyzacyjne są oprocentowane według stopy procentowej ustalonej dla poszczególnych okresów odsetkowych jako średnia arytmetyczna z obowiązujących szesnastego dnia w miesiącu stóp kredytu redyskontowego NBP. Począwszy od czerwca 1995 r., część naliczonych odsetek jest co pół roku wypłacana PKO BP do wysokości kwoty wyliczonej w oparciu o bazową stopę oprocentowania, która wynosi nie mniej niż 5% w stosunku rocznym. Pozostała część naliczonych odsetek jest kapitalizowana. Wykup kapitału i odsetek skapitalizowanych rozpoczął się w czerwcu 1995 r. i będzie kontynuowany co pół roku do grudnia 2008 r.
W latach 1999-2003 Bank realizował Program Naprawczy, mający na celu wypracowanie stabilnych podstaw rozwoju, umożliwiających bezpieczne i efektywne funkcjonowanie Banku. Obowiązek opracowania i przeprowadzenia przez PKO BP Programu Naprawczego wynikał z art. 142 Prawa Bankowego i był konsekwencją straty bilansowej netto za 1998 r. w wysokości 1,3 mld zł. Głównymi przyczynami spadku rentowności Banku w 1998 r. było zaostrzenie kryteriów klasyfikacji jakości Kredytów Starego Portfela i konsekwencje dostosowania zasad rachunkowości od standardów międzynarodowych.”[3]
„Przygotowany przez Bank Program Naprawczy na lata 1999-2003, przedstawiający założenia i kierunki sanacji Banku został ostatecznie zaakceptowany przez KNB w dniu 6 grudnia 2000 r. Celem Programu Naprawczego było trwałe usunięcie przyczyn straty powstałej w 1998 r. i stworzenie Bankowi korzystnych warunków działania w perspektywie wieloletniej. Realizacja Programu Naprawczego i osiągnięcie podstawowych celów finansowo-kapitałowych uwarunkowana była udzieleniem Bankowi wsparcia przez instytucje zewnętrzne, do których należało objęcie poręczeniami Skarbu Państwa większości Kredytów Starego Portfela, pomoc NBP w postaci czasowego zwolnienia Banku z obowiązku utrzymywania części rezerwy obowiązkowej oraz wcześniejszy wykup przez NBP części obligacji nabytych przez Bank w związku z obniżeniem stopy rezerwy obowiązkowej, dokapitalizowanie Banku przez Skarb Państwa oraz udzielenie zwrotnej pożyczki przez BFG.
Uzyskany z pomocy zewnętrznej zysk brutto w łącznej kwocie 1.103 mln zł stanowił nieco ponad 20% skumulowanych zysków Banku za okres realizacji Programu Naprawczego. Osiągnięcie przez Bank korzystniejszych niż zakładano w Programie Naprawczym wyników finansowych było rezultatem nie tylko uzyskanej pomocy zewnętrznej, ale przede wszystkim wzmożenia własnych działań naprawczych i rozwojowych, zmierzających do zwiększenia przychodów i racjonalizacji kosztów.
Znacząca poprawa sytuacji Banku i uzyskane efekty finansowe osiągnięte zostały dzięki rygorystycznemu przestrzeganiu dyscypliny kosztowej, podjęciu szeregu działań w obszarze racjonalizacji kosztów, a także przeprowadzonej restrukturyzacji w strukturze zatrudnienia oraz w procesach zarządzania Bankiem. Wobec przedterminowego zrealizowania założeń Programu Naprawczego, Przewodniczący KNB wyraził zgodę na zakończenie postępowania naprawczego z dniem 31 maja 2003 r.
W 2000 r. dokonano przekształcenia PKO-bp w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2000 r. w sprawie przekształcenia Powszechnej Kasy Oszczędności banku państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna (Dz. U. nr 5, poz. 55) wydanego na podstawie art. 44 Prawa Bankowego. Na podstawie powyższego rozporządzenia, dnia 28 marca 2000 r. sporządzony został akt przekształcenia banku państwowego. Ze względu na fakt, że Powszechna Kasa Oszczędności była bankiem państwowym, jedynym założycielem Banku był Skarb Państwa.
W dniu 12 kwietnia 2000 r. wydane zostało przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy Wydział XVI Gospodarczy Rejestrowy postanowienie o wpisie do rejestru handlowego, pod numerem RHB 60069 Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie, o kapitale akcyjnym w wysokości 700.000.000 zł, dzielącym się na 70.000.000 akcji imiennych o wartości nominalnej 10 zł.”[4]
PKO Bank Polski jest największym uniwersalnym bankiem komercyjnym w Polsce, niekwestionowanym liderem pod względem wartości aktywów, wolumenu depozytów, kredytów, liczby placówek własnych i bankomatów, liczby kont osobistych i obsługiwanych kart bankowych. Na dzień 30 czerwca 2004 r. wartość aktywów Banku ogółem wynosiła 86,0 mld zł. Działalność Grupy PKO BP, poza usługami bankowymi, obejmuje także świadczenie innych specjalistycznych usług finansowych. PKO Bank Polski wraz z jednostkami zależnymi zapewnia kompleksową ofertę produktów i usług finansowych.
Cechami wyróżniającymi Bank oraz Grupę PKO BP są[5]:
- Największa sieć dystrybucji w Polsce
Posiadając na dzień 30 czerwca 2004 r. 1.222 placówki własne, 3.140 agencji, 1.785 bankomatów oraz 177 terminali samoobsługowych, Bank dysponuje najbardziej rozległą i równomiernie rozłożoną siecią dystrybucyjną produktów i usług bankowych w Polsce. Działalność sieci oddziałów, ekspozytur, agencji oraz bankomatów jest uzupełniana nowoczesnymi kanałami dystrybucji, takimi jak bankowość telefoniczna oraz internetowa.
- Pozycja lidera na rynku depozytów
Bank jest zdecydowanie największym bankiem w Polsce pod względem wartości przyjętych depozytów, których wartość na dzień 30 czerwca 2004 r. wynosiła 73,1 mld zł, co stanowiło (na podstawie danych NBP) około 21,0% łącznej kwoty depozytów bankowych w Polsce. Na dzień 30 czerwca 2004 r. Bank prowadził około 17,4 mln rachunków depozytowych dla klientów. Baza depozytowa zapewnia Bankowi stabilne źródło finansowania dalszego rozwoju.
- Pozycja lidera na rynku kredytów
Bank zajmuje pierwszą pozycję na rynku usług bankowych w Polsce pod względem wartości udzielonych kredytów. Na dzień 30 czerwca 2004 r. wartość należności z tytułu udzielonych kredytów (bez odsetek wymagalnych i niewymagalnych) wynosiła 39,3 mld zł, co stanowiło (na podstawie danych NBP) 14,2% należności z tytułu udzielonych kredytów sektora bankowego w Polsce. Bank posiada wieloletnie doświadczenie na rynku finansowania nieruchomości oraz rozległą wiedzę w zakresie warunków rynkowych w tym segmencie rynku usług bankowych. Czynniki te pozwalają Bankowi na utrzymywanie pozycji lidera na rynku kredytów mieszkaniowych z udziałem na dzień 30 czerwca 2004 r. (na podstawie danych NBP) w wysokości 28,6% w stosunku do całkowitego salda udzielonych kredytów mieszkaniowych przez polski sektor bankowy.
Bank posiada największą bazę klientów spośród wszystkich banków w Polsce, liczącą około 7,9 mln klientów indywidualnych, około 390 tys. MiSP oraz około 13 tys. klientów korporacyjnych. Stabilna baza klientów stwarza Bankowi doskonałe możliwości w zakresie rozwoju sprzedaży szerokiej oferty produktów finansowych Grupy PKO BP.
Bank posiada silną bazę kapitałową i wskaźnik wypłacalności na poziomie 19,89% według stanu na 30 czerwca 2004 r. Pod względem wartości kapitałów własnych Bank zajmuje drugą pozycję na rynku usług bankowych w Polsce. Ich wartość (łącznie z zyskiem netto za pierwsze półrocze 2004 r. oraz odpisami aktualizującymi) wyniosła na dzień 30 czerwca 2004 r. 7.175,9 mln zł.
- Efektywny i doświadczony Zarząd
Obecny Zarząd dysponuje wieloletnim doświadczeniem w polskiej bankowości. Od powołania w 2002 r., Zarząd sukcesywnie polepsza wyniki finansowe Banku oraz prowadzi działania mające na celu zwiększenie efektywności operacyjnej Banku w ramach przyjętej strategii na lata 2003-2005. Zysk netto Banku w 2003 r. wyniósł 1.228.194 tys. zł co stanowiło (na podstawie danych NBP) 48,9% zysku netto całego sektora bankowego w Polsce.
Bank prowadzi działalność pod marką PKO BP od wielu lat, a marka ta jest jedną z niewielu na polskim rynku, która była rozpoznawalna na długo przed transformacją ustrojową w Polsce. Zgodnie z badaniami firmy Pentor pod tytułem „Audyt bankowości detalicznej” za II kwartał 2003 r. bank uzyskał najlepsze wyniki rozpoznawalności marki, w tym znajomości spontanicznej w wysokości 81%, a znajomości wspomaganej 95%. Dodatkowo Bank jest największym bankiem w Polsce z większościowym udziałem polskiego kapitału, co może mieć pozytywny wpływ na jego postrzeganie przez polskich klientów.
[1] pkobp.pl
[2] ibidem
[3] opracowanie własne na podstawie danych PKO BP
[4] pkobp.pl
[5] opracowanie własne na podstawie danych PKO BP